Sedef Hastalığı Sonrası İyileşme ve Günlük Bakım

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin cilt hücrelerini normalden çok daha hızlı üretmesine yol açan kronik bir deri hastalığıdır. Sağlıklı bir ciltte hücreler aylar içinde yenilenirken, sedef hastalığında bu süre birkaç güne iner ve cilt yüzeyinde kalın, pullu, kırmızı plaklar oluşur. 'Sedef sonrası iyileşme' ifadesi, belirtilerin hafiflediği, cildin büyük ölçüde temizlendiği ve alevlenmelerin kontrol altına alındığı dönemi anlatır.

Evet, oldukça yaygındır. Dünyada milyonlarca kişi sedef hastalığı ile yaşar; Türkiye'de de sık görülen deri hastalıklarından biridir.

Her yaşta başlayabilir, ancak genellikle 15-35 yaş arasında ortaya çıkar. Kadınlarda ve erkeklerde eşit oranda görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kırmızı zemin üzerinde gümüşi-beyaz pullarla kaplı kalın plaklar
• Kaşıntı ve yanma hissi
• Kuru, çatlamış ve bazen kanayan cilt
• Tırnaklarda kalınlaşma, çukurcuk oluşumu veya tırnağın tırnak yatağından ayrışması
• Eklemlerde ağrı, şişlik ve sabah tutukluğu

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin cilt hücrelerine yanlışlıkla saldırması
• Genetik yatkınlık, yani ailede sedef hastalığı öyküsü
• Stres, boğaz enfeksiyonu, cilt yaralanması ve bazı ilaçlar gibi tetikleyiciler

Risk faktörleri

• Ailede sedef hastalığı olması
• Yoğun stres ve duygusal zorlanmalar
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketimi
• Yüksek tansiyon, obezite ve şeker hastalığı gibi metabolik durumlar
• Ciltte kesik, güneş yanığı veya böcek ısırığı gibi travmalar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler hızla kötüleşirse
• Ciltte iltihap belirtileri ortaya çıkarsa
• Eklemlerde belirgin şişlik, ağrı ve tutukluk olursa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni plaklar görüldüğünde veya mevcut plaklar büyüdüğünde
• Tedaviye rağmen iyileşme olmuyorsa
• Yılda en az bir kez dermatoloji kontrolü önerilir

Tanı

Dermatoloji doktorunuz önce cildinizi, kafa derinizi ve tırnaklarınızı dikkatle muayene eder. Aile öykünüzü, şikâyetlerinizi ve tetikleyicilerinizi sorar. Çoğu durumda muayene bulguları tanı koymak için yeterlidir.

Yapılabilecek testler

• Şüpheli durumlarda cilt biyopsisi: Deriden küçük bir parça alınarak mikroskopta incelenmesi
• Eklem şikâyeti varsa kan testleri ve röntgen gibi görüntüleme yöntemleri
• Tedaviye karar vermeden önce böbrek ve karaciğer fonksiyonlarını görmek için temel kan testleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizi dinler, muayene eder ve tanıya göre yazılı bir tedavi planı oluşturur. Ayrıca hangi belirtilerde tekrar başvurmanız gerektiğini de anlatır. Bu görüşme, hastalığınızı yönetmenin ilk ve en önemli adımıdır.

Tedavi

Sedef hastalığı için 'tek doğru tedavi' yoktur. Tedavi; hastalığın tipine, şiddetine ve yaygınlığına göre kişiselleştirilir. Amaç belirtileri azaltmak, iyileşmeyi hızlandırmak ve yeni alevlenmeleri önlemektir. Bu süreç doktorunuzla iş birliği içinde ilerler.

Evde kişisel bakım

• Cildi düzenli olarak nemlendirmek, pullanmayı ve yanmayı azaltır
• Ilık banyo yapmak, sıcak sudan kaçınmak
• Kokulu sert sabunlar yerine kokusuz, hassas temizleyiciler kullanmak
• Plakları kaşımamak; pamuklu, yumuşak kıyafetler tercih etmek
• Doktorunuza danışarak kısa süreli ve kontrollü güneş ışığı almak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, deriye uygulanan kremler ve losyonlar, ışık tedavisi (fototerapi), ağızdan alınan veya enjeksiyonla yapılan sistemik ilaçlar ve bağışıklık sistemini düzenleyen biyolojik tedaviler gibi seçeneklerden uygun olanını önerebilir. Hangi tedavi uygulanırsa uygulansın, doktorunuzun tarif ettiği şekilde ve sürede kullanmanız, kontrollerinizi aksatmamanız çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığının kendisi için cerrahi bir tedavi yöntemi yoktur. Ancak sedef artriti nedeniyle eklemlerde hasar gelişirse, ortopedi uzmanı değerlendirmesi gerekebilir; bu durumda fizik tedavi ve nadiren cerrahi seçenekler konuşulabilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük cilt bakımına düzenli zaman ayırmak, kaşıntıyı tetikleyen stresten uzak durmak ve belirtilerinizi takip etmek iyileşmenin temelini oluşturur. Yağmurlu bir bakım, yeni alevlenmelerin sıklığını azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stres yönetimi: derin nefes egzersizleri, meditasyon veya hobi edinmek
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Düzenli ve yeterli uykuya özen göstermek
• Ciltte kesik ve sürtünme gibi tahrişlere yol açan durumlardan kaçınmak

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, balık ve tam tahıldan zengin, vücudu yatıştırıcı bir beslenme düzeni önerilir. Akdeniz tipi beslenme bazı kişilerde alevlenmeleri azaltabilir. Düzenli yürüyüş, yüzme ve hafif egzersizler stresi azaltır, eklem ve kalp sağlığını destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sedef, görünür plaklar nedeniyle utanma, çekingenlik ve özgüven kaybına yol açabilir. Kaşıntı ve uyku sorunları ruh hâlini olumsuz etkileyebilir. Yalnız olmadığınızı bilin; psikolojik destek almak, hastalıkla baş etmenin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Sedef hastalığını tamamen önlemek şu an mümkün değildir; çünkü genetik ve bağışıklık sistemi ile yakından ilişkilidir. Ancak tetikleyicilerden kaçınmak, stresi yönetmek, düzenli cilt bakımı ve doktor kontrolü ile alevlenmeler büyük ölçüde azaltılabilir.

Aşılar

Genel olarak aşılar sedef hastalığına neden olmaz. Ancak bağışıklık sistemini etkileyen bir tedavi kullanıyorsanız, aşı olmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Tarama programları

Sedef hastalığı için özel bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli dermatolojik muayene, eklem yakınmaları olanlarda romatolojik değerlendirme ve yıllık genel sağlık kontrolleri önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sedef artriti gelişerek eklemlerde kalıcı hasara yol açabilir
• Ciltteki çatlaklardan enfeksiyon gelişebilir
• Şiddetli kaşıntı ve görünüm kaygısı depresyon ve uyku bozukluklarına neden olabilir
• Kontrol edilmeyen yaygın sedef hastalığında kalp-damar hastalığı riski artabilir

Uzun vadeli görünüm

Çoğu insan uygun tedavi ile uzun süre temiz cilt dönemleri yaşar. Hastalık kronik olsa da yaşam kalitesini bozmadan yönetilebilir. Tedaviye düzenli bağlılık, cilt iyileşmesini sağlar, eklem ve kalp sağlığını korur.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Federation of Psoriasis Associations (IFPA) ↗
• National Psoriasis Foundation ↗

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.