AAA screening

Genel Bakış

Karnınızın içinde bulunan ana atardamarınızın (aort) balon gibi şişmesine aort anevrizması denir. Bu şişlik yırtılırsa hayati tehlike oluşturabilir. Tarama testi, henüz belirti vermeyen bu şişliği erken yakalamak için yapılan basit bir ultrason işlemidir.

Toplumda 65 yaş üstü erkeklerin yaklaşık %4-8'inde görülür. Kadınlarda daha az yaygındır.

Özellikle 65 yaş üstü erkekler, sigara içenler, yüksek tansiyonu olanlar ve ailesinde aort anevrizması öyküsü bulunan kişiler risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu abdominal aort anevrizması hiçbir belirti vermez.
• Bazı kişiler karnın derinliklerinde zonklama hissi veya sırt ağrısı tarif edebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda nadirdir, genellikle başka bir hastalıkla (örneğin bağ dokusu bozukluğu) ilişkilidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Karında veya sırtta hissedilen derin, sabit ağrı
• Zonklama hissi (nabız gibi atan kitle)

Nedenler

Ana nedenler

• Aort duvarının zayıflaması ve genişlemesi
• Atardamar sertliği (ateroskleroz)

Risk faktörleri

• Sigara kullanımı (en önemli risk faktörü)
• İleri yaş (65 üstü)
• Erkek cinsiyet
• Yüksek tansiyon
• Ailede aort anevrizması öyküsü
• Bazı bağ dokusu hastalıkları (örneğin Marfan sendromu)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani, şiddetli karın veya sırt ağrısı yaşarsanız derhal 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 65 yaş üstü erkeklerde bir kez ultrason taraması yaptırmak
• Sigara içmiş veya içiyorsanız doktorunuza danışın
• Ailenizde aort anevrizması öyküsü varsa doktorunuzla risklerinizi konuşun

Tanı

Abdominal aort anevrizması genellikle fizik muayene veya rastlantısal olarak başka bir nedenle yapılan ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) sırasında saptanır. Tarama için en yaygın yöntem karın ultrasonudur.

Yapılabilecek testler

• Karın ultrasonu (noninvaziv, ağrısız)
• BT anjiyografi
• MR anjiyografi

Randevunuzda neler beklenir

Ultrason sırasında sırtüstü yatarsınız, karnınıza jel sürülür ve bir prob (dönüştürücü) ile görüntü alınır. İşlem yaklaşık 10-15 dakika sürer ve ağrısızdır. Sonuçları doktorunuz sizinle paylaşır.

Tedavi

Tedavi, anevrizmanın boyutuna, büyüme hızına ve genel sağlık durumunuza bağlıdır. Küçük anevrizmalar düzenli takip edilirken, büyük veya hızlı büyüyen anevrizmalar cerrahi müdahale gerektirebilir.

Evde kişisel bakım

• Sigara kullanıyorsanız bırakmak
• Kan basıncınızı kontrol altında tutmak
• Sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz
• Doktorunuzun önerdiği takip randevularına gitmek

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi olarak genellikle kan basıncını düşüren ve kalp atış hızını yavaşlatan ilaçlar (beta blokerler gibi) kullanılabilir. Ayrıca kolesterol düşürücü ilaçlar da önerilebilir. Ancak hangi ilacın size uygun olduğuna doktorunuz karar verir. Hiçbir ilacı doktorunuza danışmadan bırakmayın veya başlamayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eğer anevrizma 5,5 cm'den büyükse veya yılda 1 cm'den fazla büyüyorsa, genellikle ameliyat önerilir. İki ana yöntem vardır: açık cerrahi (anevrizmanın çıkarılıp yapay damar takılması) ve endovasküler onarım (kasıktan girilerek stent yerleştirilmesi). Hangi yöntemin tercih edileceğine doktorunuz karar verir.

Bu durumla yaşamak

Küçük bir anevrizma ile günlük yaşam büyük ölçüde normaldir. Düzenli kontroller ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile anevrizmanın büyümesi yavaşlatılabilir. Büyük anevrizmalar için tedavi sonrası iyileşme sürecine dikkat etmek gerekir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmemek
• Sağlıklı kiloda kalmak
• Stresi yönetmek
• Doktor tavsiyesi olmadan ağır kaldırmamak (özellikle büyük anevrizmalarda)

Diyet ve egzersiz

Kalp ve damar sağlığı için Akdeniz tipi beslenme (sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar) önerilir. Düzenli yürüyüş gibi orta düzeyde egzersiz yapılabilir, ancak ağır kaldırma veya ani patlayıcı hareketlerden kaçınılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bir anevrizma teşhisi kaygı yaratabilir. Bu kaygıyı yönetmek için doktorunuzla düzenli iletişimde olun, güvendiğiniz kişilerle duygularınızı paylaşın. Gerekirse bir psikologdan destek alın. Unutmayın, çoğu anevrizma yırtılmaz ve takip altında güvenle yönetilebilir.

Önleme

Tamamen önlemek mümkün olmasa da, risk faktörlerini azaltmak anevrizma gelişme riskini düşürebilir. En önemlisi sigarayı bırakmak, tansiyonu kontrol altında tutmak ve sağlıklı beslenmektir.

Tarama programları

65-75 yaş arası erkeklerde, özellikle sigara içmiş olanlarda, bir kez ultrason taraması yapılması Sağlık Bakanlığı tarafından önerilmektedir. Ailede anevrizma öyküsü varsa daha erken yaşta tarama başlayabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Anevrizmanın yırtılması (rüptür) hayati tehlike oluşturur ve acil müdahale gerektirir.
• Yırtık sonrası iç kanama, şok ve ölüm riski yüksektir.
• Anevrizma içinde pıhtı oluşup bacaklara veya organlara gitmesi (emboli) nadir görülür.

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis edilen ve uygun şekilde takip edilen anevrizmalarda yırtılma riski oldukça düşüktür. Cerrahi tedavi başarı oranları yüksektir ve birçok kişi normal bir yaşam sürebilir. Düzenli kontroller ve sağlıklı yaşam seçimleri ile risk en aza indirilebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.