Asthma annual review checklist

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının daralması ve iltihaplanması sonucu nefes almayı zorlaştıran bir solunum yolu hastalığıdır. Bu yıllık kontrol listesi, astımınızı düzenli olarak takip etmeniz ve doktorunuzla birlikte tedavi planınızı güncellemeniz için bir rehberdir.

Astım, Türkiye'de her yaştan milyonlarca kişide görülen yaygın bir hastalıktır. Sağlık Bakanlığı verilerine göre her 100 kişiden yaklaşık 5-8'inde astım bulunmaktadır.

Astım her yaşta başlayabilir, ancak çocukluk döneminde sık görülür. Ailede astım veya alerji öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı veya nefes alırken zorlanma
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Özellikle gece veya sabaha karşı kötüleşen öksürük
• Hırıltılı nefes (ıslık sesi)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda öksürük sıklıkla gece veya oyun oynarken artar
• Nefes alırken burun kanatlarının genişlemesi
• Yemek yerken veya uyurken zorlanma
• Hırıltılı nefes sesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda astım belirtileri bazen nefes darlığı olarak fark edilmeyebilir
• Günlük aktivitelerde yorgunluk veya halsizlik
• Öksürük sık görülür, bazen balgamla birlikte olur
• Kalp hastalığı gibi başka durumlarla karışabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Astımın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir, ancak genetik ve çevresel faktörlerin birleşimi rol oynar
• Solunum yolu enfeksiyonları, alerjenler (ev tozu akarları, polen, küf), soğuk hava, egzersiz ve sigara dumanı gibi tetikleyiciler ataklara neden olabilir

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü
• Çocuklukta sık geçirilen solunum yolu enfeksiyonları
• Sigara içmek veya pasif içicilik
• Obezite
• Hava kirliliğine maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız hızla kötüleşiyorsa
• Astım ilaçlarınız etkili olmuyorsa
• Göğüs ağrısı veya morarma varsa
• Acil durum belirtileri yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yıllık astım kontrolünüzü düzenli olarak yaptırın
• İlaçlarınızı ve kullanım şeklinizi gözden geçirmek için
• Astım eylem planınızı güncellemek için
• Solunum fonksiyon testi (spirometri) için

Tanı

Astım teşhisi, doktorunuzun tıbbi öykünüzü dinlemesi, fizik muayene yapması ve solunum fonksiyon testleri (spirometri) ile konulur. Yıllık kontrollerde bu testler tekrarlanarak hastalığın takibi yapılır.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Derin nefes alıp hızlıca üfleyerek akciğer hacmi ve hava akışı ölçülür
• Tepe akım ölçümü (PEF): Günlük olarak evde yapılabilen basit bir test
• Alerji testleri: Tetikleyicileri belirlemek için cilt veya kan testleri
• Göğüs röntgeni: Diğer akciğer hastalıklarını dışlamak için

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size nefes alıp vermenizi ölçen bir alet kullanmanızı isteyecek. Test ağrısızdır, sadece biraz efor gerektirir. Sonuçlarınızı doktorunuzla birlikte değerlendirecek ve tedavinizi buna göre ayarlayacaksınız.

Tedavi

Astım tedavisinin temel amacı, belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve normal bir yaşam sürmenizi sağlamaktır. Tedavi kişiye özeldir ve düzenli doktor takibi gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyicilerinizden (sigara dumanı, toz, polen, ev kimyasalları gibi) kaçının
• İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli kullanın
• Astım eylem planınızı öğrenin ve atak belirtilerini tanıyın
• Grip ve zatürre aşılarınızı yaptırın
• Sigara içmeyin, içilen ortamlardan uzak durun

Tıbbi tedaviler

Astım tedavisinde genellikle iki tür ilaç kullanılır: Her gün düzenli kullanılan kontrol edici ilaçlar (hava yollarındaki iltihabı azaltır) ve ani ataklarda kullanılan rahatlatıcı ilaçlar (hava yollarını hızlıca açar). İlaçlar genellikle solunum yoluyla alınan spreyler (inhaler) şeklindedir. Doktorunuz size en uygun ilaç türlerini ve kullanma tekniğini gösterecektir. İlaçlarınızı düzenli kullanmak ve yıllık kontrollerde etkilerini değerlendirmek çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım genellikle ameliyat gerektiren bir hastalık değildir. Çok nadir durumlarda, diğer tedavilere yanıt vermeyen şiddetli astımda bronşiyal termoplasti gibi girişimsel yöntemler düşünülebilir. Bunu doktorunuz değerlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Astımınız iyi kontrol altında ise günlük yaşamınızda çok fazla kısıtlama olmaz. İlaçlarınızı düzenli almak, tetikleyicilerden kaçınmak ve egzersize devam etmek sağlıklı bir yaşam sürmenize yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Astım günlüğü tutarak belirtilerinizi ve ilaç kullanımınızı kaydedin
• Hava kirliliğinin yoğun olduğu saatlerde dışarı çıkmayın
• Evde nem oranını %30-50 arasında tutmaya çalışın (küf oluşumunu engeller)
• Ev tozu akarlarına karşı yatak koruyucuları kullanabilirsiniz

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme astım kontrolüne destek olur. Egzersiz yapmak akciğer kapasitenizi artırır, ancak soğuk havada egzersiz yaparken dikkatli olun. Egzersiz öncesi doktorunuzun önerdiği şekilde rahatlatıcı ilacınızı kullanabilirsiniz. Yüzme gibi ılık ortamda yapılan sporlar astım için genellikle iyidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, özellikle atak sırasında kaygı ve korkuya neden olabilir. Sürekli ilaç kullanma zorunluluğu bazen stres yaratabilir. Bu duygularla başa çıkmak için doktorunuzla veya bir psikologla konuşmaktan çekinmeyin. Astımınızı iyi yönetmek, bu kaygıyı azaltır.

Önleme

Astım tamamen önlenemez, ancak belirtileri ve atakları önlemek için yapabilecekleriniz vardır. Tetikleyicilerden uzak durmak, düzenli ilaç kullanmak ve aşıları yaptırmak en etkili yöntemlerdir.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, astım hastalarına önerilir. Bu aşılar solunum yolu enfeksiyonlarını ve astım ataklarını önlemeye yardımcı olabilir. Aşı takvimi için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Astım için rutin bir tarama testi yoktur, ancak yıllık kontrollerde solunum fonksiyon testleri yapılır. Ailesinde astım olan veya belirtileri olan kişiler doktora başvurmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve şiddetli astım atakları
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasar
• Okul veya iş günü kaybı, günlük aktivitelerde kısıtlama
• Uyku bozukluğu ve yorgunluk
• Nadir de olsa hayatı tehdit eden ataklar

Uzun vadeli görünüm

Astım tamamen iyileşmeyen ancak iyi yönetildiğinde normal bir yaşam sürmenize izin veren bir hastalıktır. Düzenli kontroller, ilaçlara uyum ve tetikleyicilerden kaçınma ile astım kontrol altına alınabilir. Çocuklarda ergenlikle birlikte belirtiler hafifleyebilir. Erken tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleri ile astım sizi durdurmaz.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Global Initiative for Asthma (GINA) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği (TÜSAD) ↗ · Türkiye
• Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.