Bowel cancer screening FIT

Genel Bakış

Bağırsak kanseri taramasında kullanılan FIT testi, dışkıda (kaka) gözle görülmeyen kanı bulmaya yarayan basit bir testtir. Fit testi, evde kendi kendinize uygulayabileceğiniz bir yöntemdir. Bu test, bağırsak kanserini erken evrede yakalamak için yapılır.

Bağırsak kanseri (kolorektal kanser) Türkiye'de sık görülen kanser türlerinden biridir. Sağlık Bakanlığı, bu kanserin erken teşhisi için FIT testini önermektedir.

Bağırsak kanseri en sık 50 yaş üzerindeki kişilerde görülür. Ancak ailesinde bağırsak kanseri öyküsü olanlar veya bazı bağırsak hastalıkları bulunan kişilerde daha genç yaşta da ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dışkıda kan (parlak kırmızı veya koyu renk)
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik (kabızlık veya ishal)
• Karın ağrısı veya kramplar
• İstemsiz kilo kaybı
• Sürekli yorgunluk hissi
• Makatta ağrı veya dolgunluk hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda bağırsak kanseri oldukça nadirdir. Bu nedenle tarama testleri çocuklar için önerilmez. Ancak çocuklarda kanlı dışkı varsa mutlaka bir doktora danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı yetişkinlerde bağırsak kanseri daha sık görülür. FIT testi bu yaş grubunda düzenli yapılmalıdır. Ayrıca yaşlılarda iştahsızlık, halsizlik veya açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtiler daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağırsak kanserinin kesin nedeni bilinmemektedir. Ancak bağırsak hücrelerinde kontrolsüz büyümeye yol açan genetik değişiklikler (mutasyon) sonucu oluşur.

Risk faktörleri

• İlerlemiş yaş (50 yaş üstü)
• Ailede bağırsak kanseri öyküsü
• Kişisel bağırsak hastalığı öyküsü (polip veya iltihaplı bağırsak hastalığı)
• Sağlıksız beslenme (işlenmiş et, az lifli gıdalar)
• Sigara ve aşırı alkol tüketimi
• Hareketsiz yaşam ve obezite

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkınızda kan gördüyseniz
• Bağırsak alışkanlıklarınızda açıklanamayan bir değişiklik olduysa
• Açıklanamayan kilo kaybınız varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaşını doldurduysanız ve henüz tarama yaptırmadıysanız
• Ailenizde bağırsak kanseri öyküsü varsa daha erken yaşta tarama için doktorunuza danışın
• FIT testi sonucunuz pozitif çıktıysa

Tanı

FIT testi bir tarama testidir; pozitif çıkarsa kesin tanı için kolonoskopi yapılır. Kolonoskopi, kalın bağırsağa ince bir tüp kamera ile bakılmasıdır.

Yapılabilecek testler

• FIT testi (dışkıda gizli kan testi)
• Kolonoskopi
• Gerekirse biyopsi (parça alınması)

Randevunuzda neler beklenir

FIT testi için evde özel bir kap içine dışkı örneği alırsınız ve laboratuvara gönderirsiniz. İşlem ağrısız ve basittir. Pozitif çıkarsa endişelenmeyin, çoğu durumda kanser değil, iyi huylu polipler tespit edilir. Kesin tanı için kolonoskopi yapılır; kolonoskopi öncesi bağırsağı boşaltmak için ilaç almanız gerekir.

Tedavi

Bağırsak kanseri tedavisi, kanserin evresine ve yayılımına bağlı olarak değişir. Erken evrede yakalanan kanserlerde tedavi başarısı yüksektir.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı beslenin; lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıllar) tüketin
• Düzenli egzersiz yapın (haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş)
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Doktor kontrollerinizi aksatmayın

Tıbbi tedaviler

Tedavide cerrahi, kemoterapi (ilaç tedavisi) ve radyoterapi (ışın tedavisi) gibi yöntemler kullanılır. Hangi tedavinin uygulanacağına doktorunuz karar verir. Tedavi seçenekleri kişiye özeldir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kanser bağırsakla sınırlıysa veya lenf nodlarına yayılmışsa cerrahi ile kanserli dokunun çıkarılması sık uygulanan bir yöntemdir.

Bu durumla yaşamak

Bağırsak kanseri tedavisi gören kişiler, bazen stoma (karın duvarına açılan dışkı torbası) ile yaşamak zorunda kalabilir. Bu durum başlangıçta zor olsa da, çoğu kişi zamanla uyum sağlar. Sağlıklı beslenme ve düzenli takip önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doktor tavsiyesiyle düzenli egzersiz yapın
• Bol sıvı tüketin ve lifli gıdalar tercih edin
• Stres yönetimi için yoga veya meditasyon deneyin
• Sigara ve alkolden tamamen uzak durun

Diyet ve egzersiz

Tedavi sırasında ve sonrasında dengeli beslenme çok önemlidir. Bol sebze, meyve ve tam tahıl tüketin. Kırmızı et ve işlenmiş gıdalardan kaçının. Haftada 3-4 kez yürüyüş yapmak bağışıklığınızı güçlendirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı ve tedavisi kaygı, üzüntü ve strese yol açabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak ve sevdiklerinizle konuşmak iyi gelebilir.

Önleme

Bağırsak kanserini tamamen önlemek mümkün olmasa da, sağlıklı yaşam tarzı ve düzenli tarama ile riski azaltabilirsiniz. Erken teşhis hayat kurtarır.

Aşılar

Bağırsak kanseri için şu anda bir aşı bulunmamaktadır. Ancak bazı kanser türlerine karşı aşılar mevcuttur (HPV aşısı gibi), bu konuda doktorunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

FIT testi, bağırsak kanseri taramasında kullanılan etkili bir yöntemdir. Sağlık Bakanlığı, 50-70 yaş arasındaki herkesin 2 yılda bir FIT testi yaptırmasını önermektedir. Ailesinde risk faktörü olanlar daha erken yaşta taramaya başlamalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanserin yakın organlara yayılması (karaciğer, akciğer)
• Bağırsak tıkanıklığı
• Kansızlık (anemi)
• Kontrolsüz kilo kaybı

Uzun vadeli görünüm

Erken evrede yakalanan bağırsak kanserinde tedavi başarısı oldukça yüksektir. Düzenli tarama ile kanser daha oluşmadan polip aşamasında tespit edilebilir. Tedavi sonrası düzenli kontrollerle sağlıklı bir yaşam sürdürmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.