Diabetic foot screening

Genel Bakış

Diyabetik ayak taraması, şeker hastalığı (diyabet) olan kişilerde ayak sorunlarını erkenden bulmak için yapılan bir kontroldür. Bu tarama, ayaklardaki his kaybı, yaralar, enfeksiyon belirtileri gibi sorunları tespit ederek daha büyük sorunları önlemeye yardımcı olur.

Evet, diyabetli her 4 kişiden 1'inde ayak sorunları gelişebilir. Düzenli tarama sayesinde bu sorunların çoğu önlenebilir.

Tarama, tip 1 ve tip 2 diyabeti olan tüm yetişkinler için önerilir. Özellikle kan şekeri kontrolü kötü olan, sigara içen, ayak şekil bozukluğu olan veya daha önce ayak yarası yaşamış kişilerde daha önemlidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ayaklarda uyuşma veya karıncalanma
• Ayaklarda yanma veya soğukluk hissi
• Ayak derisinde incelme, kuruluk veya çatlama
• Ayak tırnaklarında kalınlaşma veya mantar enfeksiyonu
• Nasır, mısır veya su toplaması
• Ayak şeklinde fark edilir değişiklikler (örneğin düztabanlık)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda diyabete bağlı ayak sorunları nadirdir, ancak ayakkabı kaynaklı sürtünme, su toplaması veya tırnak batması gibi sorunlar daha sık görülür.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda his kaybı daha belirgin olabilir, bu nedenle küçük yaralar fark edilmeyip büyüyebilir.
• Ayaklarda dolaşım bozukluğu (soğukluk, morarma) daha sık görülür.
• Denge sorunları ve düşmeler ayak yaralanma riskini artırır.

Nedenler

Ana nedenler

• Sinir hasarı (nöropati): Yüksek kan şekeri sinirlere zarar vererek ayaklarda his kaybına yol açar.
• Dolaşım bozukluğu: Yüksek kan şekeri damarları daraltır, ayaklara yeterli kan gitmez.
• Ayak bakımı eksikliği: Uygun olmayan ayakkabı, ihmal edilen tırnak bakımı veya çıplak ayakla yürümek yaralara neden olabilir.

Risk faktörleri

• Kan şekerinin düzensiz veya yüksek olması
• Diyabetin uzun süredir (10 yıl ve üzeri) var olması
• Sigara içmek veya tütün ürünleri kullanmak
• Yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol
• Aşırı kilolu veya obez olmak
• Ayak mantarı veya nasır gibi geçmiş ayak sorunları
• Dar, uygun olmayan ayakkabı giymek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ayakta herhangi bir yara, kesik veya su toplaması 2 gün içinde iyileşmiyorsa
• Ayakta aniden şişlik, kızarıklık, sıcaklık artışı veya iltihap akıntısı fark ederseniz
• Ayağınızda renk değişimi (morarma veya siyahlaşma) görürseniz
• Ayak veya ayak parmaklarında his kaybı veya uyuşma arttıysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tüm diyabetliler yılda en az bir kez rutin ayak muayenesi yaptırmalıdır.
• Yüksek riskli grubdaysanız (sigara içen, daha önce ayak yarası geçirmiş, nöropatisi olan) 3-6 ayda bir kontrol önerilir.
• Ayak bakımınız hakkında bir uzmandan (podolog veya diyabet hemşiresi) düzenli eğitim alın.

Tanı

Diyabetik ayak taraması, bir sağlık uzmanı (doktor, diyabet hemşiresi veya podolog) tarafından yapılır. Tarama sırasında ayaklarınız dikkatlice incelenir, nabızlarınız kontrol edilir ve his kaybı olup olmadığı basit testlerle değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Ayaklarınızın görünümü, cilt rengi, sıcaklığı, nasır veya yara varlığı kontrol edilir.
• Monofilaman testi: Ayak tabanınıza ince bir naylon iplik dokundurulur, dokunuşu hissedip hissetmediğiniz test edilir.
• Diyapazon testi: Uçları titreyen bir aletle ayak parmaklarınızın üzerine dokunulur, titreşimi hissedip hissetmediğiniz değerlendirilir.
• Ayak bileği-kol basıncı indeksi (ABI): Ayak bileği ve koldaki kan basıncı ölçülerek damar tıkanıklığı olup olmadığı anlaşılır.
• Doppler ultrason: Gerekirse ayak damarlarındaki kan akımı görüntülenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tarama genellikle muayene masasında sırtüstü yatarken yapılır. Ayaklarınız çıplak olur, rahatsızlık hissetmezsiniz. İşlem 10-15 dakika sürer. Testler ağrısızdır. Sonuçlar hemen size açıklanır ve ihtiyaç halinde bakım önerileri verilir.

Tedavi

Diyabetik ayak sorunlarının tedavisi, sorunun ciddiyetine bağlıdır. Erken evrelerde bakım ve önlemler yeterli olurken, ileri sorunlarda daha kapsamlı tedavi gerekebilir. Tedavinin temel amacı enfeksiyonu önlemek, yaraları iyileştirmek ve amputasyonu engellemektir.

Evde kişisel bakım

• Ayaklarınızı her gün ılık suyla yıkayın ve yumuşak bir havluyla iyice kurulayın (özellikle parmak aralarını).
• Kuruyan ayakları nemlendirici krem ile besleyin, ancak parmak aralarına sürmeyin.
• Tırnaklarınızı düz bir şekilde kesin, köşelerini törpüleyin; batmış tırnak için doktorunuza danışın.
• Her gün ayaklarınızı bir ayna yardımıyla kontrol edin: yara, kızarıklık, şişlik, su toplaması veya renk değişimi arayın.
• Çıplak ayakla yürümeyin, uygun ayakkabı ve çorap giyin.

Tıbbi tedaviler

Sağlık uzmanı, ihtiyacınıza göre enfeksiyon durumunda antibiyotik tedavisi (ağız yoluyla veya damardan), yara temizliği ve debridman (ölü dokuların temizlenmesi), özel yara örtüleri, basıncı azaltan özel ayakkabı veya alçılar önerebilir. Kan şekeri kontrolü için diyabet ilaçlarınız düzenlenebilir. Dolaşım problemleri için anjiyografi veya balon-stent girişimleri gerekebilir. Tüm tedaviler kişisel durumunuza göre belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri evredeki enfeksiyonlar, kemik iltihabı (osteomiyelit) veya kangren (doku ölümü) durumunda cerrahi müdahale gerekebilir. En sık yapılan işlem, ölü dokunun temizlenmesi (debridman) veya ileri durumlarda parmak, ayak veya bacak amputasyonudur. Ancak bu durum genellikle önlenebilir bir sonuçtur.

Bu durumla yaşamak

Diyabetik ayak bakımı hayatınızın bir parçası haline gelmelidir. Her gün ayaklarınızı kontrol etmek, doğru ayakkabı seçmek ve düzenli sağlık kontrollerini aksatmamak önemlidir. Ayaklarınızla ilgili küçük bir endişenizde bile vakit kaybetmeden doktorunuza danışın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kan şekerinizi düzenli olarak kontrol edin ve Sağlık Bakanlığı'nın diyabet hedeflerine uygun şekilde yönetin.
• Sigara ve tütün ürünlerini bırakın; dolaşımınızı bozarak ayak sorunlarını artırır.
• Ayaklarınız için pamuklu, dikişsiz çorap giyin; ayakkabılarınızın rahat ve uygun olmasına dikkat edin.
• Ayaklarınızı her soğuk havalarda iyice koruyun, sıcak su torbaları veya ısıtıcılar doğrudan ayak derisine temas ettirmeyin.

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir diyet kan şekeri kontrolüne yardımcı olur. Sebze, tam tahıl, protein ve az yağlı süt ürünlerini içeren bir beslenme düzeni benimseyin. Egzersiz olarak günde en az 30 dakika yürüyüş yapın, ancak uygun ayakkabı giyin ve ayaklarınızda yara olmadığından emin olun. Yüzme, bisiklet gibi eklemleri zorlamayan aktiviteler de faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ayak sorunları, günlük yaşamı etkileyerek kaygı, üzüntü veya öfkeye neden olabilir. Kendinizi yalnız hissediyorsanız, bir psikolog veya diyabet destek grubundan yardım alın. Unutmayın: duygularınızı paylaşmak önemlidir. Umutsuzluğa kapılmayın, erken önlemle birçok sorunun önüne geçilir.

Önleme

Evet, diyabetik ayak sorunları büyük ölçüde önlenebilir. Kan şekerini iyi yönetmek, düzenli ayak taraması yaptırmak ve doğru ayak bakımı uygulamak en önemli adımlardır. Ayrıca sigarayı bırakmak ve sağlıklı yaşam tarzı benimsemek riski azaltır.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın diyabet yönetim programına göre, tüm diyabetli bireyler yılda en az bir kez ayak muayenesi olmalıdır. Yüksek riskli gruplarda 3-6 ayda bir tarama önerilir. Tarama sırasında doktorunuz ayaklarınızı kontrol eder ve size kişisel bakım önerileri verir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İyileşmeyen ayak yaraları (ülser)
• Ciddi enfeksiyonlar ve doku iltihabı (selülit, osteomiyelit)
• Kangren (dokuların ölmesi)
• Amputasyon (ayak, bacak veya parmak kaybı)

Uzun vadeli görünüm

Diyabetik ayak sorunları ciddi olabilir, ancak düzenli tarama ve doğru bakımla çoğu önlenebilir. Erken teşhis edildiğinde tedavi başarı oranı yüksektir. Kötü senaryoların önüne geçmek için elinizdeki en güçlü araçlar: kan şekeri kontrolü, günlük ayak muayenesi ve sağlık kontrolleridir. Unutmayın, birçok insan diyabetle sağlıklı ayaklarla uzun yıllar yaşayabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF)

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Diyabet Vakfı · Türkiye
• Türk Diyabet Derneği · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.