Kidney function monitoring chronic disease

Genel Bakış

Böbrek fonksiyon takibi, böbreklerinizin ne kadar iyi çalıştığını düzenli olarak kontrol etmektir. Kronik böbrek hastalığı (KBH), böbreklerin zamanla işlevini kaybettiği bir durumdur. Erken teşhis ve düzenli takip, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olur.

Kronik böbrek hastalığı dünyada ve Türkiye'de oldukça yaygındır. Her 10 yetişkinden yaklaşık 1'inde KBH olduğu tahmin edilmektedir. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, Türkiye'de de önemli bir halk sağlığı sorunudur.

KBH her yaşta görülebilir, ancak en sık 60 yaş üstü erişkinlerde, diyabet (şeker hastalığı) ve yüksek tansiyon (hipertansiyon) olan kişilerde, ailesinde böbrek hastalığı öyküsü olanlarda ve kalp hastalığı olan bireylerde görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• İdrar miktarında değişiklik (azalma veya artma)
• Ayaklarda, bileklerde veya bacaklarda şişlik (ödem)
• Nefes darlığı
• Ciltte kaşıntı
• İştahsızlık, bulantı
• Uyku sorunları
• Kas krampları

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği (boy kısalığı)
• İştahsızlık ve kilo alamama
• Kemik ağrıları
• Konsantrasyon güçlüğü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Zihinsel karışıklık (konfüzyon)
• Denge sorunları ve düşmeler
• Halsizlik ve düşük enerji
• İlaç yan etkilerine karşı artan hassasiyet

Nedenler

Ana nedenler

• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Böbrek iltihapları (glomerülonefrit)
• Polikistik böbrek hastalığı gibi kalıtsal hastalıklar
• Uzun süreli ağrı kesici kullanımı (NSAİİ'ler gibi)
• Böbrek taşları veya prostat büyümesi gibi idrar yolu tıkanıklıkları

Risk faktörleri

• İleri yaş (60 yaş üstü)
• Diyabet veya hipertansiyon öyküsü
• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• Obezite (aşırı kilo)
• Sigara kullanımı
• Kardiyovasküler hastalık (kalp damar hastalığı)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes almakta zorluk çekiyorsanız
• Göğüs ağrınız varsa
• Ani bilinç değişikliği yaşıyorsanız
• Hiç idrar yapamıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet veya yüksek tansiyon gibi risk faktörleriniz varsa yılda en az bir kez böbrek fonksiyon testi yaptırın
• Yorgunluk, şişlik veya idrar değişikliği gibi belirtileriniz varsa doktorunuzu ziyaret edin
• Ailenizde böbrek hastalığı varsa düzenli kontrolleri ihmal etmeyin

Tanı

Böbrek fonksiyonu kan testleri (kreatinin, eGFR), idrar testleri (protein, mikroalbümin) ve görüntüleme yöntemleri (ultrason gibi) ile değerlendirilir. Ayrıca tansiyon ölçümü ve böbrek biyopsisi bazen gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (kreatinin - böbreklerin ne kadar iyi filtre yaptığını gösteren bir atık madde)
• Tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR - böbreklerin kanı temizleme hızı)
• İdrar testi (protein veya kan varlığı)
• Kan basıncı ölçümü
• Böbrek ultrasonu (böbrek yapısını görüntüleme)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizden bir kan ve idrar örneği isteyecektir. Test sonuçlarına göre böbrek hastalığının evresi belirlenir. Erken evrelerde genellikle belirti olmaz, bu yüzden düzenli kontroller önemlidir.

Tedavi

Tedavinin amacı böbrek fonksiyonlarını korumak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve komplikasyonları önlemektir. Tedavi altta yatan nedene (diyabet, hipertansiyon gibi) ve hastalığın evresine göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Kan basıncınızı düzenli takip edin ve hedef değerlerde tutun
• Şeker hastalığınız varsa kan şekeri kontrolünü sağlayın
• Doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrollerinizi yaptırın
• Sigara kullanıyorsanız bırakın
• Düzenli egzersiz yapın ve sağlıklı kilonuzu koruyun
• Ağrı kesicileri bilinçsizce kullanmayın; doktorunuza danışın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kan basıncını ve kan şekerini kontrol altına almak için ilaçlar reçete edebilir. Böbrekleri koruyucu etkisi olan bazı tansiyon ilaçları yaygın olarak kullanılır. Ayrıca diyet desteği, vitamin ve mineral takviyeleri gerekebilir. Hastalığın ilerlemiş evrelerinde diyaliz veya böbrek nakli gibi seçenekler değerlendirilir. Hangi tedavinin size uygun olduğunu doktorunuz belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek yetmezliği son evreye ulaştığında böbrek nakli bir seçenek olabilir. Ayrıca böbrek taşı veya tıkanıklık gibi durumlar için cerrahi gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Kronik böbrek hastalığı ile yaşamak, düzenli doktor kontrolleri, ilaç kullanımı ve yaşam tarzı değişiklikleri gerektirir. Kendinizi iyi hissettiğiniz günlerde bile tedaviyi aksatmamak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz (haftada en az 150 dakika orta şiddette aktivite)
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Kan basıncınızı evde düzenli ölçün
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli alın
• Stresten uzak durmak için rahatlama teknikleri uygulayın

Diyet ve egzersiz

Böbrek dostu bir beslenme düzeni genellikle tuzu (sodyumu) azaltmak, potasyum ve fosfor alımını sınırlamak, yeterli protein almak (aşırı değil) şeklindedir. Diyetinizi bir diyetisyenle planlamanız önerilir. Egzersiz yapmak kan basıncını dengelemeye, kiloyu kontrol etmeye ve genel sağlığı iyileştirmeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü veya depresyona neden olabilir. Duygusal zorluklar yaşıyorsanız yalnız olmadığınızı unutmayın. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak size iyi gelebilir. Acil durumlarda 112'yi arayın.

Önleme

Kronik böbrek hastalığının bir kısmı önlenebilir. Özellikle diyabet ve hipertansiyonu iyi yönetmek, sağlıklı beslenmek, düzenli egzersiz yapmak, sigara içmemek ve ağrı kesicileri bilinçsiz kullanmamak böbrek sağlığını korur. Ayrıca risk grubundaysanız düzenli böbrek fonksiyon testi yaptırmak erken teşhis için önemlidir.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, böbrek hastalığı olan kişilerde enfeksiyon riskini azaltmak için önerilebilir. Aşılar hakkında doktorunuzla konuşun.

Tarama programları

Diyabet veya hipertansiyon gibi risk faktörleri olan kişilerde yılda en az bir kez kan ve idrar testleri ile böbrek fonksiyonlarının taranması önerilir. Ailede böbrek hastalığı varsa daha sık tarama gerekebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek yetmezliği (son evre böbrek hastalığı) ve diyaliz ihtiyacı
• Kalp damar hastalıkları (kalp krizi, inme)
• Kemik hastalıkları (böbrek kaynaklı kemik erimesi)
• Anemi (kansızlık)
• Yüksek tansiyonun kötüleşmesi
• Sıvı ve elektrolit dengesizlikleri (hayatı tehdit edebilir)

Uzun vadeli görünüm

Kronik böbrek hastalığı ilerleyici bir hastalık olsa da, erken tanı ve uygun tedavi ile ilerlemesi yavaşlatılabilir ve uzun yıllar böbrek fonksiyonları korunabilir. Birçok kişi düzenli takip ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kaliteli bir yaşam sürdürebilir. Umutlu olmak için nedenleriniz var.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• National Kidney Foundation ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Türk Böbrek Vakfı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.