Lung cancer screening CT awareness

Genel Bakış

Akciğer kanseri tarama BT’si, akciğer kanserini henüz belirti vermemişken erken evrede yakalamak için yapılan özel bir bilgisayarlı tomografi (BT) taramasıdır. Bu taramada düşük dozda röntgen ışını kullanılır, bu nedenle 'düşük doz BT' olarak da adlandırılır.

Akciğer kanseri, dünyada en sık görülen kanser türlerinden biridir. Ancak tarama BT’si henüz herkes için rutin değildir; sadece yüksek risk grubundaki kişilere önerilir.

Tarama, genellikle 50-80 yaş arasında, uzun yıllar sigara içmiş (örneğin 30 paket-yıl veya daha fazla) ve halen içen veya son 15 yıl içinde bırakmış kişilere önerilir. Ayrıca ailede akciğer kanseri öyküsü olanlar da risk altında olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Tarama genellikle hiçbir belirti yokken yapılır. Ancak akciğer kanserinin erken belirtileri şunlar olabilir:
• Geçmeyen öksürük
• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Ses kısıklığı
• Kilo kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Akciğer kanseri çocuklarda çok nadirdir. Tarama çocuklar için önerilmez.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı yetişkinlerde tarama aynı risk faktörlerine göre değerlendirilir. Ancak genel sağlık durumu ve beklenen yaşam süresi de dikkate alınır.

Nedenler

Ana nedenler

• Akciğer kanserinin kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte en büyük risk faktörü sigara içmektir.
• Pasif sigara dumanına maruz kalmak da riski artırır.
• Radyon gazı, asbest gibi çevresel faktörler de rol oynayabilir.

Risk faktörleri

• Sigara içmek (en önemli risk faktörü)
• Ailede akciğer kanseri öyküsü
• Yaş (50 yaş üstü)
• Mesleki maruziyet (asbest, radon gibi)
• Daha önce başka bir kanser tedavisi görmüş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112’yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eğer sigara içiyorsanız veya daha önce uzun süre içtiyseniz ve 50 yaşın üzerindeyseniz, tarama BT’si hakkında doktorunuzla konuşmak için randevu alın.
• Ailenizde akciğer kanseri öyküsü varsa risk değerlendirmesi yaptırın.

Tanı

Akciğer kanseri tarama BT’si, düşük dozda röntgen ışını kullanarak akciğerlerin ayrıntılı görüntülerini alır. Tarama sırasında herhangi bir iğne veya ilaç kullanılmaz. Görüntüler radyolog tarafından incelenir ve anormal bir durum olup olmadığı değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Düşük doz bilgisayarlı tomografi (BT)
• Gerekirse ek tetkikler (örneğin PET-BT, biyopsi)

Randevunuzda neler beklenir

Tarama öncesinde özel bir hazırlık gerekmez. Kıyafetlerinizi çıkarmanız ve bir önlük giymeniz istenebilir. Tarama sırasında birkaç saniye nefesinizi tutmanız gerekir. İşlem yaklaşık 10-15 dakika sürer ve ağrısızdır. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde doktorunuza iletilir.

Tedavi

Tarama sonucunda akciğer kanseri tespit edilirse, tedavi kanserin evresine ve türüne göre planlanır. Erken evrede tedavi şansı çok daha yüksektir. Tedavi genellikle cerrahi, radyoterapi (ışın tedavisi) ve ilaç tedavilerini (kemoterapi, immünoterapi, hedefe yönelik tedaviler) içerir. Doktorunuz sizin için en uygun tedaviyi belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakmak tedavi başarısını artırır.
• Sağlıklı beslenmek ve fiziksel olarak aktif kalmak genel sağlığınızı destekler.
• Tedavi sırasında doktorunuzun önerilerine uymanız çok önemlidir.

Tıbbi tedaviler

Akciğer kanseri tedavisinde cerrahi (tümörün çıkarılması), radyoterapi (yüksek enerjili ışınlarla kanser hücrelerinin yok edilmesi), kemoterapi (ilaçla tedavi), immünoterapi (bağışıklık sistemini güçlendiren ilaçlar) ve hedefe yönelik tedaviler kullanılabilir. Tedavi planı kişiye özeldir ve mutlaka bir onkoloji uzmanı tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Erken evre akciğer kanserinde cerrahi ilk tedavi seçeneği olabilir. Tümörün büyüklüğüne ve yerine göre akciğerin bir kısmı veya tamamı çıkarılabilir. Cerrahi kararı doktor tarafından detaylı değerlendirme sonrası verilir.

Bu durumla yaşamak

Akciğer kanseri tedavisi gören kişilerin günlük yaşamı tedavi sürecine göre değişir. Tedavi sonrası düzenli kontroller önemlidir. Yorgunluk, nefes darlığı gibi yan etkiler olabilir, ancak doktorunuz bu konuda size yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Düzenli uyumak
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya meditasyon yapmak

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme, bağışıklık sisteminizi güçlendirir. Bol sebze ve meyve tüketin, yeterli protein alın. Doktorunuzun izin verdiği ölçüde hafif egzersizler (yürüyüş gibi) yapmak enerjinizi artırabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı almak psikolojik olarak zorlayıcı olabilir. Üzüntü, kaygı, öfke gibi duygular normaldir. Bu süreçte bir psikolog veya psikiyatristten destek almak faydalı olabilir. Unutmayın, duygusal sağlığınız da tedavinin bir parçasıdır.

Önleme

Akciğer kanserini tamamen önlemek mümkün olmasa da riski azaltmak için yapabilecekleriniz vardır. En önemlisi sigara içmemek veya bırakmaktır. Pasif sigara dumanından kaçınmak, sağlıklı beslenmek ve düzenli egzersiz yapmak da riski azaltabilir.

Aşılar

Akciğer kanseri için bir aşı bulunmamaktadır. Ancak zatürre ve grip aşıları akciğer enfeksiyonlarını önlemeye yardımcı olabilir.

Tarama programları

Tarama BT’si, yüksek risk grubundaki kişilerde akciğer kanserini erken evrede yakalamak için önerilen bir yöntemdir. Sağlık Bakanlığı’nın önerileri doğrultusunda doktorunuz tarama için uygun olup olmadığınızı değerlendirecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmeyen akciğer kanseri zamanla büyüyerek çevre dokulara yayılabilir.
• Nefes darlığı, kanama, kemik ağrısı gibi belirtiler artabilir.
• Kanser diğer organlara sıçrayabilir (metastaz).

Uzun vadeli görünüm

Erken evrede yakalanan akciğer kanserinde tedavi şansı oldukça yüksektir. Tarama sayesinde birçok kişi hayatını kaybetmekten kurtulmuştur. Tedavi seçenekleri sürekli gelişmektedir. Umutlu olmak ve doktorunuzla iş birliği yapmak çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.