Osteoporosis risk screening

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerinizin zayıflamasına ve kırılgan hale gelmesine neden olan bir hastalıktır. Kemik yoğunluğu azalır, bu da kırık riskini artırır. Osteoporoz taraması, bu hastalığın erken belirtilerini tespit etmek için yapılan bir dizi testtir.

Evet, osteoporoz oldukça yaygındır. Özellikle 50 yaş üstü kadınlarda sık görülür. Ancak erkeklerde de görülebilir. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, menopoz sonrası her 3 kadından 1'inde osteoporoz riski bulunmaktadır.

Osteoporoz daha çok yaşlı bireyleri, özellikle menopoz sonrası kadınları etkiler. Ayrıca ailede osteoporoz öyküsü olanlar, düşük kilolu kişiler, sigara içenler ve bazı ilaçları (kortizon gibi) uzun süre kullananlar risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Osteoporoz genellikle erken dönemde hiçbir belirti vermez.
• İlerlediğinde sırt ağrısı, boyda kısalma, kamburlaşma (kifoz) görülebilir.
• En sık belirti, küçük bir düşme veya çarpma sonrası oluşan kırıklardır (bilek, kalça veya omurga).

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda osteoporoz çok nadirdir, genellikle altta yatan bir hastalık (örneğin, kemik gelişim bozukluğu) veya uzun süreli ilaç kullanımı ile ilişkilidir.
• Belirtiler: sık kırık, kemik ağrısı ve büyüme geriliği olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda sık görülen belirtiler: sırt ağrısı, boyda kısalma, duruş bozukluğu ve kalça, bilek veya omurga kırıkları.
• Denge sorunları ve düşme korkusu da yaygındır.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanma ile kemik yoğunluğunun doğal olarak azalması.
• Menopoz sonrası östrojen seviyesindeki düşüş.
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı.

Risk faktörleri

• Kadın olmak ve 50 yaş üstü olmak.
• Ailede osteoporoz öyküsü.
• Düşük vücut kitle indeksi (zayıf olmak).
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketimi.
• Uzun süreli kortizon veya bazı antidepresan ilaçları kullanmak.
• Hareketsiz yaşam tarzı.
• Erken menopoz (45 yaş öncesi).

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme veya küçük bir travma sonrası şiddetli ağrı ve hareket kısıtlılığı varsa.
• Ani sırt ağrısı ve yürüyememe durumlarında.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 65 yaş üstü tüm kadınlar ve 70 yaş üstü tüm erkekler osteoporoz taraması yaptırmalıdır.
• Risk faktörleriniz varsa (ailede osteoporoz, sigara, zayıflık gibi) 50 yaşından itibaren doktorunuza danışın.
• Menopoz dönemindeki kadınlar düzenli kontrollerini yaptırmalıdır.

Tanı

Osteoporoz tanısı genellikle kemik yoğunluğu ölçümü (DXA) ile konulur. Bu test, ağrısız ve kısa süren bir röntgen türüdür; omurga ve kalça gibi hassas bölgelerin yoğunluğunu ölçer. Risk değerlendirmesi için doktorunuz ayrıca kan testleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kemik yoğunluğu taraması (DXA) - en yaygın ve güvenilir yöntem.
• FRAX (kırık riski değerlendirme aracı) - 10 yıllık kırık riskini hesaplar.
• Kan testleri (kalsiyum, D vitamini, paratiroid hormonu gibi) ile kemik metabolizması değerlendirilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tarama sırasında bir masaya uzanırsınız, ağrısız bir cihaz omurganızı ve kalçanızı tarar. İşlem 10-20 dakika sürer. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Eğer osteoporoz tespit edilirse, doktorunuz sizinle tedavi seçeneklerini konuşacaktır.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinin amacı, kemik kaybını yavaşlatmak, kemik yoğunluğunu artırmak ve kırık riskini azaltmaktır. Tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri, beslenme düzenlemeleri ve ilaç tedavisini içerebilir. İlaçlar kemik yapımını artırabilir veya kemik yıkımını yavaşlatabilir. Doktorunuz, size en uygun tedaviyi belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Kalsiyum açısından zengin besinler tüketin (süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler, badem).
• D vitamini alımınızı artırın (güneş ışığı ve D vitamini takviyeleri, doktor kontrolünde).
• Düzenli ağırlık taşıyan egzersizler yapın (yürüyüş, merdiven çıkma, dans gibi).
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının.
• Düşmeyi önlemek için evinizde kaymaz paspaslar, yeterli aydınlatma ve tutacaklar bulundurun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kemik yıkımını azaltan (antirezorptif) veya kemik yapımını artıran (anabolik) ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar tablet, ağızdan sprey veya enjeksiyon şeklinde olabilir. Ayrıca kalsiyum ve D vitamini takviyeleri de sıklıkla eklenir. Tedavi planınızı doktorunuzla birlikte oluşturun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Osteoporozun kendisi için genellikle cerrahi gerekmez. Ancak osteoporoza bağlı bir kırık (özellikle kalça kırığı) oluşursa, kırığı onarmak için cerrahi gerekebilir. Bu ameliyatlar kırığın türüne göre değişir.

Bu durumla yaşamak

Osteoporozla yaşarken günlük yaşamınızda düşme riskini azaltmaya odaklanmalısınız. Denge egzersizleri yapın, evinizi düzenleyin ve düzenli olarak doktor kontrollerinize gidin. Kırık sonrası iyileşme sürecinde fizik tedavi ve rehabilitasyon önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün en az 30 dakika yürüyüş yapın.
• Kalsiyum ve D vitamini yönünden zengin beslenin.
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutun.
• Düzenli olarak kemik yoğunluğu taraması yaptırın.

Diyet ve egzersiz

Diyetinizde süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler, badem, susam gibi kalsiyum kaynaklarına yer verin. D vitamini için güneş ışığından faydalanın (günde 15-20 dakika) veya doktor önerisiyle takviye alın. Egzersiz olarak ağırlık taşıyan (yürüyüş, merdiven) ve dengeyi geliştiren (tai chi, yoga) aktiviteleri tercih edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Osteoporoz tanısı ve kırık korkusu kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Destek almak için ailenizle veya bir psikologla konuşmaktan çekinmeyin. Unutmayın, doğru tedavi ile bu hastalığın üstesinden gelinebilir.

Önleme

Evet, osteoporoz büyük ölçüde önlenebilir. Genç yaşlardan itibaren sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve risk faktörlerinden kaçınma ile kemik yoğunluğu korunabilir. Menopoz sonrası kadınlar için düzenli tarama erken müdahale şansı verir.

Aşılar

Osteoporoz için doğrudan bir aşı bulunmamaktadır. Ancak kırık riskini artıran enfeksiyonlara karşı (grip, zatürre) aşı yaptırmak genel sağlık için önerilir.

Tarama programları

Düzenli osteoporoz taraması, risk altındaki bireylerde erken teşhis sağlar. Sağlık Bakanlığı, 65 yaş üstü kadınlara ve 70 yaş üstü erkeklere tarama önermektedir. Risk faktörleri olan kişiler daha erken yaşlarda tarama yaptırabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kemiklerde kolay kırılma (en sık kalça, omurga ve bilek kırıkları).
• Boyda kısalma ve kamburlaşma (kifoz).
• Kronik sırt ağrısı ve hareket kısıtlılığı.
• Yürüme ve denge sorunları, düşme riskinde artış.

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz tedavi edilebilen bir hastalıktır. Erken teşhis ve uygun tedavi ile kırık riski önemli ölçüde azaltılabilir. Düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve ilaç tedavisi ile birçok kişi aktif ve kaliteli bir yaşam sürdürebilir. Umutlu olmak için her neden var.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Osteoporosis Foundation (IOF) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Osteoporoz Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.