Prostate cancer screening PSA shared decision

Genel Bakış

Prostat kanseri taraması, henüz hiçbir belirti yokken prostat kanserini erken yakalamak için yapılan testleri kapsar. En yaygın tarama testi PSA (Prostat Spesifik Antijen) kan testidir. PSA, prostat hücreleri tarafından üretilen bir proteindir. PSA seviyesinin yüksek olması prostat kanseri olabileceğini gösterir, ancak iyi huylu prostat büyümesi veya enfeksiyon gibi başka nedenlerle de yükselebilir. Bu nedenle, PSA testi yaptırmaya karar vermeden önce doktorunuzla olası yararları ve zararları konuşmanız önemlidir. Bu görüşmeye 'ortak karar verme' denir.

Prostat kanseri, erkeklerde en sık görülen kanser türlerinden biridir ve özellikle 50 yaş üstü erkeklerde yaygındır. Ancak birçok prostat kanseri yavaş büyür ve hayatı tehdit etmeyebilir.

Prostat kanseri sadece erkeklerde görülür. Risk, yaşla birlikte artar. Ailede prostat kanseri öyküsü olan erkeklerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Erken evre prostat kanseri genellikle hiçbir belirti vermez.
• İlerlemiş prostat kanseri belirtileri arasında sık idrara çıkma, gece idrara kalkma, idrar yaparken zorlanma, idrarda kan görülmesi sayılabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erkeklerde idrar yapma sorunları sık görülür ancak çoğu iyi huylu prostat büyümesine bağlıdır. Yine de prostat kanseri olasılığı her zaman akılda tutulmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Prostat kanserinin kesin nedeni bilinmemektedir. Hücrelerin DNA'sında meydana gelen değişiklikler (mutasyonlar) kontrolsüz büyümeye yol açar.

Risk faktörleri

• İleri yaş (50 yaş üstü)
• Ailede prostat kanseri öyküsü (baba, erkek kardeş)
• Siyah ırk (Türkiye'de daha az görülse de risk faktörü olarak kabul edilir)
• Obezite veya sağlıksız beslenme
• Bazı genetik değişiklikler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hiç idrar yapamıyorsanız veya idrarınızda kan varsa hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Ani ve şiddetli sırt, kalça veya bacak ağrınız varsa acil tıbbi yardım alın (112).

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaşından itibaren prostat kanseri taraması hakkında doktorunuzla konuşun. Ailenizde prostat kanseri varsa 45 yaşında görüşmeye başlayabilirsiniz.
• İdrar yaparken rahatsızlık hissediyorsanız veya sık idrara çıkıyorsanız rutin bir kontrol yaptırın.

Tanı

Prostat kanseri taraması iki ana testle başlar: PSA kan testi ve parmakla rektal muayene. Bu testlerin sonuçlarına göre şüpheli bir durum varsa, tanıyı kesinleştirmek için prostat biyopsisi yapılır. Biyopsi sırasında prostat dokusundan küçük parçalar alınır ve mikroskopta incelenir.

Yapılabilecek testler

• PSA (Prostat Spesifik Antijen) kan testi
• Parmakla rektal muayene (doktorun parmağıyla prostatın elle muayenesi)
• Prostat biyopsisi (tanıyı kesinleştiren işlem)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR) (bazı durumlarda biyopsiye yol göstermek için)

Randevunuzda neler beklenir

PSA testi için sadece kan verirsiniz. Rektal muayene kısa ve hafif rahatsızlık verebilir. Biyopsi genellikle ağrısızdır ancak işlem sonrası hafif kanama olabilir. Sonuçlar 1-2 gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçları sizinle detaylıca konuşur ve ortak bir karar verirsiniz.

Tedavi

Prostat kanseri tedavisi, kanserin evresine, büyüme hızına ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir. Bazı yavaş büyüyen kanserlerde aktif izlem (tedavisiz takip) yeterli olabilir. Daha agresif kanserlerde cerrahi, radyoterapi veya hormon tedavisi gibi yöntemler kullanılır. Tedavi kararı mutlaka doktorla birlikte verilmelidir.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz genel sağlık için önemlidir, ancak prostat kanserini doğrudan tedavi etmez.
• Düzenli doktor kontrollerini aksatmayın.
• Stresten uzak durmaya çalışın ve uyku düzeninize dikkat edin.

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri arasında aktif izlem (kanseri takip etme), cerrahi (prostatın çıkarılması), radyoterapi (ışın tedavisi), brakiterapi (iç radyasyon), hormon tedavisi ve kemoterapi bulunur. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, doktorunuzla birlikte karar vermelisiniz. İlaç isimleri ve dozları doktorunuz tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi (prostatektomi) genellikle kanser prostatla sınırlıyken ve hastanın genel sağlık durumu iyiyse önerilir. Ameliyat kararı, kanserin agresifliğine ve hastanın tercihlerine göre verilir.

Bu durumla yaşamak

Prostat kanseri tedavisi sonrası günlük yaşam büyük ölçüde normaldir. Ancak idrar kaçırma veya cinsel sorunlar gibi yan etkiler olabilir. Bunlar için doktorunuzdan yardım isteyebilirsiniz. Kontrollerinizi aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli fiziksel aktivite yapın (yürüyüş, yüzme gibi)
• Sağlıklı kilonuzu koruyun
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının
• Doktorunuzun önerdiği aralıklarla kontrole gidin

Diyet ve egzersiz

Meyve, sebze ve tam tahıllardan zengin bir beslenme prostat sağlığı için faydalıdır. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapmak önerilir. Yağlı ve işlenmiş gıdalardan uzak durun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı kaygıya neden olabilir. Tedavi sonrası idrar veya cinsel işlev değişiklikleri depresyon riskini artırabilir. Bu duyguları doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Prostat kanserini tamamen önlemenin kesin bir yolu yoktur. Ancak sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve sağlıklı kilo korumak riski azaltabilir.

Aşılar

Prostat kanseri için bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Prostat kanseri taraması (PSA testi) erken tanıya yardımcı olabilir, ancak her erkeğe rutin olarak önerilmez. Sağlık Bakanlığı'nın mevcut kılavuzlarına göre, 50 yaş üstü erkeklerin doktorlarıyla taramanın yarar ve zararlarını konuşmaları önerilir. Birlikte karar verme (ortak karar) süreci çok önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmezse prostat kanseri vücudun diğer bölgelerine yayılabilir (metastaz).
• Kemik ağrıları, idrar yolu tıkanıklığı ve böbrek hasarı gibi sorunlara yol açabilir.

Uzun vadeli görünüm

Prostat kanseri genellikle yavaş ilerler ve birçok erkek başka nedenlerle hayatını kaybeder. Erken tanı ve uygun tedavi ile iyileşme şansı yüksektir. Tedavi seçenekleri gelişmiş olup, hastaların çoğu normal bir yaşam sürebilir. Unutmayın, her kanser vakası farklıdır; doktorunuz size en doğru bilgiyi verecektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.