QRISK style score explanation

Genel Bakış

QRISK skoru, kalp krizi veya inme (beyne kan gitmemesi) gibi kalp-damar hastalıklarına yakalanma riskinizi tahmin etmek için kullanılan bir hesaplama yöntemidir. Doktorunuz, yaşınız, cinsiyetiniz, tansiyonunuz, kolesterol seviyeniz, sigara içip içmediğiniz gibi bilgileri bir formüle girerek size 10 yıl içinde bu hastalıklara yakalanma olasılığınızı yüzde olarak söyler. Bu sayede erken önlem almanız mümkün olur.

Kalp-damar hastalıkları dünyada olduğu gibi Türkiye'de de en sık ölüm nedenlerinden biridir. QRISK gibi risk hesaplamaları, bu hastalıkları önlemek için yaygın olarak kullanılır.

QRISK skoru, henüz kalp-damar hastalığı geçirmemiş ancak risk altında olabilecek kişiler için uygundur. Özellikle 40 yaş üstü, sigara içen, yüksek tansiyonu veya şeker hastalığı olan kişilerde daha sık değerlendirilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• QRISK'in kendisi belirti vermez; ancak yüksek risk, kalp-damar hastalıklarının ileride ortaya çıkabileceği anlamına gelir. Bu hastalıkların belirtileri arasında göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı sayılabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar için QRISK skoru kullanılmaz. Ancak ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü varsa, çocukluktan itibaren sağlıklı yaşam alışkanlıkları önerilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaş ilerledikçe risk artar. 65 yaş üstü kişilerde QRISK skoru sıklıkla yüksek çıkar ve doktorlar riski yönetmek için ilaç tedavisi düşünebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Sigara içmek
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Yüksek kolesterol
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü

Risk faktörleri

• Yaş (erkeklerde 45, kadınlarda 55 yaş üstü risk artar)
• Fazla kilo veya obezite
• Fiziksel hareketsizlik
• Sağlıksız beslenme (aşırı tuz, şeker, doymuş yağ tüketimi)
• Stres ve uyku düzensizliği

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma gibi acil belirtileriniz varsa hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra düzenli sağlık kontrolleri sırasında QRISK skorunuzu öğrenmek için doktorunuza danışın.
• Ailenizde erken kalp hastalığı varsa daha erken yaşta değerlendirme yaptırın.

Tanı

Doktorunuz, sizden bazı bilgiler alarak ve basit testler yaparak QRISK skorunuzu hesaplar. Bu bilgiler arasında yaş, cinsiyet, sigara kullanımı, tansiyon, kolesterol değerleri ve varsa şeker hastalığı gibi durumlar yer alır.

Yapılabilecek testler

• Tansiyon ölçümü
• Kan testi (kolesterol, kan şekeri vb.)
• Boy ve kilo ölçümü (vücut kitle indeksi)

Randevunuzda neler beklenir

Doktor muayenesi ve kan tahlili yaklaşık 15-20 dakika sürer. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz skorunuzu sizinle paylaşır ve anlamını açıklar. Yüksek risk durumunda size bir eylem planı önerir.

Tedavi

QRISK'in kendisi tedavi edilmez; ancak yüksek risk tespit edilirse kalp-damar hastalıklarını önlemeye yönelik adımlar atılır. Tedavinin amacı risk faktörlerini azaltmaktır.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın (Aile Sağlığı Merkezi veya Sigara Bırakma Danışma Hattı).
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz yapın (yürüyüş, bisiklet, yüzme).
• Sağlıklı beslenin: sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar tüketin; tuz ve şekeri azaltın.
• Kilonuzu kontrol altında tutun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol gibi durumlar için yaşam tarzı değişikliklerine ek olarak ilaç tedavisi önerebilir. Bu ilaçların düzenli kullanımı ve doktor kontrolü önemlidir. Aspirin gibi kan sulandırıcı ilaçlar da bazı durumlarda düşünülebilir, ancak herkese önerilmez.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

QRISK skoru tek başına ameliyat gerektirmez. Ancak yüksek risk nedeniyle kalp damarlarında ciddi tıkanıklık tespit edilirse, anjiyo veya bypass gibi işlemler gerekebilir. Bu karar kardiyoloji uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

QRISK skorunuzu bilmek, sağlıklı alışkanlıklar edinmenize yardımcı olur. Tansiyonunuzu düzenli ölçtürün, kilo kontrolü yapın ve doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresten uzak durmaya çalışın; meditasyon, nefes egzersizleri veya hobiler size iyi gelebilir.
• Uyku düzeninize dikkat edin (günde 7-8 saat).
• Alkol tüketimini sınırlayın (günde 1-2 kadehi geçmeyin).

Diyet ve egzersiz

Doymuş yağlar (tereyağı, kırmızı et) yerine zeytinyağı, avokado gibi sağlıklı yağlar tercih edin. Haftada en az iki kez balık yiyin. Egzersizi günlük rutininize ekleyin: merdiven çıkmak, kısa yürüyüşler bile faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek risk öğrenmek kaygı yaratabilir. Bu duygular normaldir. Unutmayın, erken önlem almak sizi güçlendirir. Gerekirse bir psikolog veya destek grubundan yardım isteyin.

Önleme

Evet, QRISK skorunuzu düşürmek ve kalp-damar hastalıklarını önlemek mümkündür. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları riskinizi büyük ölçüde azaltır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, kalp hastalarında enfeksiyon riskini azaltabilir. Aşı takviminiz için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, 40 yaş üstü bireylere düzenli tansiyon ve kolesterol taraması önermektedir. Aile hekiminizden bu taramaları yaptırabilir ve QRISK skorunuzu öğrenebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi (miyokard enfarktüsü)
• İnme (felç)
• Kalp yetmezliği
• Böbrek hastalığı

Uzun vadeli görünüm

QRISK skoru yüksek olan kişiler, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerekli tedavilerle risklerini önemli ölçüde azaltabilir. Erken önlem almak, kalp-damar hastalıklarını geciktirebilir veya tamamen önleyebilir. Umut her zaman vardır; bugün atacağınız adımlar yarının sağlığını belirler.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.