Gece Körlüğü (Niktalopi)

Genel Bakış

Gece körlüğü, tıp dilindeki adıyla niktalopi, loş ışıkta ve karanlıkta görmenin belirgin şekilde zorlaşmasıdır. Gözün arkasındaki ışığa duyarlı tabaka olan retinanın 'çubuk hücreleri' düşük ışıkta görmemizi sağlar. Bu hücreler yeterince çalışmadığında ya da ihtiyaç duydukları maddeler (örneğin A vitamini) eksik olduğunda akşam saatlerinde ve karanlık ortamlarda görmek zorlaşır. Gece körlüğü tek başına bir hastalık değil, bir belirtidir; bu yüzden nedeninin araştırılması önemlidir.

Türkiye'de çok yaygın bir sorun değildir. Ancak dengesiz beslenen kişilerde, ileri yaştakilerde ve kataraktı olanlarda daha sık görülür. Kalıtsal retina hastalıklarına bağlı gece körlüğü ise nadirdir.

Her yaştan kişiyi etkileyebilir. A vitamini açısından yetersiz beslenenler, ileri yaştakiler, kataraktı olanlar, diyabeti olanlar, bazı ilaçları uzun süre kullananlar ve ailesinde kalıtsal retina hastalığı bulunanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Akşam saatlerinde ve loş ortamlarda görmekte zorlanma
• Karanlık bir ortama girince gözün alışmasının uzun sürmesi
• Gece araba kullanırken yolu, tabelaları ya da yayaları fark etmekte güçlük
• Parlak bir ışıktan sonra karanlıkta yeniden görmenin zaman alması
• Karanlıkta nesneleri seçmekte, merdiven ve basamakları ayırt etmekte zorlanma
• Karanlıkta görüşün bulanık ya da puslu olması

Çocuklarda belirtiler

• Karanlıkta eşyalara çarpma, tökezleme veya düşme
• Gece uyanıp ışığı açmadan yolunu bulamama, huzursuzluk yaşama
• Sinemada, akşam oyunlarında ya da karanlık odada rahatsız olma
• Loş ışıkta okumak veya oyuncak toplamak istememe
• Bazı çocuklarda gece görme zorluğunun okul yaşamını ve özgüveni etkilemesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Katarakt nedeniyle artan gece görme zorluğu ve karşıdan gelen far ışıklarından rahatsız olma
• Gece tuvalete kalkarken düşme ve yaralanma riski
• Ev içindeki loş koridorlarda yön bulmada güçlük
• Görme azalmasına bağlı olarak dışarı çıkmanın ve sosyal etkinliklerin azalması

Nedenler

Ana nedenler

• A vitamini eksikliği (retinanın ışık algılayan hücreleri için gerekli bir vitamin)
• Katarakt (göz merceğinin bulanıklaşması)
• Kalıtsal retina hastalıkları, örneğin retinitis pigmentoza (retinanın ilerleyici bozulması)
• Diyabet gibi damarları etkileyen hastalıklara bağlı retina hasarı
• Glokom (göz tansiyonu) ve retina dekolmanı gibi göz hastalıkları
• Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı (bu konuyu hekiminizle konuşun)
• Yetersiz beslenme, ağır alkol kullanımı, karaciğer veya bağırsak emilim sorunları
• Doğuştan gelen bazı metabolik hastalıklar

Risk faktörleri

• Dengesiz veya yetersiz beslenme, özellikle A vitamini açısından fakir diyet
• İleri yaş
• Ailede kalıtsal retina hastalığı öyküsü
• Diyabet
• Sigara kullanımı
• Ağır alkol kullanımı
• Göz travması öyküsü
• Güneş ışığına ve UV'ye uzun süre maruz kalma
• Bazı kronik hastalıklar ve uzun süreli ilaç kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Gece görüşünüz son günlerde belirgin şekilde kötüleştiyse
• Görmenizde ani bir değişiklik, ışık çakması veya uçuşma fark ettiyseniz
• Gözünüzde ağrı, kızarıklık veya yabancı cisim hissi varsa
• Diyabetiniz varsa ve görmede yeni bir değişiklik olduysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir loş ışıkta zorlanıyor ve bunu günlük yaşamınızda fark ediyorsanız
• Ailenizde gece körlüğü ya da kalıtsal retina hastalığı varsa
• Beslenmenizin yeterli olmadığını düşünüyorsanız
• 40 yaş üstüyseniz ve düzenli göz kontrolü yaptırmıyorsanız
• Yeni bir ilaca başladıysanız ve görme değişikliği fark ettiyseniz

Tanı

Göz hastalıkları uzmanı (oftalmolog) önce sizi dinler; görme şikâyetlerinizi, ne zamandır sürdüğünü ve aile öykünüzü sorar. Ardından göz muayenesi yapar. Gerekirse göz bebeğini büyüten damlalar kullanarak retinanıza daha ayrıntılı bakar ve ek testler ister. Altta yatan bir vitamin eksikliği veya başka bir hastalık düşünülürse kan testleri de yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf ve rakamlarla)
• Göz içi basınç ölçümü
• Göz dibi (fundus) muayenesi
• Görme alanı testi
• Elektroretinografi (ERG): retinanın ışığa verdiği elektrik yanıtını ölçen, ağrısız bir test
• Optik koherens tomografi (OCT): retinanın katmanlarını görüntüleyen tarama
• Kan testleri (A vitamini düzeyi, kan şekeri gibi)
• Gerekirse genetik test

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle 30-60 dakika sürer. Göz bebeğini büyüten damla kullanıldıysa birkaç saat boyunca yakın görmeniz bulanık olabilir ve ışığa hassasiyet artabilir. Bu nedenle o gün araba kullanmamanız ve yanınızda birinin olması iyi olur. Sonuçlar çoğu zaman aynı gün konuşulur; bazı testlerin sonucu birkaç gün sürebilir.

Tedavi

Tedavi tamamen nedene bağlıdır. Beslenmeye bağlı bir eksiklik varsa, hekiminizin değerlendirmesiyle eksikliğin giderilmesi planlanır. Katarakt söz konusuysa ameliyatla görme belirgin şekilde düzelebilir. Kalıtsal retina hastalıklarında ise amaç görmeyi korumak ve günlük yaşamı kolaylaştırmaktır. Hangi yolun sizin için uygun olduğuna göz hekiminiz karar verir.

Evde kişisel bakım

• Evde, merdivenlerde ve koridorlarda aydınlatmayı artırın; hareket sensörlü gece lambaları kullanın.
• Gece araba kullanmaktan kaçının; yolculuk gerekiyorsa gündüz saatlerini tercih edin.
• Dengeli beslenin; havuç, tatlı patates, ıspanak gibi yeşil yapraklılar ve yumurta gibi besinlere sofranızda yer verin.
• Düzenli göz muayenesi olun; diyabetiniz varsa yıllık göz dibi kontrolünü aksatmayın.
• Güneşli havalarda UV korumalı güneş gözlüğü ve şapka kullanın.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın.
• Düşme riskini azaltmak için evdeki eşikleri, kabloları ve halıları düzenleyin.
• Görme değişikliklerini not edin; kontrolde hekiminize anlatın.

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz nedene göre bir yol izler. Vitamin veya beslenme eksikliği saptanırsa eksikliğin giderilmesi hekim kontrolünde planlanır; takviyeleri kendi başınıza başlamayın. Diyabet gibi altta yatan hastalıkların kontrolü retinanın korunmasına yardımcı olur. Kalıtsal retina hastalıklarında uzman merkezlerde özel değerlendirmeler yapılabilir. Az gören kişiler için büyüteç, özel aydınlatma, büyük yazılı cihazlar ve düşük görme rehabilitasyonu gibi destekler günlük yaşamı belirgin şekilde kolaylaştırır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Katarakt gece görüşünü belirgin şekilde bozuyorsa katarakt ameliyatı görmeyi önemli ölçüde düzeltebilir. Retina dekolmanı gibi acil durumlarda cerrahi girişim gerekebilir. Ameliyat gerekip gerekmediğine göz hekiminiz karar verir.

Bu durumla yaşamak

Gece körlüğü olan kişiler çoğu zaman gündüz sorunsuz görür; zorluk daha çok akşam ve karanlıkta ortaya çıkar. Günlük planınızı buna göre yapmak, eve dönüş saatlerini ayarlamak ve çevrenizi düzenlemek büyük fark yaratır. Önemli olan güvenliği ön planda tutmak ve görmenizi korumak için düzenli kontrolleri sürdürmektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ev ve iş yerinde loş köşeleri aydınlatın, hareketli lambalar kullanın.
• Gece yolculuklarını mümkünse başka biriyle planlayın veya toplu taşımayı tercih edin.
• Gözlük veya lens numaralarınızı düzenli kontrol ettirin.
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durun.
• Uyku düzeninize dikkat edin; göz yorgunluğu geceyi daha da zorlaştırabilir.
• Ekran parlaklığını ortama göre ayarlayın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme göz sağlığını destekler; sebze, meyve, yeşil yapraklılar, yumurta, balık ve tam tahıllar sofranızda yer alsın. Uzun süre aç kalmak veya çok kısıtlı diyetler yapmak besin eksikliğine yol açabilir. Düzenli yürüyüş gibi ılımlı egzersiz kan dolaşımı ve genel sağlık için faydalıdır; ancak gece görüşünüz zayıfsa loş alanlarda değil, aydınlık ve güvenli yerlerde egzersiz yapın ve düşme riskine dikkat edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görmede değişiklik yaşamak kaygıya, özgüven kaybına ve sosyal ortamlardan uzaklaşmaya neden olabilir. Bu duygular yaygındır ve yalnız değilsiniz. Duygularınızı ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir sağlık uzmanıyla paylaşmak iyi gelir. Belirgin bir üzüntü, umutsuzluk veya günlük yaşamı etkileyen kaygı yaşıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından destek almayı düşünün; aile sağlığı merkezinizden yönlendirme isteyebilirsiniz. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa lütfen hemen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Önleme

Bazı nedenler önlenebilir: dengeli beslenme ile A vitamini eksikliğini önlemek, diyabeti kontrol altında tutmak, göz travmalarından korunmak, sigaradan uzak durmak ve güneşte UV korumalı gözlük kullanmak bunlar arasındadır. Kalıtsal retina hastalıkları önlenemez; ancak erken tanı ve düzenli takip, görmenin mümkün olduğunca uzun süre korunmasına yardımcı olur.

Aşılar

Gece körlüğüne karşı koruyan bir aşı yoktur; korunma, altta yatan nedenlerin önlenmesi ve erken tanıya dayanır.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği şekilde yenidoğan ve çocukluk dönemi göz taramaları yapılır. Diyabeti olan kişilerin yılda en az bir kez göz dibi muayenesi olması, 40 yaş üstünde düzenli göz kontrolü yaptırılması ve ailede kalıtsal retina hastalığı varsa göz hekimine bilgi verilmesi önerilir. Görme şikâyetiniz varsa tarama zamanını beklemeden başvurun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan neden ilerlerse görme kaybı kalıcı hale gelebilir.
• Gece araç kullanımı ve yaya olarak görünürlük azaldığı için kaza riski artabilir.
• Özellikle yaşlılarda düşme ve yaralanma riski yükselir.
• Okulda, işte ve günlük işlerde performans düşebilir.
• Sosyal izolasyon, kaygı ve depresif duygular görülebilir.
• A vitamini eksikliği gibi nedenler tedavi edilmezse göz dışında da sağlık sorunlarına yol açabilir.

Uzun vadeli görünüm

Gece körlüğünün seyri nedenine göre değişir. Beslenme eksikliği veya katarakt gibi düzeltilebilir nedenlerde görme çoğu zaman belirgin şekilde iyileşir. Kalıtsal retina hastalıklarında ilerlemeyi yavaşlatmak ve yaşam kalitesini korumak için bugün birçok destek mevcuttur. Düzenli takip ve doğru yönlendirme ile çoğu kişi günlük yaşamını güvenle sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.