Diş Hassasiyeti

Genel Bakış

Diş hassasiyeti, dişlerin soğuk, sıcak, tatlı, ekşi ya da dokunma gibi uyaranlara karşı kısa süreli ama keskin bir ağrı vermesidir. Dişin en dışında mine (dişin sert, beyaz koruyucu tabakası) bulunur. Bu tabaka aşındığında ya da diş eti çekildiğinde alttaki dentin (mine altındaki daha yumuşak tabaka) açığa çıkar. Dentinin içinde çok ince kanallar ve sinir uçları vardır; bu uçlar uyarıldığında birkaç saniye süren o tanıdık 'sızlanma' hissi ortaya çıkar. Ağrı genellikle uyaran ortadan kalkınca hemen geçer.

Evet, oldukça yaygındır. Yapılan çalışmalara göre yetişkinlerin yaklaşık sekizde birinde diş hassasiyeti görülür. Diş hekimine başvuran kişilerde en sık bildirilen şikâyetlerden biridir.

En sık 20-50 yaş arasındaki yetişkinlerde görülür ve kadınlarda biraz daha yaygındır. Diş eti çekilmesi arttığı için ileri yaşlarda da sıklaşır. Sert fırçalama, diş sıkma, asitli gıdalarla sık temas ya da diş beyazlatma uygulamaları olan kişilerde daha belirgindir. Çocuklarda da görülebilir, ancak nedeni çoğu zaman farklıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Soğuk su, çay, kahve veya dondurma ile birkaç saniye süren keskin bir ağrı
• Sıcak yiyecek ve içeceklerde benzer kısa süreli sızlanma
• Tatlı veya ekşi gıdalarda (meyve, limonata, tatlı) rahatsızlık
• Diş fırçalarken veya diş ipi kullanırken hassasiyet
• Ağzı açıp soğuk hava solurken özellikle ön dişlerde his oluşması
• Genellikle tek bir dişte değil, bir bölgede veya birden fazla dişte aynı his
• Ağrının uyaran (soğuk, sıcak, tatlı) ortadan kalkınca hemen geçmesi

Çocuklarda belirtiler

• Soğuk ve tatlı gıdalardan kaçınma, bunu 'canım istemiyor' diye ifade etme
• Diş fırçalarken ağlama veya fırçayı reddetme
• Yeni çıkan dişlerin çevresinde geçici hassasiyet
• Çürük diş nedeniyle tek bir dişte belirgin hassasiyet — çocuklarda hassasiyetin en sık nedeni çürüktür
• Sıcak-soğuk yiyecekleri yemek istememe, tek taraflı çiğneme alışkanlığı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Diş eti çekilmesine bağlı olarak diş köklerinin açığa çıkması ve artan hassasiyet
• Yıllar içinde biriken fırçalama aşınmasına bağlı mine kaybı
• Ağız kuruluğu (bazı sağlık durumları ve ilaçların etkisiyle) hassasiyeti artırabilir
• Eski dolgu ve kaplamaların kenarlarında oluşan aralıklarda hassasiyet
• Diş eti hastalığı ile birlikte görülen yaygın rahatsızlık

Nedenler

Ana nedenler

• Mine aşınması: sert fırçalama, aşındırıcı diş macunu veya uzun süreli asit teması ile dişin koruyucu dış tabakasının incelmesi
• Diş eti çekilmesi: diş eti hastalığı ya da sert fırçalama nedeniyle diş etinin geri çekilip diş kökünü açık bırakması
• Diş çürüğü: mineyi delip dentine ulaşan çürük, sinir uçlarını dış etkenlere açık hale getirir
• Dişte çatlak veya kırık: çok küçük bir çatlak bile soğuk-sıcak uyaranını içeri taşır
• Diş beyazlatma uygulamaları: geçici hassasiyet sık görülür, genellikle birkaç günde azalır
• Asitli yiyecek ve içecekler: asit minenin yüzeyini yumuşatır ve aşınmayı hızlandırır
• Mide asidinin ağza gelmesi (reflü) veya sık kusma: dişlerin arka yüzeylerinde erimeye yol açar
• Diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm): gece boyunca oluşan kuvvetler dişleri aşındırır ve çatlatabilir
• Yeni yapılan diş tedavileri sonrası geçici hassasiyet (diş taşı temizliği, dolgu, beyazlatma)

Risk faktörleri

• Sert kıllı fırça ve bastırarak, yatay fırçalama alışkanlığı
• Sık sık gazlı içecek, meyve suyu, limon, sirke gibi asitli gıdalar tüketmek
• Diş eti iltihabı veya tedavi edilmemiş diş eti hastalığı öyküsü
• Diş sıkma, tırnak yeme veya kalem ısırma gibi alışkanlıklar
• Ağız kuruluğu
• Reflü, mide rahatsızlıkları veya yeme bozuklukları
• Evde sık uygulanan beyazlatma ürünleri
• Düzensiz diş hekimi kontrolü ve diş taşı birikimi
• Hamilelik, ergenlik gibi dönemlerde diş eti değişiklikleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ağrı saatlerdir geçmiyor, zonkluyor veya gece uyandırıyorsa
• Diş etinde veya yüzde şişlik, ağızda iltihap tadı veya kötü koku varsa
• Bir diş kırıldı, çatladı ya da yerinden oynadıysa (mümkünse dişi süt veya tükürükte saklayarak hemen başvurun)
• Yemek yerken dayanılmaz batma oluyorsa
• Ağız-yüz bölgesine darbe aldıysanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Soğuk veya sıcak yiyeceklerde birkaç haftadır süren hassasiyet varsa
• Hassasiyet giderek artıyor veya daha çok dişe yayılıyorsa
• Diş etlerinizde çekilme fark ettiyseniz
• Evde hassasiyet için kullanılan ürünler 2-4 haftada fayda sağlamadıysa
• En son diş hekimi kontrolünüzün üzerinden bir yıldan fazla geçtiyse

Tanı

Tanı genellikle diş hekiminin muayenesiyle konur. Hekim önce şikâyetinizi dinler: hangi yiyecek-içecekle, ne kadar süre, hangi dişte ağrı olduğunu sorar. Ardından dişleri ve diş etlerini gözle ve küçük bir aletle inceler, diş eti çekilmesi veya çürük olup olmadığına bakar. Hassas bölgeyi belirlemek için dişe kısa süreli soğuk hava veya soğuk pamuk uygulanabilir; bu test çoğu zaman acı vermez, sadece hassasiyetin yerini gösterir. Gerekirse röntgen (diş filmi) ile çürük, çatlak veya kök çevresindeki sorunlar değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Gözle ve aletle muayene (diş eti çekilmesi, çürük, aşınma alanlarının incelenmesi)
• Soğuk uyaran testi: hassas dişin belirlenmesi
• Dokunma ve çiğneme testi: çatlak veya basınca hassasiyet olup olmadığının anlaşılması
• Diş röntgeni: çürük, çatlak ve kök çevresi sorunların görüntülenmesi
• Diş eti ölçümü: diş eti çekilmesi ve diş eti hastalığının değerlendirilmesi
• Gerekirse ağız kuruluğu veya reflü gibi ek nedenlerin araştırılması için aile hekimine yönlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer ve ağrılı değildir. Hekim size hangi dişlerin hassas olduğunu, nedeninin ne olabileceğini ve hangi seçeneklerin uygun olduğunu anlatır. Bazen tek seansta çözüm bulunur; bazen diş eti tedavisi veya dolgu gibi ek basamaklar planlanır. Sorularınızı sormaktan çekinmeyin; hangi tedavinin neden önerildiğini anlamak, sürece katılmanızı kolaylaştırır.

Tedavi

Tedavinin ilk adımı altta yatan nedeni bulmaktır: çürük varsa tedavi edilir, diş eti çekilmesi varsa diş eti sağlığı ele alınır, mine aşınması varsa koruyucu önlemler devreye girer. Bunun yanında hassasiyeti doğrudan azaltmaya yönelik uygulamalar vardır. Çoğu kişide evde uygulanan basit yöntemler ve diş hekiminin yaptığı yüzeysel işlemlerle belirgin rahatlama sağlanır. Tedavi planı kişiye özeldir; hekiminiz sizin için en uygun yaklaşımı belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Yumuşak kıllı bir fırça kullanın ve bastırmadan, küçük dairesel hareketlerle fırçalayın
• Fırçalamayı asitli yiyecek-içecekten hemen sonra değil, yaklaşık 30 dakika sonra yapın; asit minayı geçici olarak yumuşatır
• Hassas dişler için üretilmiş, aşındırıcılığı düşük diş macunlarını eczacınıza veya diş hekiminize danışarak seçin
• Asitli içecekleri pipetle için ve suyla ağzınızı çalkalayın; günde birkaç kez ve yudum yudum içmekten kaçının
• Gece diş sıkıyorsanız bunu diş hekiminize söyleyin; uygun bir gece koruyucu plak değerlendirilebilir
• Diş ipi veya ara yüz fırçası kullanımını ihmal etmeyin; diş eti sağlığı hassasiyeti azaltır
• Çok sıcak-soğuk ve çok tatlı gıdaları bir süre sınırlayarak dişlerinizi dinlendirin

Tıbbi tedaviler

Diş hekimi, hassas bölgeye diş yüzeyini kapatan ve sinir uçlarının uyarılmasını azaltan yüzeysel uygulamalar yapabilir; bunlar arasında florür içeren koruyucu uygulamalar, dentin kanallarını tıkayan hassasiyet giderici jeller veya yüzey örtücüler sayılabilir. Açık diş kökleri veya küçük kayıplar için bonding denilen yapıştırma işlemi ya da dolgu gerekebilir. Diş eti iltihabı varsa diş taşı temizliği ve diş eti tedavisi yapılır. Çatlak diş varsa kaplama veya uygun restorasyon planlanabilir. Diş sıkma söz konusuysa gece plağı önerilebilir. Ağız kuruluğu veya reflü gibi ek nedenler varsa ilgili hekimle birlikte değerlendirme yapılır. Hangi yöntemin size uygun olduğuna, olası yarar ve riskleriyle birlikte diş hekiminiz karar verir; ilaç veya ürün önerisi için mutlaka hekiminize ya da eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diş hassasiyeti için cerrahi genellikle gerekmez. Ancak diş eti çekilmesi ileri boyuttaysa ve kök yüzeyi korunamıyorsa, diş eti dokusunun onarılmasına yönelik küçük cerrahi işlemler (diş eti grefti gibi) gündeme gelebilir. Bu karar, diş eti uzmanı değerlendirmesi sonrası kişiye özel olarak verilir.

Bu durumla yaşamak

Diş hassasiyeti günlük hayatı çoğu zaman hafif ama sinir bozucu şekilde etkiler: soğuk su içmekten çekinmek, dışarıda sıcak bir şey içerken tereddüt etmek gibi. İyi haber şu ki doğru fırçalama, uygun diş macunu seçimi ve düzenli kontrol ile bu durum büyük ölçüde yönetilebilir. Hassasiyetin hangi durumlarda arttığını küçük bir not defterine yazmak, hekiminize daha net bilgi vermenizi sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Fırçalamayı günde iki kez, iki dakika ile sınırlayın; sert ve uzun fırçalama minaye zarar verir
• Diş sıkma fark ederseniz gün içinde çenenizi gevşetmeyi hatırlatan küçük molalar verin
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün; diş eti sağlığını ve iyileşmeyi olumlu etkiler
• Bol su için; ağız kuruluğu hassasiyeti artırabilir
• Şekerli atıştırmalıkları ana öğünlerle sınırlayın, aralarda su için
• Diş hekimi kontrolünü aksatmayın; kontroller sorunları erken yakalar

Diyet ve egzersiz

Asitli içecekler (gazlı içecekler, meyve suları, limonlu sular, enerji içecekleri) ve sık atıştırılan tatlılar hassasiyeti artırabilir. Bunları ana öğünlerle sınırlamak, pipetle içmek ve ardından su içmek yardımcı olur. Sert gıdaları (buz, sert şekerleme, fındık kabuğu) dişlerinizle kırmaktan kaçının. Süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler ve su gibi diş dostu seçenekler iyi bir temel oluşturur. Egzersizin doğrudan diş hassasiyetine etkisi yoktur; ancak düzenli hareket genel sağlığınızı ve stres yönetiminizi destekler, bu da diş sıkma eğilimini azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diş ağrısı küçük görünse de sürekli tetikte olmak, yemek seçerken tedirgin olmak veya diş hekimi korkusu kişiyi yorabilir. Bu duygular normaldir ve konuşulduğunda hafifler. Endişeniz günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Kendinizi çok bunalmış, umutsuz veya yalnız hissediyorsanız lütfen güvendiğiniz bir yakınınıza ya da bir sağlık kuruluşuna başvurun; acil bir ruhsal kriz durumunda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Tamamen önlenemese de büyük ölçüde azaltılabilir. En etkili adımlar; doğru fırçalama tekniği, yumuşak fırça kullanımı, asitli gıdaların sınırlanması, diş sıkmanın fark edilip yönetilmesi ve düzenli diş hekimi kontrolüdür. Diş eti sağlığını korumak, çekilmeyi ve buna bağlı kök hassasiyetini önlemenin en iyi yoludur.

Aşılar

Diş hassasiyeti için geçerli bir aşı yoktur.

Tarama programları

Özel bir tarama testi yoktur; ancak yılda en az bir kez diş hekimi muayenesi önerilir. Diş eti hastalığı veya yoğun diş taşı öyküsü varsa hekiminiz daha sık kontrol planlayabilir. Diyabet, reflü ya da ağız kuruluğu gibi durumlarınız varsa bunları hekiminizle paylaşmanız önemlidir. Genel sağlık taramaları için Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği hizmetlerinden yararlanabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hassasiyetin altındaki çürük ilerlerse dişin sinirine ulaşabilir ve daha kapsamlı tedavi gerekebilir
• Diş eti çekilmesi ve diş eti hastalığı ilerlerse dişi destekleyen dokular zayıflar
• Sert fırçalama alışkanlığı devam ederse mine kaybı artar ve hassasiyet yaygınlaşır
• Çatlak diş zamanla kırılabilir
• Ağrı nedeniyle tek taraflı çiğneme alışkanlığı gelişebilir, bu da çene ekleminde rahatsızlığa yol açabilir
• Yemek seçiminin kısıtlanması beslenmeyi olumsuz etkileyebilir

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kişi için diş hassasiyeti iyi haber veren bir durumdur: nedeni bulunduğunda ve doğru önlemler alındığında belirgin şekilde azalır veya tamamen geçer. Basit değişiklikler ve diş hekimi desteğiyle rahatça soğuk su içebilen, sevdiği yiyecekleri keyifle yiyebilen pek çok kişi var. Sizde de benzer bir iyileşme çok olası; yeter ki nedeni değerlendirilsin ve düzenli takip sürsün.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.