Makattan Kanama (Rektal Kanama)

Genel Bakış

Makattan kanama, anüs (makat) bölgesinden kan gelmesi durumudur. Kan bazen tuvalet kâğıdında, bazen klozetin içinde, bazen de dışkının üzerinde parlak kırmızı olarak görülür. Kimi zaman dışkılamayla birlikte, kimi zaman da bağımsız olarak gelir. Makattan kanama tek başına bir hastalık değil, bir belirtidir; yani önemli olan kanamanın arkasında yatan nedeni bulmaktır.

Evet, oldukça yaygındır. Pek çok yetişkin hayatının bir döneminde makattan kanama fark eder ve bu şikâyetle aile hekimine başvurur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Tuvalet kâğıdında parlak kırmızı kan görülmesi
• Klozetin içindeki suyun kırmızıya dönmesi
• Dışkının üzerinde ya da dışkılamadan hemen sonra kan gelmesi
• Makat bölgesinde kaşıntı, yanma veya batma hissi
• Dışkılama sırasında veya sonrasında ağrı
• Makat çevresinde şişlik, dolgunluk hissi ya da ele gelen yumru
• Bazen kan hiç fark edilmez; sadece halsizlik ve yorgunluk olabilir

Çocuklarda belirtiler

• En sık nedeni sert dışkıya bağlı makat çatlağıdır; bezde veya tuvalet kâğıdında az miktarda parlak kırmızı kan görülür.
• Kabızlık, az sıvı alımı veya besin alerjisi kanamanın arkasında yatabilir.
• Bebekte jöle kıvamında kanlı dışkı ile birlikte şiddetli karın ağrısı ve kusma varsa bu acil bir durumdur; hemen 112'yi arayın.
• Makatta kaşıntı ve kan bazen parazit (kıl kurdu) nedeniyle olabilir; bu da hekim değerlendirmesi gerektirir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• 50 yaş üzerinde yeni başlayan makattan kanama mutlaka değerlendirilmelidir; basurun yanı sıra polip veya başka bağırsak sorunları da akla gelir.
• Kan sulandırıcı veya benzeri ilaçlar kullanıyorsanız küçük kanamalar bile daha belirgin olabilir; ilacı kendi başınıza bırakmayın, hekiminize danışın.
• Kanama ile birlikte halsizlik, çarpıntı veya nefes darlığı varsa kan kaybına bağlı kansızlık gelişmiş olabilir; vakit kaybetmeden başvurun.

Nedenler

Ana nedenler

• Basur (hemoroid): makat çevresindeki damarların genişlemesi
• Makat çatlağı (anal fissür): sert dışkının makatta oluşturduğu küçük yırtık
• Kabızlık ve sık ıkınma
• Uzun süren ishal
• Bağırsakta divertikül adı verilen küçük ceplerin iltihaplanması
• Kalın bağırsakta polip (iyi huylu büyüme) veya daha nadir olarak bağırsak kanseri
• İltihabi bağırsak hastalıkları (örneğin ülseratif kolit, Crohn hastalığı)
• Bağırsak enfeksiyonları ve parazitler
• Makat bölgesine alınan travma veya yabancı cisim
• Kan sulandırıcı ve benzeri bazı ilaçların kanamayı belirginleştirmesi

Risk faktörleri

• Yetersiz lifli beslenme ve az su içmek
• Uzun süre oturarak çalışmak veya hareketsiz bir yaşam
• Hamilelik ve doğum sonrası dönem
• Fazla kilo (obezite)
• 50 yaşın üzerinde olmak
• Ailede kalın bağırsak kanseri veya polip öyküsü
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• Düzenli kan sulandırıcı ilaç kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kanama miktarı artıyorsa veya durmuyorsa
• Halsizlik, çarpıntı, baş dönmesi gibi kansızlık belirtileri varsa
• Ateş, şiddetli karın veya makat ağrısı varsa
• Bebeklerde ve küçük çocuklarda makattan kan görülürse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İlk kez makattan kan fark ettiyseniz birkaç gün içinde aile hekiminize başvurun
• Kanama aralıklarla tekrar ediyorsa
• 50 yaş üzerindeyseniz ve yeni başlayan bir kanamanız varsa
• Ailenizde kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa
• Kanamaya kilo kaybı, yorgunluk veya dışkı alışkanlığı değişikliği eşlik ediyorsa

Tanı

Değerlendirme, hekiminizin sizi dinlemesiyle başlar. Kanamanın rengi, miktarı, ne zaman başladığı, dışkılama alışkanlıklarınız ve kullandığınız ilaçlar sorulur. Ardından karın ve makat bölgesinin muayenesi yapılır; gerekirse makata eldivenli parmakla yapılan kısa bir muayene (rektal muayene) uygulanır. Bu muayene kısa sürer ve genellikle ağrı vermez. Hekiminiz gerekli görürse ek testler ister.

Yapılabilecek testler

• Kan sayımı (kansızlık olup olmadığını gösterir)
• Dışkıda gizli kan testi
• Dışkı örneğinde enfeksiyon veya parazit incelemesi
• Anoskopi: makat ve son bağırsak bölümünün kısa bir tüple görüntülenmesi
• Sigmoidoskopi veya kolonoskopi: kalın bağırsağın içinin kameralı cihazla görüntülenmesi
• Gerekirse ultrasonografi veya bilgisayarlı tomografi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle birkaç dakika sürer ve çoğu kişi için rahatsız edici değildir. Kolonoskopi gibi işlemlerden önce bağırsağın temizlenmesi için özel bir hazırlık yapılır; işlem sırasında çoğu zaman hafif bir sakinleştirici verilir ve birçok kişi işlemi pek hatırlamaz. Sonuçlar bazen aynı gün, bazen birkaç gün içinde belli olur. Endişelerinizi hekiminizle paylaşmaktan çekinmeyin.

Tedavi

Tedavi tamamen kanamanın nedenine bağlıdır. Çoğu durumda basit önlemler ve yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olur. Hekiminiz önce nedeni belirler, sonra size uygun yolu anlatır. Kendi başınıza ilaç, krem veya takviye kullanmadan önce mutlaka hekiminize ya da eczacınıza danışın.

Evde kişisel bakım

• Günde yeterince su içmek; böbrek veya kalp hastalığınız varsa miktarı hekiminize sorun
• Lifli beslenmek: sebze, meyve, tam tahıl ve baklagilleri sofranızdan eksik etmemek
• Tuvalette uzun süre oturmamak, telefona bakmamak
• Dışkılarken aşırı ıkınmamak, dışkılama isteğini ertelememek
• Makat bölgesini ılık suyla yıkayıp nazikçe kurulamak
• Parfümsüz ıslak mendil veya yumuşak tuvalet kâğıdı tercih etmek
• Günde bir kez 10-15 dakikalık ılık oturma banyosu yapmak (bölgeyi rahatlatır)
• Ağır kaldırmaktan ve uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak
• Her gün kısa yürüyüşler yapmak

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz nedene göre farklı yaklaşımlar önerebilir: kabızlığı gidermeye yönelik yumuşatıcılar, lif takviyeleri, makat bölgesine uygulanan rahatlatıcı kremler, iltihap veya enfeksiyon varsa buna yönelik tedaviler. Kansızlık saptanırsa buna yönelik düzenleme yapılır. Düzenli kullandığınız ilaçlar varsa bunları kendi başınıza bırakmayın; mutlaka hekiminize danışın. İlaç adı ve doz önerisi yalnızca sizi muayene eden hekim tarafından verilmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çoğu kişi ameliyata gerek duymaz. Ancak bazı durumlarda girişim gerekebilir: iltihaplanmış veya sürekli tekrarlayan basurların tedavisi, iyileşmeyen makat çatlağı, poliplerin çıkarılması ya da başka bir bağırsak sorununun düzeltilmesi. Bu karar, tetkik sonuçlarına ve şikâyetlerinizin şiddetine göre hekiminizle birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük hayatınızda tuvalet alışkanlıklarınıza biraz dikkat etmek çoğu zaman büyük fark yaratır. Kanamayı küçük bir notla takip etmek (ne zaman oldu, ne kadar, ne renk) hekiminize çok yardımcı olur. İlk bakışta zahmetli görünse de bu bilgiler değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde tuvalete gitme alışkanlığı edinmek
• Hareketsiz kalmamak, gün içinde sık sık ayağa kalkmak
• Masa başı çalışıyorsanız saatte bir kısa ara verip yürümek
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durmak
• Yeterli uyumak ve stresi yönetmeye çalışmak
• İç çamaşırını pamuklu ve rahat olanlardan seçmek, sık değiştirmek

Diyet ve egzersiz

Bol lifli beslenmek dışkının yumuşak olmasını sağlar; bu da ıkınmayı ve makat bölgesinin zorlanmasını azaltır. Sebze, meyve, tam tahıl ve baklagilleri düzenli tüketin, su içmeyi unutmayın. Yürüyüş, yüzme gibi hafif ama düzenli egzersizler bağırsak hareketlerini destekler. Lif alımını aniden çok artırırsanız gaz ve şişkinlik olabilir; yavaş yavaş artırmak daha rahat ettirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Makattan kanama gören pek çok kişi utanç, endişe veya korku hissedebilir; bu çok anlaşılır bir duygudur. Bu konuyu konuşmak zor görünse de hekiminiz benzer durumları her gün görüyor ve yardımcı olmak için orada. Kaygınız günlük hayatınızı etkiliyorsa, uyumanızı zorlaştırıyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak iyi gelir. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceleri varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Nedenine bağlı olarak kısmen önlenebilir. Basur ve makat çatlağı gibi en sık görülen nedenlerin büyük kısmı kabızlığı önleyerek azaltılabilir. Lifli beslenme, yeterli sıvı, düzenli hareket ve tuvalette ıkınmamak en etkili adımlardır. Ancak polip veya bağırsak hastalıkları gibi nedenler her zaman önlenemez; bu yüzden belirtileri ciddiye almak önemlidir.

Tarama programları

Ülkemizde Sağlık Bakanlığı'nın kolorektal (kalın bağırsak) kanser tarama programı bulunmaktadır. Belirli bir yaşın üzerindeki kadın ve erkeklere aile hekimliklerinde tarama testleri yapılmaktadır. Hangi yaşta ve hangi sıklıkta tarama yapılacağını aile hekiminize sorabilirsiniz. Ailenizde kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa taramaya daha erken başlanması gerekebilir; bunu mutlaka hekiminizle konuşun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süren kanama kansızlığa (anemi) yol açabilir; halsizlik, çarpıntı ve nefes darlığı görülebilir.
• Altta yatan hastalık (örneğin iltihabi bağırsak hastalığı veya polip) fark edilmezse ilerleyebilir.
• Basur veya makat çatlağı ihmal edilirse ağrı ve rahatsızlık sürekli hale gelebilir.
• Nadiren çok miktarda kan kaybı acil müdahale gerektirebilir.

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm oldukça iyidir. Makattan kanamanın arkasındaki nedenlerin büyük çoğunluğu kolayca tedavi edilir ve kişi normal yaşamına döner. Önemli olan kanamayı görmezden gelmemek ve uygun zamanda hekime başvurmak. Erken değerlendirme hem içinizin rahat etmesini hem de gerekiyorsa tedavinin gecikmemesini sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.