Öksürükle Kan Gelmesi (Kan Tükürme)

Genel Bakış

Öksürükle kan gelmesi, halk arasında 'kan tükürme' olarak da bilinir; tıptaki adı hemoptizidir (hemo: kan, ptizi: tükürme). Bu, solunum yollarından yani nefes borusu, bronşlar veya akciğerlerden gelen kanın öksürükle dışarı atılmasıdır. Kan bazen tükürükte ince çizgiler halinde, bazen de daha belirgin miktarda görülebilir. Burun kanamasının genze akıp öksürükle dışarı gelmesi ya da mide kanamasının kusmayla gelmesi farklı durumlardır; bu yüzden kanın nereden geldiğini anlamak doktorun yapacağı ilk değerlendirmelerden biridir. Ne kadar korkutucu görünse de, öksürükle kan gelmesinin arkasında çoğu zaman tedavi edilebilir bir neden vardır ve doğru değerlendirme ile çoğu kişi iyileşir.

Öksürükle kan gelmesi, toplumda sık görülen bir belirti değildir ama nadir de sayılmaz. Aile hekimlerine ve acil servislere başvuruların önemli bir kısmını oluşturur. Sıklığı yaşa, sigara kullanımına ve bölgedeki solunum yolu hastalıklarına göre değişir.

Her yaştan kişide görülebilir. Sigara içenlerde, uzun süreli bronşit veya bronşektazi (bronşların genişlemesi) gibi akciğer hastalığı olanlarda, verem (tüberküloz) geçirmiş veya veremle temas etmiş kişilerde, kan sulandırıcı ilaç kullananlarda ve ileri yaştaki yetişkinlerde daha sık rastlanır. Çocuklarda ise daha çok solunum yolu enfeksiyonları ve yabancı cisim kaçması akla gelir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Öksürükle birlikte tükürükte kan çizgileri veya pembe-kırmızı renkli balgam
• Kanın parlak kırmızı olması ve köpüklü görünmesi (akciğer kaynaklı olabileceğini düşündürür)
• Öksürük, balgam çıkarma, göğüste dolgunluk hissi
• Nefes darlığı veya hırıltılı solunum
• Göğüs ağrısı, özellikle derin nefes alırken artan ağrı
• Boğazda gıcıklanma, ses kısıklığı
• Halsizlik, ateş veya üşüme-titreme (enfeksiyon varsa)
• Kanın ağızda metalik bir tat bırakması

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle geçirilmekte olan bir solunum yolu enfeksiyonuna eşlik eden kanlı balgam görülür
• Oyun sırasında küçük bir cismin (fıstık, leblebi, oyuncak parçası) soluk yoluna kaçması ani öksürük ve kan gelmesine yol açabilir; bu bir acil durumdur
• Burun kanamasının genze akması çocuklarda sık karıştırılan bir nedendir
• Çocuklar kanı yutup kusabilir; bu durum kanın kaynağını anlamayı zorlaştırabilir
• Çocuğunuzun öksürüğünde kan görürseniz, miktarı az olsa bile aynı gün bir doktora başvurun

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta kan sulandırıcı veya kanın pıhtılaşmasını azaltan ilaç kullanımı kanamayı kolaylaştırabilir
• Uzun yıllar sigara içmiş kişilerde nedeni araştırılması gereken bir belirtidir
• Kalp yetmezliğine bağlı akciğerde sıvı birikmesi pembe, köpüklü balgamla birlikte görülebilir
• Yaşlılarda belirtiler daha silik olabilir; halsizlik ve nefes darlığı ön planda kalabilir
• Başka hastalıklar için kullanılan ilaçlar nedeniyle doktor değerlendirmesi daha da önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Solunum yolu enfeksiyonları: bronşit (bronş iltihabı) ve zatürre, kanlı balgamın en sık nedenleri arasındadır
• Bronşektazi: bronşların kalıcı olarak genişlemesi ve iltihaplanması
• Verem (tüberküloz): ülkemizde hâlâ görülen ve mutlaka araştırılması gereken bir nedendir
• Akciğer kanseri: özellikle sigara içen kişilerde uzun süren öksürükle birlikte görülebilir
• Akciğer damarlarında pıhtı (pulmoner emboli): ani nefes darlığı ve göğüs ağrısıyla birlikte olabilir
• Kalp yetmezliği: akciğerde sıvı birikmesi pembe, köpüklü balgama yol açabilir
• Kan sulandırıcı veya kanın pıhtılaşmasını azaltan ilaçların kullanımı
• Göğüs travması, soluk yoluna yabancı cisim kaçması
• Bronkoskopi (soluk yolunun kamera ile incelenmesi) gibi girişimler sonrası geçici kanama
• Burun kanaması, diş eti kanaması veya mide kaynaklı kanamaların kan tükürme ile karıştırılması

Risk faktörleri

• Sigara veya tütün ürünleri kullanmak
• Uzun süreli öksürük ve kronik akciğer hastalığı öyküsü
• Verem geçirmiş olmak veya veremli biriyle yakın temasta bulunmak
• Kan sulandırıcı ya da pıhtılaşmayı azaltan ilaç kullanmak
• Bağışıklığın zayıf olması (bazı hastalıklar veya tedaviler nedeniyle)
• Tozlu, dumanlı veya kimyasal maddelere maruz kalan bir işte çalışmak
• İleri yaş
• Bazı kalıtsal kanama eğilimleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Öksürükle bir kez bile kan gelmesi (özellikle miktar artıyorsa) aynı gün değerlendirilmelidir
• Kanlı balgamla birlikte ateş, titreme veya göğüs ağrısı varsa
• Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız ve öksürükte kan gördüyseniz
• Verem hastası biriyle yakın temasta bulunduysanız ve kanlı balgam geliştiyse
• Nefes darlığı, hırıltı veya halsizlik kan tükürmeyle birlikteyse
• Çocuğunuzun öksürüğünde kan varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kan tükürme tekrarlamıyorsa ama sigara içiyorsanız ve öksürüğünüz uzun süredir geçmiyorsa
• Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi veya iştahsızlık varsa
• Uzun süreli öksürük ve balgam şikâyeti varsa
• Daha önce akciğer hastalığı geçirdiyseniz ve yeni belirtiler ortaya çıktıysa

Tanı

Doktorunuz önce size ayrıntılı sorular sorar: Kan ne zaman başladı, ne kadar geliyor, rengi nasıl, öksürükle mi yoksa kusmayla mı geliyor, nefes darlığı, ateş veya göğüs ağrısı eşlik ediyor mu? Sigara kullanımınız, geçirdiğiniz hastalıklar ve kullandığınız ilaçlar da öğrenilir. Ardından fizik muayene yapılır; akciğerler dinlenir, ağız ve burun içi kontrol edilir. Bu bilgiler ışığında gerekli görülen görüntüleme ve laboratuvar testleri istenir. Amaç, kanın gerçekten akciğerlerden mi geldiğini ve nedenini anlamaktır.

Yapılabilecek testler

• Akciğer grafisi (röntgen): Çoğu zaman ilk istenen görüntüleme testidir
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Akciğerlerin daha ayrıntılı görüntülenmesi gerekirse
• Kan sayımı ve pıhtılaşma testleri
• Balgam incelemesi ve balgam kültürü (enfeksiyon veya verem araştırması için)
• Bronkoskopi: Soluk borusunun ince, bükülebilir bir kamera ile içeriden görüntülenmesi; hem tanı hem bazen tedavi amaçlı yapılabilir
• Verem testleri (balgam örneği veya kan testleri)
• Gerekirse akciğer fonksiyon testleri veya alerji değerlendirmesi

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle aynı gün içinde başlar ve çoğu zaman birkaç test ile sonuçlanır. Bazı testlerin sonucu birkaç gün sürebilir. Doktorunuz sonuçlara göre ya bir tedavi planı çizer ya da sizi göğüs hastalıkları uzmanına yönlendirir. Bu süreçte endişelenmeniz çok normaldir; sorularınızı not alıp doktorunuza sormaktan çekinmeyin. Ülkemizde verem şüphesi olduğunda Sağlık Bakanlığı'na bağlı verem savaş dispanserlerinde ücretsiz tanı ve tedavi hizmetleri sunulmaktadır; aile hekiminiz sizi bu konuda yönlendirebilir.

Tedavi

Tedavi tamamen altta yatan nedene göre planlanır. Kan tükürmenin kendisi değil, nedeni tedavi edilir. Az miktarda kan ve hafif belirtiler varsa ayaktan tedavi mümkün olabilir; kanama fazlaysa veya nefes darlığı varsa hastanede gözlem gerekebilir. Doktorunuz ayrıca kanamanın durmasına yardımcı olacak destekleyici önlemler alır.

Evde kişisel bakım

• Kanamanın miktarını, rengini ve ne sıklıkta olduğunu not edin; bu bilgi doktora çok yardımcı olur
• Bol bol dinlenin, ağır fiziksel efordan ve zorlanmaktan kaçının
• Sigara içiyorsanız bırakın; bu, iyileşmenin en önemli adımlarından biridir
• Bol sıvı alın ve bulunduğunuz ortamın havasını nemli tutun
• Doktorunuza danışmadan ağrı kesici, kan sulandırıcı veya bitkisel takviye kullanmayın
• Öksürüğü bastırmaya çalışmayın; balgamı çıkarmanız solunum yollarını rahatlatır
• Belirtileriniz kötüleşirse veya kan miktarı artarsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun

Tıbbi tedaviler

Tedavi, nedene yönelik olarak düzenlenir. Enfeksiyon saptanırsa doktorunuz uygun enfeksiyon tedavisini başlatır. Verem tespit edilirse, Sağlık Bakanlığı'nın verem savaş programı kapsamında düzenli ve uzun süreli bir tedavi planlanır; bu tedavi ücretsizdir ve düzenli takiple başarı oranı yüksektir. Bronşektazi veya kronik bronşit gibi durumlarda solunum yollarını rahatlatan, balgamı kolaylaştıran ve iltihabı azaltan tedaviler kullanılabilir. Kanama miktarı fazla olduğunda, kanamayı durdurmaya yönelik girişimsel işlemler (örneğin bronkoskopi sırasında müdahale veya damar içi tedavi yöntemleri) uygulanabilir. Kalp veya damar kaynaklı nedenlerde ilgili uzmanlık dalının tedavisi gerekir. Kullandığınız kan sulandırıcı ilaçlar varsa, doktorunuz bunları yeniden değerlendirecektir; bu tür ilaçları kendi başınıza kesmeyin veya dozunu değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çok nadiren gerekir. Ancak tekrarlayan, miktarı fazla olan ve diğer yöntemlerle kontrol altına alınamayan kanamalarda ya da sınırlı bir alanda yerleşmiş bazı hastalıklarda (örneğin bazı tümörler veya ciddi bronşektazi olgularında) cerrahi değerlendirme yapılabilir. Bu karar, göğüs hastalıkları ve göğüs cerrahisi uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Kan tükürme atakları sonrasında pek çok kişi tedirgin olur ve her öksürükte aynı şeyin olacağını düşünür. Bu duygu anlaşılırdır. Günlük yaşamda yapabileceğiniz en yararlı şeyler; belirtilerinizi düzenli olarak takip etmek, doktor kontrollerinizi aksatmamak ve tetikleyici etkenlerden (sigara dumanı, toz, kimyasal buhar) uzak durmaktır. Küçük bir not defterine belirtilerinizi yazmak hem size hem doktorunuza yol gösterir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerini tamamen bırakın; gerekiyorsa destek isteyin
• Evde ve iş yerinde temiz hava sağlayın, tozlu ve dumanlı ortamlardan kaçının
• Ellerinizi sık yıkayarak solunum yolu enfeksiyonlarından korunun
• Yeterli uyku uyuyun ve stresten uzak durmaya çalışın
• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri ve akciğer sağlığı takiplerini düzenli yaptırın
• Grip veya soğuk algınlığı dönemlerinde belirtilerinizi daha dikkatli izleyin

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve çeşitli beslenme, bağışıklık sisteminizi güçlü tutmaya yardımcı olur; bol sebze, meyve, tam tahıl ve yeterli protein almaya özen gösterin. Kan kaybı yaşadıysanız demir açısından zengin besinler (koyu yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller, kırmızı et) işinize yarayabilir; ancak önce doktorunuza danışın. Egzersiz konusunda acele etmeyin: Kanama döneminde dinlenin, iyileştikten sonra doktorunuzun onayıyla yürüyüş gibi hafif aktivitelerle başlayın ve yavaş yavaş artırın. Nefes darlığı olursa aktiviteyi durdurun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kan tükürmek, kişide yoğun kaygı ve korku yaratabilir; bazı kişiler her öksürükte panik yaşar, uykuya dalmakta zorlanır veya sosyal ortamlardan çekilir. Bu duygular yalnızca size özgü değildir ve konuşulduğunda hafifler. Kaygı günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa, bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Aklınızdan geçenleri güvendiğiniz bir yakınınızla veya doktorunuzla paylaşmak da rahatlatıcı olur. Kendinizi çok bunalmış veya umutsuz hissediyorsanız, lütfen en yakın sağlık kuruluşuna başvurun ya da 112'yi arayın; yalnız değilsiniz.

Önleme

Her zaman tamamen önlenemese de, riski azaltmak için yapabileceğiniz pek çok şey vardır. En önemlisi sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmaktır. Solunum yolu enfeksiyonlarını zamanında tedavi ettirmek, verem gibi bulaşıcı hastalıklarda erken tanı almak ve kronik akciğer hastalıklarınız varsa düzenli takip yaptırmak da koruyucudur.

Aşılar

Doktorunuzun önerisiyle mevsimsel grip, zatürre (pnömoni) ve diğer solunum yolu hastalıklarına karşı aşılarınızı Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği takvime uygun olarak yaptırabilirsiniz. Aşılar, solunum yolu enfeksiyonlarının sıklığını ve ağırlığını azaltmaya yardımcı olur. Hangi aşının size uygun olduğunu aile hekiminize sorabilirsiniz.

Tarama programları

Sigara içen veya uzun süre içmiş kişilerde, bazı meslek gruplarında ve kronik akciğer hastalığı olanlarda doktorunuz düzenli akciğer kontrolü önerebilir. Verem açısından risk taşıyan kişilerde ise temas sonrası değerlendirme yapılması önemlidir. Bu kontrollerin ne sıklıkta yapılacağı kişiye göre değişir; aile hekiminiz sizi doğru şekilde yönlendirecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanama miktarının artması ve solunum yollarını tıkayarak nefes almayı zorlaştırması
• Aşırı kan kaybına bağlı kansızlık (anemi), halsizlik ve baş dönmesi
• Altta yatan enfeksiyonun ilerlemesi ve akciğerde hasar oluşması
• Verem gibi bulaşıcı bir hastalığın fark edilmeden çevreye yayılması
• Akciğer kanseri gibi ciddi bir durumun geç fark edilmesi
• Tekrarlayan kanamaların kişide kaygı ve yaşam kalitesi düşüşüne yol açması

Uzun vadeli görünüm

Öksürükle kan gelmesinin seyri büyük ölçüde nedenine bağlıdır ve iyi haber şu ki, en sık nedenler tedavi edilebilir durumlardır. Basit bir solunum yolu enfeksiyonu kısa sürede iyileşir; verem düzenli tedaviyle büyük oranda tamamen tedavi edilebilir. Daha ciddi bir neden saptanırsa bile, erken tanı ve doğru takip yaşam süresini ve kalitesini belirgin şekilde iyileştirir. Bu yüzden belirtiyi ciddiye almak ama paniğe kapılmamak en doğru yaklaşımdır. Doktorunuzla açık iletişim kurmak, sorularınızı sormak ve kontrollerinizi aksatmamak bu yolculukta en güçlü destekçinizdir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.