Kan Kusma (Hematemez): Ne Anlama Gelir?

Genel Bakış

Kan kusma, tıp dilinde 'hematemez' (he-ma-te-mez) olarak adlandırılır. Mide ya da yemek borusundan gelen kanın, kusmukla birlikte ağızdan dışarı çıkmasıdır. Kan parlak kırmızı olabilir; mide asidiyle karıştığında ise kahve telvesi gibi koyu kahverengi veya siyahımsı bir görünüm alabilir. Bu durum, öksürükle kan gelmesinden (kan tükürme) farklıdır; ikisi de vakit kaybetmeden değerlendirilmesi gereken belirtilerdir.

Acil servise başvuruların görece küçük bir bölümünü oluşturur, ancak sindirim sistemi kanamaları arasında önemli bir yer tutar. Görülme sıklığı yaşla birlikte artar.

Her yaştan insanda görülebilir. Yetişkinlerde daha sık olmakla birlikte çocuklarda da (örneğin burun kanaması sonrası kan yutulması, bazı iltihaplar veya yabancı cisim yutma) görülebilir. Mide ülseri, karaciğer hastalığı olanlar veya düzenli ağrı kesici kullanan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kusmukla birlikte parlak kırmızı kan gelmesi
• Kahve telvesi kıvamında, koyu kahverengi kusmuk
• Siyah, katran gibi yapışkan ve kötü kokulu dışkı
• Mide ağrısı, mide yanması veya karın ağrısı
• Bulantı ve kusma hissi
• Baş dönmesi, halsizlik, terleme
• Solukluk ve çarpıntı
• Ağızda metalik tat

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde ve küçük çocuklarda belirtiler daha silik olabilir: huzursuzluk, emmeyi reddetme, solukluk
• Burun kanamasından sonra yutulan kan, kusmayla kan gelmesine yol açabilir
• Yabancı cisim yutma veya bazı enfeksiyonlar da neden olabilir
• Çocuklarda kan kusma her zaman acil değerlendirme gerektirir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha hafif görünebilir, ancak sonuçları daha ağır olabilir
• Kansızlık, halsizlik ve çarpıntı ön planda olabilir
• Kan sulandırıcı veya mide koruyucusuz ağrı kesici kullanımı riski artırır
• Eşlik eden kalp, böbrek veya karaciğer hastalıkları tabloyu etkileyebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Mide veya onikiparmak bağırsağı ülseri (mide iç yüzeyinde oluşan yara)
• Mide iltihabı (gastrit) veya yemek borusu iltihabı (özofajit)
• Yemek borusundaki genişlemiş damarlar; özellikle karaciğer hastalığı olan kişilerde görülür
• Şiddetli öğürme veya kusma sonrası mide ağzında oluşan yırtık
• Mide veya yemek borusu tümörleri
• Kan sulandırıcı ilaçlar ve bazı ağrı kesicilerin yol açtığı mide kanaması
• Yutulan yabancı cisim veya tahriş edici madde
• Burun kanaması ya da diş eti kanaması sonrası yutulan kan

Risk faktörleri

• Daha önce mide ülseri geçirmiş olmak
• Mide içinde yaşayan ve ülsere yol açabilen bir bakteriyle (Helicobacter pylori) enfeksiyon
• Mide koruyucusu kullanmadan düzenli ağrı kesici almak
• Kan sulandırıcı ilaç kullanmak
• Karaciğer sirozu veya kronik karaciğer hastalığı
• Aşırı alkol kullanımı
• Yoğun sigara kullanımı
• Şiddetli veya tekrarlayan öğürme ve kusma
• Ağır hastalık ya da yoğun bakım süreci geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan kustuğunuzu fark ettiyseniz hiç beklemeden acil servise gidin
• Siyah dışkı, baş dönmesi veya solukluk varsa
• Mide ağrınız aniden şiddetlendiyse
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız ve herhangi bir kanama belirtisi varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tekrarlayan mide yanması, mide ağrısı veya hazımsızlık şikayetleriniz varsa
• Uzun süreli ağrı kesici kullanıyorsanız ve mide şikayetleriniz başladıysa
• Karaciğer hastalığı tanınız varsa ve düzenli takiplerinizi aksattıysanız
• Ailede mide veya yemek borusu hastalığı öyküsü varsa

Tanı

Doktor önce sizi muayene eder; kanamanın ne zaman başladığını, ne kadar olduğunu, rengini, kullandığınız ilaçları ve geçmiş hastalıklarınızı sorar. Ardından tansiyon ve nabız gibi yaşamsal bulgular değerlendirilir ve gerekli tetkikler istenir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı: kansızlık ve kan kaybının düzeyini gösterir
• Kan pıhtılaşma testleri
• Karaciğer ve böbrek işlev testleri
• Dışkıda gizli kan testi
• Üst sindirim sistemi endoskopisi (gastroskopi): ağızdan ilerletilen ince, bükülebilir bir kamera ile yemek borusu ve midenin görüntülenmesi; çoğu zaman hem tanı hem tedavi sağlar
• Gerektiğinde bilgisayarlı tomografi veya damar görüntüleme (anjiyografi)
• Kan grubu ve kan uyum testleri; kan nakli gerekebileceği için

Randevunuzda neler beklenir

Acil serviste önce genel durumunuz değerlendirilir, damar yolu açılır ve sıvı desteği verilebilir. Endoskopi genellikle kısa süre içinde yapılır; işlem sırasında boğaz uyuşturulur ve çoğu zaman hafif bir sakinleştirici verilir. Çoğu kişi işlemi rahatsız edici ama dayanılabilir bulur. Sonuçlar genellikle aynı gün sizinle konuşulur.

Tedavi

Tedavi, kanamanın kaynağına ve şiddetine göre planlanır. Öncelik her zaman kanamanın durdurulması ve dolaşımın güvenceye alınmasıdır. Ardından kanamaya yol açan asıl neden ele alınır.

Evde kişisel bakım

• Kan kustuğunuzda hiçbir şey yiyip içmeden en yakın acil servise gidin; bu durumda evde tedavi uygun değildir
• Kendi kendinize ağrı kesici veya mide ilacı almayın; kullandığınız tüm ilaçları ve bitkisel ürünleri doktora söyleyin
• Baş dönmesi olabileceği için tek başınıza araç kullanmayın, bir yakınınızdan size eşlik etmesini isteyin
• Kanamanın ne zaman başladığını, rengini ve miktarını kabaca not edin; bu bilgi doktora çok yardımcı olur
• Kanama durduktan sonra doktorunuzun önerdiği beslenme ve ilaç düzenine uyun, kontrolleri aksatmayın
• İyileşme döneminde alkol ve sigaradan uzak durun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz öncelikle damar yoluyla sıvı ve gerekirse kan ürünleri verebilir. Endoskopi sırasında kanayan damar ısıyla yakılabilir, klipsle kapatılabilir veya bölgeye ilaç enjekte edilebilir. Mide asidini azaltan tedaviler ve kanamayı destekleyen uygulamalar hekim tarafından planlanır. Altta yatan neden (ülser, bakteri enfeksiyonu, karaciğer hastalığı) ayrıca tedavi edilir. İlaç adı ve dozuna yalnızca hekiminiz karar verir; kendi başınıza ilaç başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Endoskopiyle durdurulamayan, tekrarlayan ya da çok şiddetli kanamalarda cerrahi veya girişimsel radyoloji yöntemleri (anjiyografi ile kanayan damarın kapatılması) gerekebilir. Bu karar, kanamanın yerine ve genel durumunuza göre uzman ekip tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Kanama durduktan sonra iyileşme genellikle birkaç gün ile birkaç hafta arasında sürer. Bu dönemde yorgunluk ve halsizlik normaldir; kendinize zaman tanıyın, ağır işlerden kaçının ve kontrol randevularınızı aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden uzak durun
• Doktorunuzun onayı olmadan ağrı kesici kullanmayın
• Düzenli uyumaya ve stresten uzak durmaya çalışın
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutun
• Mide yanması, ağrı veya dışkı renginde değişiklik gibi belirtileri not edin ve doktorunuza bildirin

Diyet ve egzersiz

Kanamadan sonraki ilk günlerde doktorunuzun önerdiği şekilde yumuşak, az yağlı ve baharatsız besinlerle başlanır; kafein, alkol, çok sıcak veya çok soğuk içecekler ile asitli yiyecekler bir süre sınırlanabilir. İyileştikçe normal beslenmeye dönülür. Egzersize de doktor onayıyla, hafif yürüyüşlerle başlayın; kansızlık nedeniyle çabuk yorulabileceğinizi unutmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kan kusmak çoğu kişi için korkutucu bir deneyimdir; sonrasında kaygı, uyku sorunları veya kanamanın tekrarlayacağı korkusu görülebilir. Bu duygular anlaşılır ve genellikle zamanla azalır. Kaygı günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir sağlık uzmanından destek isteyin. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız, yoğun kaygı ya da umutsuzluk yaşıyorsanız vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun; acil bir durumda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Her durum tamamen önlenemese de riski azaltmak mümkündür. Mide ülseri ve iltihabı gibi nedenlerin erken tedavi edilmesi, gereksiz ağrı kesici kullanımından kaçınılması, alkol ve sigaranın bırakılması önemli adımlardır. Karaciğer hastalığı olan kişilerin düzenli takibi, yemek borusundaki damar genişlemelerinin erken fark edilmesini sağlayabilir.

Aşılar

Kan kusmayı doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Yine de karaciğer iltihabına yol açabilen bazı enfeksiyonlara (örneğin hepatit B) karşı aşılanma, karaciğer hasarını ve buna bağlı kanama riskini azaltmaya yardımcı olur. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği rutin aşı takvimine uymanız önerilir; sorularınızı doktorunuza sorabilirsiniz.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi yoktur. Mide şikayetleri, uzun süreli ağrı kesici kullanımı veya karaciğer hastalığı varsa doktorunuz endoskopi gibi tetkikleri gerekli görebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Aşırı kan kaybı ve dolaşım şoku; bu hayati tehlike taşır
• Kansızlık (anemi) ve buna bağlı halsizlik, nefes darlığı
• Kan nakli ihtiyacının doğması
• Kanamanın tekrarlaması
• Altta yatan ciddi hastalığın (ülser, tümör, karaciğer hastalığı) geç fark edilmesi
• Kan akımının azalmasına bağlı böbrek ve diğer organ sorunları

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki çoğu kişide kanama, uygun tedaviyle durdurulabilir ve iyileşme sağlanır. Erken başvuru ve düzenli takip, sonucu belirleyen en önemli etkenlerdir. Bazı kişilerde kanama tekrarlayabilir; bu nedenle kontrolleri sürdürmek ve önerilere uymak önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.