Öksürük

Genel Bakış

Öksürük, solunum yollarını temizlemeye yardımcı olan doğal bir reflekstir. Boğazda veya akciğerlerde tahriş, balgam ya da yabancı bir madde olduğunda vücut öksürerek bunları dışarı atmaya çalışır. Öksürük bir hastalık değil, çoğu zaman altta yatan bir durumun belirtisidir.

Evet, öksürük her yaşta çok sık görülen bir yakınmadır. Özellikle kış aylarında ve solunum yolu enfeksiyonlarının yaygın olduğu dönemlerde daha sık görülür.

Herkesi etkileyebilir. Çocuklar, yaşlılar, sigara içenler, alerjisi veya astımı olanlar ve kronik akciğer hastalığı bulunan kişilerde daha sık veya daha uzun sürebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kuru öksürük
• Balgamlı öksürük
• Boğazda gıcıklanma veya tahriş hissi
• Göğüste hafif ağrı veya yorgunluk
• Ses kısıklığı
• Öksürük nedeniyle uykunun bölünmesi

Çocuklarda belirtiler

• Burun akıntısı ve hafif ateşle birlikte öksürük
• Hırıltı veya hızlı solunum
• Beslenme veya emmede zorlanma
• Öksürük sonrası kusma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Öksürük bazen daha silik görünebilir; halsizlik veya iştahsızlık eşlik edebilir
• Ateş olmadan da enfeksiyon belirtileri görülebilir
• Kafa karışıklığı veya ani düşkünlük fark edilirse doktora başvurulmalıdır
• Kronik hastalıklar ve kullanılan ilaçlar öksürüğü etkileyebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Soğuk algınlığı ve grip gibi viral enfeksiyonlar
• Akut bronşit; solunum yollarının iltihabı
• Alerji, astım veya saman nezlesi
• Sigara dumanı, toz ve koku gibi tahriş edici maddeler
• Mide asidinin yemek borusuna kaçması, yani reflü
• Bazı tansiyon ilaçları gibi ilaçlar; doktor veya eczacıya danışın
• Zatürre veya boğmaca gibi enfeksiyonlar
• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH; akciğerlerde uzun süreli iltihap ve daralma) veya diğer kronik akciğer hastalıkları

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya pasif içicilik
• Alerji, astım veya egzama öyküsü
• Kronik akciğer hastalığı
• Bağışıklığın zayıf olması
• Kalabalık ve kapalı ortamlar
• Soğuk hava ve mevsim değişiklikleri
• Mide reflüsü
• Hava kirliliği ve tozlu ortamlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı, morarma, şiddetli göğüs ağrısı veya bilinç değişikliği varsa hemen 112'yi arayın
• Öksürükle kan gelmesi
• Yüksek ateş ve belirgin halsizlik
• Bebek veya küçük çocukta beslenememe, hırıltı veya uykuya dalmada zorluk
• Yaşlıda ani kafa karışıklığı veya düşkünlük

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öksürük 2-3 haftadan uzun sürüyorsa
• Gece öksürüğü uykuyu bozuyorsa
• Tekrarlayan öksürük atakları varsa
• Balgamda renk değişikliği veya kötü koku varsa
• Sigara içiyorsanız ve öksürüğünüz değiştiyse
• Kilo kaybı, gece terlemesi veya iştahsızlık eşlik ediyorsa

Tanı

Doktor önce öksürüğün ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, kuru mu balgamlı mı olduğunu ve eşlik eden belirtileri sorar. Ardından muayene eder; gerekirse ek tetkik ister. Öksürüğün nedeni çoğu zaman öykü ve muayene ile anlaşılır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve göğsün dinlenmesi
• Kan testleri
• Balgam testi
• Akciğer grafisi
• Solunum fonksiyon testi; nefes ölçümü
• Alerji testleri
• Gerekirse bilgisayarlı tomografi veya daha ileri testler

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size sorular soracak ve göğsünüzü dinleyecek. Bazı testler aynı gün yapılabilir; sonuçlar birkaç gün sürebilir. Çoğu durumda basit önlemler ve takip yeterlidir.

Tedavi

Tedavi öksürüğün nedenine göre planlanır. Amaç altta yatan sorunu ele almak ve belirtileri rahatlatmaktır. Öksürüğü bastırmak her zaman doğru değildir; balgam varsa öksürmek yararlı olabilir. İlaçlar yalnızca doktor önerisiyle kullanılmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Bol ılık sıvı içmek
• Dinlenmek
• Odanın havasını nemlendirmek
• Sigara dumanı ve tahriş edici kokulardan uzak durmak
• Yetişkinlerde bal ve ılık içecekler boğazı rahatlatabilir; 1 yaş altı bebeklere bal verilmemelidir
• Yatmadan önce başı hafif yükseltmek
• Elleri sık yıkamak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz altta yatan nedene göre tedavi önerebilir. Örneğin enfeksiyon, alerji, astım veya reflü varsa buna yönelik yaklaşımlar planlanır. Bazı durumlarda öksürük kesici veya balgam söktürücü özellikte ilaçlar önerilebilir; ancak bunların adı ve dozu yalnızca sağlık profesyoneli tarafından belirlenmelidir. Antibiyotikler yalnızca bakteriyel enfeksiyon düşünülürse ve doktor uygun görürse kullanılır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Öksürük çoğu zaman ameliyat gerektirmez. Cerrahi yalnızca öksürüğe yol açan çok özel ve nadir bir durum varsa, uzman değerlendirmesiyle gündeme gelebilir.

Bu durumla yaşamak

Öksürük günlük hayatı, uykuyu ve iş veya okul performansını etkileyebilir. Belirtileri günlük olarak not etmek, tetikleyicileri fark etmek ve doktor randevusunda bunları paylaşmak yararlı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve dumanlı ortamlardan uzak durun
• Elleri sık yıkayın
• Evde toz ve kimyasal kokuları azaltın
• Düzenli uyuyun
• Bol sıvı için
• Alerjiniz varsa tetikleyicilerden korunun
• Grip ve zatürre aşılarını doktorunuzla konuşun

Diyet ve egzersiz

Ilık sıvılar ve dengeli beslenme genel iyilik halini destekler. Öksürük ve ateş varken ağır egzersizden kaçının; kendinizi iyi hissettiğinizde hafif yürüyüşler yapabilirsiniz. Nefes darlığı varsa egzersizi bırakıp doktora danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren öksürük uykuyu bozabilir, yorgunluk ve kaygıya yol açabilir. Bu duygular anlaşılabilir. Kendinizi çok kaygılı, umutsuz veya yalnız hissederseniz güvendiğiniz bir yakınınıza veya bir sağlık profesyoneline danışın; acil durumda 112'yi arayın.

Önleme

Her öksürük tamamen önlenemese de bazı önlemler riski azaltabilir. Elleri yıkamak, sigara dumanından uzak durmak ve alerji tetikleyicilerini bilmek yardımcı olur.

Aşılar

Doktorunuzun uygun gördüğü grip (influenza) ve zatürre aşıları gibi aşılar, bazı solunum yolu enfeksiyonlarını ve komplikasyonlarını önlemeye yardımcı olabilir. Aşı takvimi kişiye göre değişir; aile hekiminize veya eczacınıza danışın.

Tarama programları

Öksürük için rutin bir tarama testi yoktur. Sigara içen veya kronik akciğer hastalığı olan kişilerde doktorunuz risk durumunuza göre takip ve gerekli testleri planlayabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uyku bozukluğu ve yorgunluk
• Göğüs veya kaburga ağrısı
• Öksürük sırasında idrar kaçırma
• Sosyal izolasyon ve günlük yaşamda zorlanma
• Zatürre gibi enfeksiyonlar ilerlerse nefes darlığı
• Astım veya KOAH gibi kronik akciğer hastalıklarında alevlenme

Uzun vadeli görünüm

Çoğu öksürük kısa sürelidir ve iyileşir. Uzun süren öksürüklerde doğru nedeni bulmak ve uygun takip yapmak genellikle iyi sonuç verir. Belirtilerinizi izleyin ve endişeniz olduğunda sağlık profesyoneline danışın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.