Kırmızı Kan Hücresi Sayısının Yüksek Olması (Eritrositoz)

Genel Bakış

Kanımızdaki kırmızı kan hücreleri (eritrositler), akciğerlerden aldığımız oksijeni vücudun her yerine taşıyan küçük taşıyıcılardır. Bu hücrelerin sayısının normalden yüksek çıkmasına 'eritrositoz' ya da 'polistemi' denir. Yani kanınızda taşıyıcı hücre sayısı artmıştır ve bu durum kanı bir miktar daha koyu kıvamlı hale getirebilir. Çoğu zaman hiçbir şikâyet yokken yapılan rutin bir kan tahlilinde fark edilir. Burada önemli olan tek şey sayının kaç olduğu değil, neden yükseldiğidir: bazen susuzluk gibi geçici bir sebep vardır, bazen de altta yatan başka bir durumun işaretidir. Her yükseklik hastalık anlamına gelmez.

Hafif yükseklikler oldukça sık görülür ve genellikle birkaç hafta içinde kendiliğinden normale döner. Kemik iliğinden kaynaklanan gerçek kan hastalıklarına bağlı yükseklikler ise çok daha nadirdir. Yani tahlilde yüksek bir rakam görmek, tek başına endişe sebebi değildir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Halsizlik, çabuk yorulma
• Baş ağrısı, baş dönmesi
• Yüzde, avuç içlerinde veya gözlerde belirgin kızarıklık
• Ciltte kaşıntı, özellikle sıcak duş veya banyodan sonra
• Bulanık görme, kulakta çınlama
• Terleme, özellikle gece terlemeleri
• Çarpıntı veya nefes darlığı hissi
• Karın üst kısmında doluluk veya şişkinlik hissi
• Bazı kişilerde hiçbir belirti olmaması da çok yaygındır

Çocuklarda belirtiler

• Çoğu çocukta hiçbir belirti olmaz; sayı rutin tahlilde fark edilir.
• İshal, kusma veya ateş sonrası görülen yükseklikler genellikle sıvı kaybına bağlıdır ve sıvı verildikçe düzelir.
• Yenidoğan bebeklerde kırmızı kan hücresi sayısı doğal olarak yüksek olabilir; bu çoğunlukla geçicidir.
• Huzursuzluk, beslenmede azalma veya ciltte kızarıklık fark edilebilir.
• Nefes almakta zorlanma veya dudaklarda morarma görülürse vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha silik olabilir; yorgunluk ve nefes darlığı yaşlılığa bağlı sanılabilir.
• Baş dönmesi nedeniyle düşme riski artabilir.
• Pıhtı riski yaşla birlikte yükseldiği için düzenli hekim kontrolü daha da önemlidir.
• Sıklıkla sigara öyküsü, uyku apnesi veya kronik akciğer hastalığı ile birlikte görülür.
• Kullanılan diğer ilaçlar ve mevcut hastalıklar nedeniyle değerlendirme daha dikkatli yapılır.

Nedenler

Ana nedenler

• Sıvı kaybı (susuzluk): Kanın sıvı kısmı azalınca hücre sayısı olduğu gibi yüksek görünebilir. Buna 'göreceli yükseklik' denir ve en sık sebeptir.
• Sigara kullanımı: Kan oksijeni azaldığında vücut daha fazla kırmızı hücre üretmeye çalışır.
• Yüksek rakımda yaşamak veya uzun süre yüksek rakamda bulunmak
• Uyku apnesi (uykuda soluk durması) ve buna bağlı gece oksijen düşüklüğü
• Kronik akciğer hastalıkları (örneğin KOAH) ve bazı kalp hastalıkları
• Bazı böbrek hastalıkları veya hormon üreten nadir kitleler
• Kas gelişimi ya da hormon desteği amacıyla alınan bazı ürünler
• Kan yapımını uyaran ilaçların kontrolsüz kullanımı
• Kemik iliği kaynaklı kan hastalıkları (polisitemi vera gibi) — daha nadirdir

Risk faktörleri

• Sigara içmek
• Erkek olmak
• Yüksek rakamda yaşamak
• Fazla kilo ve uyku apnesi
• Kronik akciğer veya kalp hastalığı
• Gün içinde yeterince su içmemek
• Kas gelişimi veya hormon desteği için ürün kullanmak
• Ailede kan hastalığı öyküsü bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı veya inme belirtileri varsa hemen 112'yi arayın.
• Dinlenmeyle geçmeyen şiddetli baş ağrısı veya baş dönmesi
• Ani görme değişiklikleri
• Bacakta tek taraflı şişlik veya ağrı
• Açıklanamayan morarma veya kanama
• Yüksek ateş ve kendini belirgin şekilde kötü hissetme

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Rutin kan tahlilinde kırmızı kan hücresi sayısı yüksek çıktıysa
• Uzun süredir devam eden halsizlik, baş ağrısı veya baş dönmesi varsa
• Sıcak duş veya banyo sonrası kaşıntı fark ettiyseniz
• Sigara içiyorsanız ve tahlillerde yükseklik tekrarlıyorsa
• Ailenizde benzer bir durum veya kan hastalığı öyküsü varsa
• Gece uykuda soluk durması, horlama veya gündüz aşırı uyku hali varsa

Tanı

Hekiminiz önce sizi dinler, şikâyetlerinizi ve yaşam tarzınızı sorar, ardından muayene eder. İlk adım genellikle kan tahlilini bir süre sonra tekrarlamaktır; çünkü susuzluk gibi basit bir sebep bile sayıyı yükseltebilir. Sayı kalıcıysa, altta yatan nedeni bulmak için adım adım ek tetkikler istenir. Gereksiz testlerden kaçınılır; süreç sabırlı ve planlı ilerler.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (hemogram) — tahlilin tekrarlanması
• Parmak ucundan oksijen düzeyi ölçümü ve gerekirse solunum testleri
• Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
• Demir ve vitamin düzeyleri
• Kanda oksijen taşınmasını sağlayan hormon (eritropoietin) düzeyi
• Uyku apnesi düşünülüyorsa uyku testi
• Karın ultrasonu (dalak ve böbreklerin değerlendirilmesi)
• Kemik iliği kaynaklı bir hastalık şüphesinde genetik testler veya kemik iliği incelemesi (nadiren)

Randevunuzda neler beklenir

Süreç çoğu kişi için birkaç hafta ve birkaç kan testiyle sonuçlanır. Test aralarında beklemek kaygı yaratabilir; bu çok normaldir. Sorularınızı bir kâğıda not alıp randevunuzda sormak işinizi kolaylaştırır. Sonuçlar geldiğinde hekiminiz size ne anlama geldiğini sade bir dille açıklayacaktır; anlamadığınız noktayı tekrar sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Tedavi tamamen sayıyı yükselten sebebe göre planlanır. Çoğu kişide asıl sebep düzeltildiğinde değerler kendiliğinden normale döner. Sigarayı bırakmak, yeterince su içmek ve uyku apnesi gibi durumların tedavi ettirilmesi ilk adımlardır. Eğer bir kan hastalığı saptanırsa, kan hastalıkları (hematoloji) uzmanıyla birlikte kişiye özel bir takip planı yapılır. Her yüksek değer tedavi gerektirmez; bazen sadece izlem yeterlidir.

Evde kişisel bakım

• Gün içinde yeterince su içmek; idrar renginizin açık olması iyi bir göstergedir.
• Sigarayı bırakmak — gerekirse hekiminizden ve eczacınızdan destek isteyin.
• Alkol tüketimini sınırlamak.
• Düzenli hareket etmek, uzun süre hareketsiz kalmamak.
• Uzun yolculuklarda ara ara ayağa kalkıp birkaç adım yürümek.
• Tahlil sonuçlarınızı ve fark ettiğiniz belirtileri not etmek.
• Kontrolleri aksatmamak; yeni bir belirti çıkarsa hekiminize haber vermek.

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz öncelikle altta yatan duruma yönelir: uyku apnesi, akciğer ya da kalp sorunları, tiroid gibi durumlar varsa önce onlar ele alınır. Kırmızı kan hücresi sayısı çok yüksekse ve pıhtı riski taşıyorsa, kanın seyreltilmesi amacıyla düzenli aralıklarla kan alınması (flebotomi) önerilebilir. Bazı durumlarda pıhtı riskini azaltmaya yönelik ilaçlar veya kemik iliğinin aşırı üretimini yavaşlatan tedaviler gündeme gelebilir. Hangi yaklaşımın uygun olduğu kişiye ve nedene göre değişir; bu kararı uzman hekim verir. İlaçlarınızı asla kendi başınıza başlatmayın, dozunu değiştirmeyin veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çok nadiren gerekir. Sayı, hormon üreten bir kitle ya da tümöre bağlıysa o kitlenin tedavisi için cerrahi düşünülebilir; bu durumda kararı ilgili uzmanlar birlikte verir. Çoğu kişi için böyle bir seçenek hiç gündeme gelmez.

Bu durumla yaşamak

Çoğu insan bu durumla tamamen normal bir yaşam sürdürür. Günlük hayatta yapılması gerekenler genellikle basittir: bol su içmek, kontrolleri aksatmamak ve yeni bir belirti fark ettiğinizde hekiminize haber vermek. Kendinizi iyi hissettiğiniz dönemlerde bile düzenli takip, olası riskleri erken fark etmenin en kolay yoludur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli, hafif-orta tempolu yürüyüşler
• Sigarasız bir yaşam
• Yeterli ve düzenli uyku; uyku apnesi açısından değerlendirme
• Çok sıcak ortamlarda ve uzun süre hareketsiz kalınan durumlarda ekstra dikkat
• Stres yönetimi ve günlük rutine küçük molalar eklemek
• Düzenli sağlık kontrollerini takvime yazmak

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet genellikle gerekmez; dengeli beslenmek ve yeterli sıvı almak en önemlisidir. Tuzu aşırıya kaçırmamak ve işlenmiş gıdalardan mümkün olduğunca uzak durmak genel sağlığınıza iyi gelir. Hareket açısından haftanın çoğu günü 20-30 dakikalık yürüyüş gibi hafif-orta tempolu egzersizler uygundur. Egzersiz sırasında su içmeyi ihmal etmeyin; aşırı yoğun ve susuz bırakan aktivitelerden kaçının. Size uygun egzersiz planını hekiminizle birlikte belirleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böyle bir sonuç duymak kaygı yaratabilir; özellikle test sonuçlarını beklerken bu duygu çok normaldir. Kaygı uykuyu, iştahı ve günlük enerjinizi etkileyebilir. Unutmayın, hafif yüksekliklerin büyük çoğunluğu ciddi bir soruna işaret etmez. Kendinizi uzun süre endişeli, umutsuz ya da yalnız hissediyorsanız lütfen bir sağlık uzmanına veya ruh sağlığı desteğine başvurun; acil bir durumda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; çünkü bazı sebepler (örneğin kalıtsal kan hastalıkları) elimizde değildir. Ancak en sık görülen sebeplerin çoğu önlenebilir ya da düzeltilebilir. Sigarayı bırakmak, gün içinde yeterli su içmek, uyku apnesini tedavi ettirmek ve kronik hastalıkları kontrol altında tutmak bu listenin başında gelir.

Aşılar

Bu durumu önleyen özel bir aşı yoktur. Bununla birlikte, genel sağlığınızı korumak ve enfeksiyonları önlemek için Sağlık Bakanlığı'nın yaşınıza ve sağlık durumunuza uygun önerdiği rutin aşıları aile hekiminizle görüşebilirsiniz.

Tarama programları

Rutin kan tahlilleri, kırmızı kan hücresi sayısındaki değişiklikleri erken fark etmenin en kolay yoludur. Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği kapsamındaki kontrol ve tetkiklerini aksatmayın. Ailenizde kan hastalığı öyküsü varsa bunu hekiminizle paylaşmanız, takibinizin buna göre planlanmasını sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanın kıvamı arttığı için damar tıkanıklığı (pıhtı) riski yükselebilir.
• Bazı kişilerde kolay morarma veya kanama eğilimi görülebilir.
• Dalak büyüyebilir; karında doluluk veya rahatsızlık hissi olabilir.
• Baş ağrısı, baş dönmesi ve yorgunluk günlük yaşamı zorlaştırabilir.
• Ciltte kaşıntı, özellikle sıcak su sonrası, yaşam kalitesini etkileyebilir.
• Nadiren bazı eklem sorunları görülebilir.
• Altta yatan hastalık zamanla ilerleyebilir; düzenli takip bu süreci yönetmeyi kolaylaştırır.

Uzun vadeli görünüm

Çoğu insan için bu durum, sebebi düzeltildiğinde sorunsuz biçimde geriler ve yaşam kalitesi etkilenmez. Bir kan hastalığı saptansa bile günümüzde düzenli takip ve tedaviyle bu durumlar başarıyla yönetilebiliyor; birçok kişi uzun yıllar boyunca aktif ve üretken bir yaşam sürdürüyor. Önemli olan endişeye kapılmadan kontrollerinizi sürdürmek ve sorularınızı hekiminizle açıkça konuşmaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.