Anksiyete Ne Anlama Gelebilir?

Genel Bakış

Kaygı (anksiyete), vücudun strese karşı verdiği doğal bir tepkidir. Günlük yaşamda hepimiz zaman zaman kaygı hissederiz. Ancak kaygı çok şiddetli, uzun süreli veya kontrol edilemez hale geldiğinde bir kaygı bozukluğu olabilir. Bu durum kişinin günlük işlerini, ilişkilerini ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Evet, kaygı bozuklukları oldukça yaygındır. Türkiye'de ve dünyada her 5 kişiden 1'i hayatının bir döneminde kaygı bozukluğu yaşar.

Her yaştan, cinsiyetten ve sosyal gruptan insanı etkileyebilir. Kadınlarda erkeklere göre biraz daha sık görülür. Çocuklar, gençler, yetişkinler ve yaşlılar kaygı bozukluğu yaşayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli endişe ve huzursuzluk hissi
• Sinirlilik ve gerginlik
• Çarpıntı, kalbin hızlı atması
• Terleme, titreme
• Nefes darlığı veya boğulma hissi
• Baş dönmesi veya sersemlik
• Kas gerginliği ve ağrılar
• Uyku sorunları (uykuya dalmada güçlük, sık uyanma)
• Konsantrasyon güçlüğü
• Sürekli bir şeylerin kötü gideceği korkusu

Çocuklarda belirtiler

• Fiziksel belirtiler ön planda olabilir: karın ağrısı, baş ağrısı
• Okula gitmek istememe veya ayrılmakta zorlanma
• Ebeveyne aşırı bağlılık
• Uyku sorunları (kabuslar, yalnız uyuyamama)
• Sinirlilik ve huysuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Fiziksel belirtiler (yorgunluk, ağrılar) daha belirgin olabilir
• Unutkanlık ve kafa karışıklığı
• Uyku düzeninde bozulma
• Günlük aktivitelere ilgi kaybı
• Sosyal ortamlardan kaçınma

Nedenler

Ana nedenler

• Genetik yatkınlık (ailede kaygı bozukluğu öyküsü)
• Beyin kimyasındaki dengesizlikler (serotonin gibi kimyasalların seviyesi)
• Stresli yaşam olayları (iş kaybı, boşanma, travma, taciz)
• Kişilik özellikleri (mükemmeliyetçilik, aşırı hassasiyet)

Risk faktörleri

• Ailede kaygı bozukluğu veya diğer ruhsal hastalıkların varlığı
• Çocuklukta yaşanan istismar, ihmal veya travma
• Sürekli stres altında olmak (iş, okul, aile baskısı)
• Bazı fiziksel sağlık sorunları (tiroid hastalıkları, kalp ritim bozuklukları)
• Madde kullanımı (alkol, kafein, uyuşturucu)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Çok şiddetli panik atak geçiriyor ve nefes alamıyorsanız acil yardım alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kaygı belirtileriniz birkaç haftadır geçmiyor veya giderek kötüleşiyorsa
• Günlük yaşamınızı, işinizi, okulunuzu veya ilişkilerinizi olumsuz etkiliyorsa
• Kaygı nedeniyle sosyal aktivitelerden ve insanlardan uzaklaşıyorsanız

Tanı

Kaygı bozukluğu teşhisi, bir aile hekimi, psikolog veya psikiyatrist tarafından yapılan detaylı bir görüşme ve değerlendirme ile konur. Doktorunuz belirtilerinizi, ne zaman başladığını, ne sıklıkta olduğunu ve yaşamınızı nasıl etkilediğini sorar. Ayrıca fiziksel bir neden olup olmadığını kontrol etmek için bazı testler de isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Tiroid hormonları, kan şekeri, vitamin seviyeleri gibi fiziksel nedenleri elemek için
• Elektrokardiyogram (EKG): Kalp ritmini kontrol etmek için
• Psikolojik değerlendirme anketleri (belirtilerin şiddetini ölçmek için)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuzla konuşurken kendinizi rahat hissetmelisiniz. Dürüst olmak, doğru teşhis ve tedavi için çok önemlidir. Görüşme sırasında belirtilerinizi, ne zaman başladığını ve nelerin tetiklediğini anlatmanız istenecektir. Kaygınız hakkında konuşmak başlangıçta zor gelebilir, ancak doktorunuz size yardımcı olmak için oradadır.

Tedavi

Kaygı bozukluğu tedavisinde amaç, kaygı belirtilerini azaltmak ve günlük yaşama uyumu sağlamaktır. Tedavi genellikle konuşma terapileri (psikoterapi) ve gerektiğinde ilaç tedavisi ile birlikte yürütülür. En sık kullanılan terapi yöntemi bilişsel davranışçı terapidir (BDT). Bu terapi, olumsuz düşünce kalıplarını değiştirmeye ve kaygıyla başa çıkma becerileri geliştirmeye yardımcı olur.

Evde kişisel bakım

• Derin nefes alma ve gevşeme egzersizleri yapmak
• Düzenli uyumaya özen göstermek (her gün aynı saatte yatıp kalkmak)
• Kafein, alkol ve nikotin tüketimini sınırlamak
• Stresten uzak durmaya çalışmak, rahatlatıcı aktiviteler (yürüyüş, müzik dinleme) yapmak
• Duygularınızı paylaşabileceğiniz güvendiğiniz birine açılmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz gerekli görürse, kaygı belirtilerini kontrol altına almak için antidepresan veya anksiyolitik adı verilen ilaçları reçete edebilir. Bu ilaçlar beyin kimyasını dengeleyerek kaygıyı azaltır. İlaçların etkisini göstermesi birkaç hafta sürebilir. İlaçlar mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalı, doz değişikliği yapılmamalıdır. Psikoterapi ile birlikte kullanıldığında daha iyi sonuç alınır.

Bu durumla yaşamak

Kaygı ile yaşamak zor olabilir ancak doğru tedavi ve destekle semptomlar kontrol altına alınabilir. Kendinize karşı sabırlı olun ve küçük adımlarla ilerleyin. Her gün bir şeyleri başardığınızı kendinize hatırlatın. Kaygı hissettiğinizde bunu kabul edin ve geçeceğini bilin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli bir günlük rutin oluşturun (yemek, uyku, çalışma saatleri belli olsun)
• Stresi yönetmek için hobiler edinin (resim, müzik, kitap okuma)
• Sosyal bağlantıları sürdürmeye çalışın, yalnız kalmaktan kaçının
• Düzenli fiziksel aktivite yapın (yürüyüş, yoga, yüzme)

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir beslenme düzeni ruh halinizi iyileştirebilir. Omega-3 yağ asitleri (balık, ceviz), tam tahıllar, sebze ve meyve tüketimi faydalıdır. İşlenmiş gıdalardan ve aşırı şekerden kaçının. Düzenli egzersiz kaygıyı azaltmada çok etkilidir. Yetişkinler için haftada en az 150 dakika orta düzeyde egzersiz (tempolu yürüyüş gibi) önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kaygı bozukluğu, kişinin öz güvenini, sosyal ilişkilerini ve iş performansını etkileyebilir. Tedavi edilmediğinde depresyon, panik bozukluk veya madde kullanımı gibi başka sorunlara yol açabilir. Bu nedenle yardım almaktan çekinmeyin. Kaygıyla başa çıkmayı öğrenmek, yaşam kalitenizi artıracaktır.

Önleme

Kaygı bozukluğunu tamamen önlemek mümkün olmayabilir ancak riski azaltmak mümkündür. Stres yönetimi tekniklerini öğrenmek, düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı beslenmek, yeterli uyumak ve olumsuz düşüncelerle başa çıkma yöntemleri geliştirmek kaygının ortaya çıkmasını önleyebilir veya şiddetini azaltabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Depresyon gelişme riski artar
• Alkol veya uyuşturucu madde kullanımına yönelme
• Sosyal izolasyon, yalnızlaşma
• İş ve okul başarısında düşüş
• Fiziksel sağlık sorunları (kronik ağrı, kalp-damar hastalıkları)

Uzun vadeli görünüm

Kaygı bozukluğu tedavi edilebilir bir durumdur. Doğru tedavi ve destekle birçok kişi belirtilerini kontrol altına alabilir, kaliteli ve üretken bir yaşam sürebilir. Erken yardım almak iyileşme sürecini hızlandırır ve komplikasyonları önler. Kaygınızın hayatınızı kontrol etmesine izin vermeyin; yardım istemek güçlü bir adımdır.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.