Bebeklerde İshal

Genel Bakış

İshal, dışkının (kakanın) normalden daha sulu ve genellikle daha sık gelmesidir. Bebeklerde 'normal kaka' çok değişkendir: sadece anne sütü alan bir bebek günde birkaç kez sulu kaka yapabilir ve bu normaldir. Bu yüzden bebeğiniz için önemli olan, kakasının kendi normalinden farklılaşmasıdır — yani birden daha sulu, daha sık veya farklı renkte olması. İshalin kendisi genellikle kısa sürelidir; asıl dikkat edilmesi gereken şey, bebeğin vücudundan çok fazla sıvı kaybetmesidir. Buna sıvı kaybı (dehidratasyon) denir ve bebeğin yaşı ne kadar küçükse o kadar hızlı gelişebilir.

Evet, bebeklerde ve küçük çocuklarda ishal çok sık görülür. Özellikle 6 ay ile 2 yaş arasındaki çocuklarda, kreş veya kalabalık ortamlara girildiğinde daha da sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sulu, cıvık veya normalden daha sık kaka
• Kakada mukus (yapışkan, sümüksü görünüm) veya nadiren kan
• Karın ağrısı ve huzursuzluk, karnına doğru bacak çekme
• Bulantı ve kusma
• Hafif ateş
• İştahsızlık ve daha az emme veya yeme
• Daha uykulu veya daha huysuz olma
• Pişik: sık ve sulu kaka nedeniyle popoda kızarıklık

Çocuklarda belirtiler

• Bezinde sık sık sulu kaka görülmesi
• Ağlarken gözyaşı olmaması, ağzın ve dilin kuruması
• Bıngıldağın (bebeğin başındaki yumuşak nokta) normalden çukur görünmesi
• İdrar miktarının azalması; bezin normalden daha hafif ve kuru kalması
• Emme veya biberon almayı reddetme
• Kilo kaybı
• Halsizlik, sürekli uyuma hâli

Nedenler

Ana nedenler

• Virüsler: bebeklerde ishalin en sık nedeni. Rotavirüs ve norovirüs gibi mikroplar kolayca bulaşır.
• Bakteriler: özellikle iyi pişmemiş yiyecekler, kirli su veya kötü el hijyeni ile bulaşabilir
• Parazitler: daha seyrek görülür, bazen uzun süren ishale yol açar
• Beslenme değişikliği: yeni bir gıdaya geçiş veya formül mama değişimi
• Antibiyotik veya bazı ilaçların bağırsağı etkilemesi (doktorunuza danışın)
• Gıda alerjisi veya geçici laktoz hassasiyeti
• Kulak, idrar yolu veya solunum yolu enfeksiyonu gibi başka bir enfeksiyonun yan etkisi

Risk faktörleri

• El yıkamanın ihmal edilmesi ve ortak oyuncak, emzik gibi eşyaların paylaşılması
• Kreş, oyun grubu gibi kalabalık ortamlar
• Güvenli olmayan su veya iyi yıkanmamış, çiğ gıdalar
• Anne sütü almama veya çok erken yaşta ek gıdaya geçiş
• Erken doğum veya düşük doğum ağırlığı
• Bağışıklık sistemini zayıflatan bir hastalık
• Aşıların eksik olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bebek 6 aydan küçükse ve ishal başladıysa
• Kanlı ishal varsa
• Bebeğinizde sıvı kaybı belirtileri varsa: gözyaşı olmaması, ağız kuruluğu, seyrek ve az idrar
• Sürekli kusuyor ve hiçbir şeyi tutamıyorsa
• Ateşi varsa (özellikle 3 aydan küçükse hemen)
• İshal 2-3 günü geçtiyse veya giderek kötüleşiyorsa
• Bebeğiniz çok durgun, halsiz veya alışılmadık şekilde huysuzsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İshal hafif ama sık tekrarlıyorsa
• Bebeğin kilo alımı yavaşladıysa
• İshal sonrası uzun süren pişik veya beslenme sorunu varsa
• Ne yapacağınızdan emin değilseniz — emin olmamak da başvurmak için geçerli bir nedendir

Tanı

Doktor genellikle ishali muayene ve sizin anlattıklarınızla teşhis eder. Bebeğin kaç gündür ishal olduğunu, kakasının görünümünü, beslenmesini, ateşi olup olmadığını sorar. Ardından bebeği muayene eder: karnını elle kontrol eder, ağzına, cildine ve bezine bakarak sıvı kaybı olup olmadığını değerlendirir. Çoğu zaman ek tetkik gerekmez.

Yapılabilecek testler

• Çoğu bebekte tetkik gerekmez; tanı çoğunlukla muayene ile konur
• Gerekirse dışkı (kaka) örneği incelemesi
• Kan veya mukus varsa dışkı kültürü
• Sıvı kaybı ciddiyse kan tahlilleri (tuz ve mineral dengesi için)
• İdrar yolu enfeksiyonundan şüphelenilirse idrar testi
• Kilo takibi: sıvı kaybını ve beslenmeyi değerlendirmek için

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa ve ağrısızdır. Doktor bebeğinizin kilosunu ölçebilir ve bir süre sonra tekrar tartmak isteyebilir. Size evde nelere dikkat etmeniz gerektiğini, hangi durumlarda geri gelmeniz gerektiğini anlatacaktır. Bu önerileri not almanız veya bir yakınınızla birlikte dinlemeniz işinizi kolaylaştırır.

Tedavi

Bebeklerde ishalin tedavisinde asıl amaç mikrobun kendisini 'öldürmek' değil, bebeğin kaybettiği sıvıyı yerine koymak ve beslenmesini sürdürmektir. Çoğu ishal virüs kaynaklıdır ve kendiliğinden geçer; bu nedenle tedavi çoğunlukla evde bakım ve yakın izlemeden oluşur. Bebeğinizin yaşı küçükse, sıvı kaybı belirtisi varsa veya genel durumu iyi görünmüyorsa mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Evde kişisel bakım

• En önemlisi sıvı: bebeğinize sık sık, az az sıvı verin. Emmek istiyorsa emzirmeye devam edin; anne sütü hem sıvı hem koruyucudur.
• Ağızdan sıvı takviyesi (oral rehidrasyon sıvısı) için eczacınıza veya doktorunuza danışın; hazır paketler güvenli ve dengeli bir seçenektir.
• Evde kendi karışımınızı yapmayın; ölçüsü kaçan karışımlar zararlı olabilir. Ne kullanacağınızı mutlaka bir sağlık profesyoneline sorun.
• Kusma varsa 5-10 dakika bekleyip çok küçük miktarlarda (birkaç kaşık) tekrar deneyin; zorlamayın.
• Beslenmeyi kesmeyin: bebeğiniz ek gıda alıyorsa yoğurt, patates, pirinç lapası, muz gibi yumuşak gıdalarla devam edin.
• Bebeğinizi tartmaya çalışın veya bezini izleyin: günde en az birkaç kez idrar yapması iyi bir işarettir.
• Sık kaka nedeniyle pişik olabilir; bezini sık değiştirin, poposunu ılık suyla yıkayıp nazikçe kurulayın ve koruyucu bir krem için eczacınıza danışın.
• El yıkamaya özen gösterin; siz ve evdeki diğer kişiler de yıkamalı. Bu, mikrobun yayılmasını azaltır.
• Doktora sormadan bebeğinize ishal kesici veya ağrı kesici ilaç vermeyin. Bebeklerde bu tür ilaçlar önerilmez ve durumu kötüleştirebilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz öncelikle bebeğinizin sıvı durumunu değerlendirir. Gerekirse eczaneden alınabilen ağızdan sıvı takviyesi önerir; çok ciddi sıvı kaybında bebeğin damardan sıvı alması için hastaneye yatış gerekebilir. Bazı durumlarda doktorunuz çinko gibi bir destek önerebilir; bunun uygun olup olmadığına bebeğinizin yaşına ve durumuna göre doktoru karar verir. Nedeni bakteri veya parazit olduğu düşünülürse, uygun görülen tedavi yine doktor tarafından planlanır. Hiçbir ilacı, özellikle bebeklerde, kendi başınıza başlamayın; doz ve uygunluk mutlaka bir sağlık profesyoneli tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bebeklerde ishal neredeyse hiçbir zaman ameliyat gerektirmez. Çok nadir durumlarda, ishalin nedeni bağırsakla ilgili ciddi bir sorun ise (örneğin bağırsak düğümlenmesi gibi) cerrahi değerlendirme gerekebilir; bunu doktorunuz gerekli görürse açıklar.

Bu durumla yaşamak

İshal günlerinde hayat biraz daha yavaşlar ve düzen değişir. Bebeğinizi daha sık emzirin veya daha sık besleyin; sık ama küçük öğünler mideyi yormaz. Bezi, uykusunu ve genel hâlini düzenli olarak gözlemleyin. Kendi dinlenmenizi de ihmal etmeyin — yorgun bir ebeveyn, bebeğin ihtiyaçlarını fark etmekte zorlanabilir. Evdeki diğer çocukların da el yıkamasına dikkat etmesi, ishalin yayılmasını önler.

Yaşam tarzı ipuçları

• Evde el yıkama kurallarını sıkılaştırın: bez değişimi sonrası, yemek öncesi ve tuvalet sonrası.
• Bebeğin emziğini, biberonunu ve oyuncaklarını düzenli olarak temizleyin.
• İshal sırasında yeni bir gıda denemeyin; bildiği ve tolere ettiği gıdalarla devam edin.
• Bebeğinizi kalabalık ortamlardan bir süre uzak tutmak, iyileşme döneminde işe yarar.
• Sigara dumanına maruz bırakmayın; duman, enfeksiyonlara yatkınlığı artırır.

Diyet ve egzersiz

Bebeğiniz sadece anne sütü alıyorsa emzirmeye ara vermeden devam edin; ishal sırasında anne sütü en değerli besindir. Ek gıda alıyorsa yoğurt, haşlanmış patates, pirinç lapası, muz, havuç püresi gibi yumuşak ve tanıdık gıdalar iyi tolere edilir. Çok şekerli içecekler ve meyve suları ishali artırabileceği için önerilmez. İshal döneminde bebekler için özel bir 'egzersiz' programı yoktur; dinlenme ve bol sıvı önceliklidir. İyileştikten sonra normal hareketliliğine dönmesi beklenir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bebek bakımı zaten yorucudur; ishal gibi bir durum eklendiğinde uykusuzluk, endişe ve kendini yetersiz hissetme sık görülür. Bu duygular çok normaldir ve yalnız değilsiniz. Kendinizi suçlamayın; ishal çoğu zaman önlenemez ve kimsenin 'hatası' değildir. Eğer kaygınız günlük hayatınızı zorlaştırıyorsa, eşinizle, bir yakınınızla veya aile hekiminizle konuşun. Ruh sağlığınız zorlanıyorsa destek istemek güçsüzlük değil, iyi bir ebeveynlik adımıdır. Kendinizi çok kötü hissediyor veya baş edemeyeceğinizi düşünüyorsanız, en yakın sağlık kuruluşuna veya acil hizmetlere başvurun.

Önleme

İshalin tamamıyla önlenmesi her zaman mümkün değildir, ancak riski belirgin şekilde azaltabilirsiniz. En etkili ve en basit yol el yıkamadır: bez değiştirdikten sonra, yemek hazırlamadan önce ve tuvaletten sonra sabunla en az 20 saniye yıkayın. Bebeğinizin emziğini, biberonunu ve oyuncaklarını düzenli temizleyin. İlk 6 ay sadece anne sütü vermek bebeği birçok enfeksiyona karşı korur. Güvenli su kullanın, gıdaları iyi pişirin ve çiğ gıdaları ayrı tutun.

Aşılar

Rotavirüs (ishal yapan yaygın bir virüs) için bir aşı vardır ve bebeği ciddi ishalden korumada etkilidir. Türkiye'de bu aşı rutin ücretsiz çocukluk çağı aşı takviminde yer almaz; ancak doktorunuzla görüşerek bebeğinize yaptırıp yaptırmayacağınıza karar verebilirsiniz. Aşılar ve güncel aşı takvimi hakkında en doğru bilgiyi aile hekiminizden veya Sağlık Bakanlığı'nın ilgili birimlerinden alabilirsiniz.

Tarama programları

İshal için özel bir tarama testi yoktur. Ancak bebeğinizin büyüme ve gelişme kontrollerini düzenli yaptırmak, beslenmesinin yeterli olup olmadığını ve kilo alımını izlemek açısından önemlidir. Bu kontroller sırasında aklınıza takılan her şeyi sorabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sıvı kaybı (dehidratasyon): en sık ve en önemli risk; hızlı ilerleyebilir
• Tuz ve mineral dengesinin bozulması
• Kilo kaybı ve beslenme yetersizliği
• Geçici laktoz hassasiyeti: ishal sonrası birkaç hafta sürebilir
• Nadiren bağırsakla ilgili daha ciddi sorunlar
• Bakteri kaynaklı ishallerde, tedavi edilmezse enfeksiyonun yayılması

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: bebeklerde ishalin büyük çoğunluğu birkaç gün içinde, sıvı kaybı önlenirse sorunsuz şekilde düzelir. Bebeğinizin bezini, ağzını ve genel hâlini izlemeniz ve gerektiğinde zaman kaybetmeden bir sağlık profesyoneline başvurmanız, olası sorunları büyük ölçüde önler. Çoğu bebek kısa sürede eski iştahına ve neşesine kavuşur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.