Büyük Çocuklarda Altını Islatma (Gece İşemesi)

Genel Bakış

Gece işemesi (tıptaki adıyla 'enürezis'), genellikle 5 yaşından büyük çocukların uyurken istemsiz olarak altını ıslatmasıdır. 'İstemsiz' demek, çocuğun bunu bilerek yapmaması demektir; yani çocuk uyurken mesanesinin dolu olduğunu fark edemez ya da uyanamaz. İki türü vardır: Çocuk hiçbir zaman gece kuru kalamamışsa 'birincil' (sürekli) tip, en az altı ay kuru kaldıktan sonra yeniden başlamışsa 'ikincil' (sonradan başlayan) tip denir. Bu ayrım, altta yatan nedeni anlamak için önemlidir.

Evet, oldukça yaygındır. Okul öncesi ve okul çağındaki çocuklarda sık görülür; yaş ilerledikçe görülme sıklığı belirgin şekilde azalır. Yani çocuğunuzun bu durumu yaşaması nadir ya da tuhaf bir şey değildir; pek çok aile benzer bir deneyim yaşar.

Genellikle 5 yaşından büyük çocukları etkiler. Erkek çocuklarda kızlara göre biraz daha sık görülür. Ailede benzer bir öykü varsa (anne, baba veya kardeşlerde) görülme olasılığı artar. Ergenlik döneminde de devam edebilir, ancak bu daha az rastlanan bir durumdur ve mutlaka bir sağlık uzmanıyla konuşulmalıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gece uyurken yatağı ıslatma (bazen her gece, bazen haftada birkaç gece)
• Sabah kuru kalkamama ve çoğu zaman ıslandığını hatırlamama
• Bazı çocuklarda gündüz de idrar kaçırma veya tuvalete yetişememe
• Sık idrara çıkma veya ani sıkışma hissi
• Kakasını tutma veya kabızlık (bu, mesane üzerinde baskı oluşturarak gece işemesini artırabilir)

Çocuklarda belirtiler

• Gece yatağını ıslatma ve bu nedenle sabah mahcup veya üzgün hissetme
• Kampa, tatile ya da arkadaşta kalmaya gitmekten çekinme
• İdrar yaparken yanma, sızlanma veya çişini tutma gibi davranışlar
• Çok su içme, çok idrara çıkma ve kilo kaybı gibi durumlarda mutlaka hekime danışılmalıdır
• Okul veya aile içinde yeni bir stres (taşınma, kardeş doğumu, okul değişikliği) sonrasında başlamış olabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Ailesel yatkınlık: Gece işemesi çoğu zaman aileden geçen bir eğilimdir.
• Gece idrar miktarının fazla olması: Bazı çocuklarda gece idrarı azaltan hormon yeterince çalışmaz ve mesane gece boyunca dolar.
• Uyanma sinyalinin fark edilmemesi: Çocuk derin uyur ve mesanesi dolduğunda uyanma sinyalini alamaz.
• Mesane kapasitesinin küçük olması: Mesane daha az idrar tutabildiği için daha çabuk dolar.
• Kabızlık: Dolu bağırsaklar mesaneye baskı yaparak gece işemesini artırabilir.
• İdrar yolu enfeksiyonu veya böbreklerle ilgili bazı durumlar.
• Şeker hastalığı gibi idrar miktarını artıran sağlık sorunları (nadir ama akılda tutulmalıdır).
• Psikolojik stres veya yaşam değişiklikleri: Özellikle sonradan başlayan tipte taşınma, kardeş doğumu, okul sorunları gibi etkenler rol oynayabilir.
• Kafeinli içecekler (kola, çay, kahve gibi) ve yatmadan önce fazla sıvı alımı.

Risk faktörleri

• Ailede gece işemesi öyküsü bulunması
• Erkek cinsiyet
• Çok derin uykuya dalma eğilimi
• Kabızlık veya kakasını tutma alışkanlığı
• Yoğun stres, kaygı ya da evdeki büyük değişiklikler
• Bazı gelişimsel farklılıklar veya dikkatle ilgili durumlar (bu çocuklar daha sık değerlendirilmelidir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrar yaparken yanma, ateş veya karın ağrısı varsa
• İdrarda kan görülüyorsa
• Çocuk hiç idrar yapamıyorsa veya idrar yaparken çok zorlanıyorsa
• Aşırı susama, sık idrara çıkma, kilo kaybı veya halsizlik varsa
• Uzun süre kuru kalan çocuk aniden yeniden altını ıslatmaya başladıysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuk 5-6 yaşını geçtiği halde gece işemesi düzenli olarak devam ediyorsa
• Çocuk gündüz de idrar kaçırıyorsa
• Gece işemesi çocuğun okul, arkadaşlık veya özgüven hayatını etkilemeye başladıysa
• Kampa, tatile veya arkadaşta kalmaya gitmekten çekiniyorsa
• Siz ya da çocuğunuz bu durumla baş etmekte zorlanıyorsanız

Tanı

Tanı genellikle ayrıntılı bir öyküyle başlar. Aile hekiminiz veya çocuk sağlığı uzmanı; çocuğun ne sıklıkla ıslandığını, gündüz idrar kaçırma olup olmadığını, kakasını tutup tutmadığını, sıvı alışkanlıklarını ve aile öyküsünü sorar. Ardından basit testlerle altta yatan bir neden olup olmadığına bakılır. Bu görüşme çocuğun suçlanacağı bir ortam değil, çözüm bulmak için birlikte çalışılan bir süreçtir.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili (idrar yolu enfeksiyonu veya şeker gibi durumların araştırılması için)
• İdrar kültürü (gerekirse)
• Kan şekeri ölçümü (aşırı susama veya sık idrara çıkma varsa)
• İşeme günlüğü: Çocuğun birkaç gün boyunca ne zaman, ne kadar sıvı aldığını ve ne zaman idrar yaptığını not etmesi
• Böbrek ve mesane ultrasonu (gerekli görülürse)
• Kabızlığın değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle ağrısız ve kısa sürer. Çoğu çocukta ciddi bir sorun bulunmaz; sonuç çoğu zaman 'gelişimsel gece işemesi' olur. Gerekirse hekiminiz sizi bir çocuk sağlığı veya çocuk ürolojisi uzmanına yönlendirebilir. Bu süreçte çocuğunuza 'birlikte çözeceğiz' mesajını vermeniz çok değerlidir.

Tedavi

Tedavinin ilk adımı çocuğu rahatlatmak ve suçlamamaktır. Çoğu çocukta önce davranışsal ve düzenlemeye dayalı yöntemler denenir; bunlar sabırla uygulandığında oldukça işe yarar. Çocuğun yaşı, durumun sıklığı ve çocuğun bu konuda ne kadar istekli olduğu tedavi seçiminde belirleyicidir. İlerleme bazen haftalar alır; bu normaldir.

Evde kişisel bakım

• Gün içinde yeterli sıvı almasını sağlayın, ancak akşam saatlerinde ve yatmadan önce sıvıyı azaltın.
• Yatmadan hemen önce tuvalete gitmesini bir rutin haline getirin.
• Kafeinli içecekleri (kola, çay, kahve, enerji içecekleri) akşam saatlerinde vermeyin.
• Kabızlığı önleyin: Bol su, lifli besinler ve düzenli tuvalet alışkanlığı işe yarar.
• Çocuğu gece kaldırıp tuvalete götürmeyi bir alışkanlık haline getirmeyin; bu, çocuğun kendi kendine uyanmayı öğrenmesini geciktirebilir. Bunun yerine hekiminizle birlikte karar verin.
• Yatak koruyucu örtü kullanın; bu, hem siz hem çocuk için stresi azaltır.
• Islanmayan geceleri küçük bir takdirle ödüllendirin (çikolata, oyuncak gibi büyük ödüller yerine birlikte keyifli vakit geçirmek daha iyidir). Islanan gecelerde ceza vermeyin.
• Çocuğun sorumluluk almasını destekleyin: Pijamasını sepete koymak gibi küçük görevler özgüveni artırır.

Tıbbi tedaviler

Davranışsal yöntemler yeterli olmadığında hekiminiz başka seçenekleri değerlendirebilir. Bunlar arasında gece kuru kalmayı öğretmeye yardımcı olan 'alarm cihazları' (nem algılayınca çocuğu uyandıran küçük cihazlar) ve bazı reçeteli ilaçlar yer alır. İlaçlar genellikle kısa süreli ya da özel durumlar için (örneğin okul gezisi, kamp gibi) düşünülür ve tek başına kalıcı çözüm sağlamayabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu çocuğun yaşına, durumuna ve ailenin tercihlerine göre hekiminiz tarafından belirlenir. Lütfen hiçbir ilacı kendi başınıza başlamayın veya bırakmayın; eczacınıza ya da hekiminize danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Gece işemesi için cerrahi tedavi genellikle söz konusu değildir. Ancak çok nadir durumlarda, altta yatan bir yapısal sorun (idrar yollarıyla ilgili bir anormallik gibi) saptanırsa, o sorunun tedavisi için cerrahi gerekebilir. Bu karar yalnızca ilgili uzman hekim tarafından, ayrıntılı değerlendirme sonrasında verilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük hayatta en önemli şey, gece işemesini bir 'sorun' olarak değil, çözülecek bir durum olarak ele almaktır. Rutinler çok işe yarar: akşam yemeğinden sonra sıvıyı azaltmak, yatmadan önce tuvalete gitmek, yatak koruyucu kullanmak. Çocuğunuzun arkadaşta veya kampta kalması gerekiyorsa, önceden öğretmen ya da ev sahibiyle konuşmak çocuğun kaygısını azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku saatleri belirleyin; yorgunluk derin uykuyu artırabilir.
• Akşam saatlerinde sıvı alımını azaltın, gün içinde ise yeterli su içmesini sağlayın.
• İdrar kaçırma olduğunda sessizce üstünü değiştirin; olayı büyütmeyin.
• Okul öğretmeniyle kısaca konuşun; gündüz idrar kaçırma varsa tuvalete gitmesi için kolaylık isteyin.
• Çocuğun kendini güvende ve değerli hissetmesini sağlayan aile sohbetleri çok değerlidir.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli hareket, genel sağlık için olduğu kadar kabızlığı önlemek açısından da önemlidir. Lifli besinler (sebze, meyve, tam tahıllar) ve bol su kabızlığı azaltır; bu da gece işemesinde iyileşmeye yardımcı olabilir. Kafeinli ve çok şekerli içecekleri sınırlayın. Egzersiz konusunda özel bir kısıtlama yoktur; çocuğunuzun sevdiği sporları yapması özgüvenine de iyi gelir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gece işemesi çocuklarda utanç, kaygı ve özgüven düşüklüğüne yol açabilir; özellikle arkadaşlarıyla kalmak, kampa gitmek gibi durumlarda zorlanabilirler. Bu duyguları hafife almayın ama büyütmeyin de: 'Bu senin suçun değil, birlikte çözeceğiz' demek çok işe yarar. Eğer çocuğunuz uzun süre üzgün, içe kapanık ya da kaygılı görünüyorsa, bir sağlık uzmanından destek isteyin. Aile içinde yoğun bir stres varsa, bu konuda da yardım almak faydalıdır. Acil bir ruhsal kriz durumunda vakit kaybetmeden acil yardım isteyin (112) veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Gece işemesi tamamen önlenebilen bir durum değildir; çünkü çoğu zaman gelişimsel ve ailesel bir eğilimdir. Ancak bazı alışkanlıklar süreci kolaylaştırabilir: gün içinde yeterli su içmek, akşam saatlerinde sıvı ve kafeini azaltmak, kabızlığı önlemek, yatmadan önce tuvalete gitmek ve çocuğu utandırmamak. Bunlar sorunu büsbütün engellemese de çocuğun özgüvenini korur ve iyileşmeyi destekler.

Aşılar

Gece işemesine karşı koruyucu bir aşı yoktur. Ancak çocuğunuzun Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği rutin çocukluk çağı aşılarını zamanında yaptırması genel sağlığı için önemlidir; aşı takvimiyle ilgili sorularınızı aile hekiminize sorabilirsiniz.

Tarama programları

Gece işemesi için rutin bir tarama testi önerilmez. Bunun yerine, belirtiler varsa hekiminiz gerekli gördüğü tetkikleri ister. 5-6 yaşından sonra devam eden durumlarda bir kez idrar tahlili yapılması çoğu zaman yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Çocukta utanç, kaygı ve özgüven düşüklüğü gelişebilir
• Arkadaş buluşmaları, kamp ve tatil gibi etkinliklerden kaçınma
• Uyku bölünmesi ve yorgunluk (hem çocuk hem aile için)
• Ciltte tahriş veya pişik (ıslak kalan bölgelerde)
• Nadiren idrar yolu enfeksiyonları
• Aile içinde stres ve çatışma artabilir

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: Çocukların büyük çoğunluğu zamanla, çoğu zaman da destekleyici yöntemlerle bu durumu aşar. Gece işemesi ergenliğe kadar süren çocuklarda bile tedaviyle belirgin iyileşme sağlanabilir. Önemli olan sabırlı olmak, çocuğu suçlamamak ve gerektiğinde bir sağlık uzmanından destek istemektir. Yalnız değilsiniz; bu, pek çok ailenin yaşadığı ve birlikte çözülebilen bir durumdur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.