Geğirme (Aşırı Gaz Çıkarma)

Genel Bakış

Geğirme, midenizde biriken havanın ağız yoluyla dışarı çıkmasıdır. Çoğu zaman yemek yerken veya içecek içerken farkında olmadan yuttuğumuz havanın doğal sonucudur. Bu duruma tıp dilinde 'aerofaji' (hava yutma) denir. Herkes zaman zaman geğirir; bu tamamen normaldir. Ancak çok sık, rahatsız edici veya günlük yaşamı etkileyen bir hâl alırsa, altında yatan nedeni anlamak için bir sağlık uzmanına danışmak faydalı olur.

Evet, çok yaygındır. Neredeyse herkes gün içinde birkaç kez geğirir. Bu, sindirim sisteminin doğal bir parçasıdır ve tek başına bir hastalık belirtisi sayılmaz.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık sık ağızdan gaz çıkarma (geğirme)
• Karnın üst kısmında dolgunluk veya şişkinlik hissi
• Yemekten sonra rahatsızlık veya baskı hissi
• Karnın üst bölgesinde hafif ağrı ya da kramp
• Midede guruldama veya 'hareket' hissi
• Bazen mide içeriğinin ağza hafifçe gelmesi (ekşi tat)
• Yemek yerken veya içerken hava yutma farkındalığı

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde beslenme sonrası gaz çıkarma (gazını çıkarmak için sırtına vurma) tamamen normaldir
• Beslenme sırasında çok hava yutan bebeklerde huzursuzluk ve ağlama
• Biberon veya emzik kullanımına bağlı aşırı hava yutma
• Okul çağı çocuklarında gazlı içecek veya hızlı yemek sonrası sık geğirme
• Karın şişkinliği ve gaz şikâyetleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Takma dişlerin tam oturmaması nedeniyle yemek yerken daha fazla hava yutma
• Yutma güçlüğü (yutkunurken zorlanma) fark edilebilir; bu mutlaka değerlendirilmelidir
• Mide asidinin azalmasına bağlı hazımsızlık hissi
• Bazı uzun süreli ilaçların sindirim üzerindeki etkileri
• Şikâyetlerin başka bir sindirim sorununun habercisi olma olasılığı daha yüksek olduğu için dikkatli olunmalıdır

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yutma (aerofaji): Hızlı yemek yemek, heyecanlı konuşmak, sakız çiğnemek, pipetle içmek veya sert şeker emmek sırasında hava yutulur.
• Gazlı ve asitli içecekler: Bu içeceklerdeki karbondioksit gazı midede birikir ve geğirme ihtiyacı yaratır.
• Reflü (mide içeriğinin yemek borusuna kaçması): Mide asidi yukarı çıkarken geğirmeyle birlikte ekşime ve yanma görülebilir.
• Hazımsızlık ve fonksiyonel dispepsi (sindirim sisteminde belirgin bir hasar olmadan süren hazımsızlık): Dolgunluk ve sık geğirme ile seyredebilir.
• Laktoz intoleransı (süt şekeri laktozu sindirme güçlüğü) veya bazı gıda hassasiyetleri: Gaz, şişkinlik ve geğirmeyi artırabilir.
• Mide enfeksiyonu (Helicobacter pylori): Mide iltihabına yol açarak hazımsızlık ve gaz şikâyetlerine neden olabilir.
• Bazı ilaçlar: Özellikle ağız kuruluğu yapan ya da sindirimi etkileyen ilaçlar hava yutmayı artırabilir.
• Kaygı ve stres: Stresli anlarda daha hızlı ve sık nefes alıp vermek, hava yutmayı çoğaltabilir.
• Rumülasyon (geviş getirme benzeri durum): Mide içeriğinin istemsiz olarak ağza geri gelip yeniden yutulması, sık geğirmeye yol açabilir.

Risk faktörleri

• Hızlı yemek yeme ve iyi çiğnememe
• Çok konuşarak yemek yeme
• Sakız çiğneme veya sert şeker emme alışkanlığı
• Gazlı içecekleri sık tüketme
• Sigara içme
• Takma dişlerin tam oturmaması
• Yüksek düzeyde stres ve kaygı
• Mide fıtığı veya reflü öyküsü
• Bazı gıdalara (laktoz, fruktoz gibi) karşı hassasiyet
• Mide veya sindirim sistemi ameliyatı geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kanlı kusma veya kahve telvesi görünümünde kusmuk
• Siyah, katran renkli dışkı
• Ani ve şiddetli göğüs ya da karın ağrısı
• Nefes darlığı veya göğüste sıkışma hissi
• Yutma güçlüğü ya da yemeklerin takılması hissi
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Sürekli kusma veya sıvı kaybı belirtileri

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır devam eden sık geğirme
• Günlük yaşamı veya sosyal ortamları etkileyen düzeyde gaz şikâyeti
• Yemeklerden sonra sürekli dolgunluk ve rahatsızlık
• Geğirmeyle birlikte ekşime, yanma veya ağıza acı/ekşi tat gelmesi
• Kendi çabalarınızla (yeme alışkanlıklarını değiştirmek gibi) şikâyetlerin geçmemesi
• Şikâyetlerin kaygı yaratmaya başlaması

Tanı

Geğirme genellikle kapsamlı testler gerektirmez. Doktorunuz önce şikâyetlerinizi dinler: ne sıklıkla olduğunu, yemeklerle ilişkisini, eşlik eden belirtileri ve kullandığınız ilaçları sorar. Ardından fizik muayene yapar. Çoğu zaman bu bilgiler, nedenin basit bir alışkanlık mı yoksa altta yatan bir sindirim sorunu mu olduğunu anlamaya yeter. Gerekirse beslenme günlüğü tutmanız istenebilir; hangi yiyecek ve içeceklerin şikâyeti artırdığını görmek çok işe yarar.

Yapılabilecek testler

• Şikâyet ve beslenme günlüğünün incelenmesi
• Fizik muayene
• Gerekirse bazı gıdaları (örneğin süt ürünleri) geçici olarak bırakıp şikâyetlerin değişip değişmediğini izleme
• Mide enfeksiyonu (Helicobacter pylori) şüphesinde nefes testi veya dışkı testi
• Kan testleri (kansızlık ya da başka bir sorun açısından)
• Mide ve yemek borusunu görüntülemek için üst sindirim sistemi endoskopisi (kamera ile inceleme) — genellikle uyarıcı belirti varsa yapılır
• Reflü şüphesinde mide asidinin ölçülmesi gibi özel testler

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle sakin ve kısa süreli olur. Doktorunuz size sorular soracak, gerekirse karın bölgenizi elle muayene edecek. Testler çoğu zaman gerekmez; gerekirse de basit ve güvenli incelemelerdir. Süreç boyunca ne hissettiğinizi rahatça anlatabilirsiniz; aklınıza takılan her soruyu sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Geğirme tedavisi genellikle iki yönlüdür: günlük alışkanlıkları düzenlemek ve varsa altta yatan sorunu (reflü, hazımsızlık, gıda hassasiyeti gibi) ele almak. Çoğu kişi basit yaşam değişiklikleriyle belirgin şekilde rahatlar.

Evde kişisel bakım

• Yemekleri yavaş yiyin ve iyice çiğneyin; acele etmeyin.
• Yemek yerken çok konuşmaktan kaçının; bu daha fazla hava yutmanıza neden olur.
• Pipet kullanmak, sakız çiğnemek ve sert şeker emmek gibi hava yutmayı artıran alışkanlıkları azaltın.
• Gazlı ve asitli içecekleri sınırlandırın.
• Yemekleri daha küçük porsiyonlara bölün ve günde birkaç kez yiyin.
• Yemekten hemen sonra uzanmaktan kaçının; en az birkaç saat dik kalın.
• Sigarayı bırakın; sigara hem hava yutmayı hem de reflüyü artırır.
• Sıkı kemer ve dar giysiler yerine rahat kıyafetler seçin.
• Sakinken, sakin bir ortamda yemek yemeye özen gösterin.
• Gevşeme ve derin karın solunumu egzersizleri stresle baş etmeye yardımcı olabilir.

Tıbbi tedaviler

Altta yatan bir neden bulunursa (reflü, mide iltihabı, gıda hassasiyeti gibi), tedavi o nedene yönelik planlanır. Doktorunuz bazı durumlarda mide asidini azaltmaya yardımcı olan ya da gaz ve şişkinliği hafifleten tedaviler önerebilir; bu karar sizin durumunuza göre verilir. Reçetesiz ürünler dahil hiçbir ilacı doktorunuza veya eczacınıza danışmadan kullanmayın, çünkü herkes için doğru seçenek farklıdır. Şikâyetleriniz strese bağlı görünüyorsa, bununla baş etme yolları da tedavinin bir parçası olabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat, geğirme için neredeyse hiç düşünülmez. Yalnızca geğirmeye eşlik eden ve belirgin sorun yaratan başka bir durum (örneğin büyük bir mide fıtığı) varsa, uzman hekiminiz ameliyat gibi seçenekleri çok özel durumlarda gündeme getirebilir. Bu son derece nadir bir durumdur.

Bu durumla yaşamak

Geğirme günlük hayatın doğal bir parçasıdır ve çoğu zaman kontrol edilmesi gerekmez. Sosyal ortamlarda utanç yaratıyorsa, yemek yeme hızınızı ve neler tükettiğinizi gözden geçirmek çoğu zaman belirgin fark yaratır. Kendinizi sürekli tetikte hissetmek yerine, bedeninizi dinlemeyi ve rahatlamayı deneyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli fiziksel hareket sindirim sisteminin çalışmasına yardımcı olur.
• Yemek saatlerinizi mümkün olduğunca sakin ve düzenli tutun.
• Gergin anlarda yavaş ve derin nefes almayı denemek hava yutmayı azaltır.
• Alkol tüketimini sınırlamak reflü ve hazımsızlık şikâyetlerini hafifletebilir.
• Yeterli su içmek ve günlük düzeni korumak genel sindirim sağlığına iyi gelir.

Diyet ve egzersiz

Yemeklerinizi acele etmeden, iyice çiğneyerek yiyin. Şişkinlik yaptığını fark ettiğiniz yiyecekleri not alın ve bunları azaltmayı deneyin; herkeste gaz yapan yiyecek farklıdır. Yürüyüş gibi hafif ve düzenli egzersizler bağırsak hareketlerini destekler ve stresi azaltır. Ağır yemeklerden hemen sonra yoğun egzersiz yapmamak daha rahat hissetmenizi sağlar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli geğirme ve karın şişkinliği, özellikle sosyal ortamlarda utanç veya kaygı yaratabilir. Kaygı da hava yutmayı artırarak bir kısır döngü oluşturabilir. Bu çok yaygın bir durumdur ve yardım istemek güçsüzlük değil, kendinize iyi bakmanın bir yoludur. Şikâyetler sizi belirgin şekilde üzüyorsa bir sağlık uzmanıyla konuşmayı düşünün. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız ya da günlük yaşamı sürdürmekte zorlanıyorsanız, vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun; acil bir ruhsal kriz hâlinde 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, büyük ölçüde azaltılabilir. Yavaş yemek yemek, gazlı içecekleri sınırlamak, sakız ve pipet kullanımını azaltmak, sigarayı bırakmak ve stresi yönetmek çoğu kişide belirgin fark yaratır. Reflü veya gıda hassasiyeti gibi altta yatan bir durum varsa, onun doğru şekilde ele alınması şikâyetleri azaltır.

Aşılar

Geğirmeyi önleyen bir aşı yoktur. Ancak genel sağlığınızı korumak için Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimini aile hekiminizle birlikte gözden geçirmeniz faydalı olur.

Tarama programları

Geğirme için özel bir tarama testi yoktur. Sigara içen, uzun süredir mide şikâyeti olan ya da ailesinde sindirim sistemi hastalığı bulunan kişilerin, Sağlık Bakanlığı'nın önerileri ve hekiminin değerlendirmesi doğrultusunda düzenli sağlık kontrolünden geçmesi önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Çoğu durumda herhangi bir ciddi soruna yol açmaz.
• Sosyal ortamlarda utanç ve kaygı yaratabilir.
• Altta yatan reflü veya mide iltihabı gibi bir sorun fark edilmezse şikâyetler sürebilir.
• Uzun süreli şikâyetler yaşam kalitesini ve uyku düzenini etkileyebilir.
• Nadiren, sürekli hava yutma mide ve karın bölgesinde rahatsızlık hissini artırabilir.

Uzun vadeli görünüm

Geğirmenin genel görünümü çok iyidir. İnsanların büyük çoğunluğu basit yaşam ve beslenme düzenlemeleriyle rahatlar; ciddi bir hastalık nadiren söz konusudur. Şikâyetler devam ederse veya endişe verici belirtiler eşlik ederse bunu bir sağlık uzmanıyla konuşmanız, içinizin rahat etmesi ve doğru yönlendirme almanız açısından en iyi adımdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.