Makattan Kan Gelmesi (Rektal Kanama)

Genel Bakış

Makattan kan gelmesi, tuvalet sonrası tuvalet kağıdında, klozetin içinde ya da iç çamaşırında kan fark etmek demektir. Tıpta buna “rektal kanama” denir. Rektum, kalın bağırsağın son düz kısmıdır ve anüs (makat) yoluyla dışarı açılır. Kan bazen parlak kırmızı ve damla damla olur, bazen daha koyu renkte ve dışkıya karışmış halde görülür. Kanın rengi ve miktarı nereden geldiği konusunda ipucu verebilir; ancak kesin nedeni yalnızca bir sağlık uzmanı değerlendirebilir.

Evet, oldukça yaygındır. Yetişkinlerin önemli bir kısmı hayatlarının bir döneminde tuvalet kağıdında kan görür. Aile hekimlerine yapılan başvuruların da sık nedenlerinden biridir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Tuvalet kağıdında parlak kırmızı kan
• Klozetin içinde damla damla ya da ince bir çizgi halinde kan
• Dışkının üzerinde veya peçetede taze kan
• Makat çevresinde kaşıntı, yanma ya da ağrı
• Dışkılama sırasında keskin, batıcı ağrı (makat çatlağında sık görülür)
• Dışkıyla birlikte kaygan, yapışkan sıvı (mukus) gelmesi
• Tuvalete gittikten sonra tam boşalmamış hissi
• Makat bölgesinde ele gelen şişlik ya da yumru

Çocuklarda belirtiler

• Bezde ya da tuvalet kağıdında kırmızı kan
• Dışkılarken ağlama, ıkınma ve zorlanma
• Sert, topak topak dışkı ve kabızlık
• Makattaki çatlak ağrısı yüzünden tuvalete gitmekten kaçınma
• Karın ağrısı ve iştah azalması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Dışkıya karışmış daha koyu renkli kan
• Son zamanlarda değişen bağırsak alışkanlıkları (kabızlık ve ishalin birbirini izlemesi)
• Halsizlik, nefes darlığı, soluk ten (kansızlık belirtileri)
• İstemsiz kilo kaybı
• Kan sulandırıcı ilaç kullananlarda daha belirgin kanama

Nedenler

Ana nedenler

• Basur (hemoroid): makat çevresindeki damarların genişlemesi ve şişmesi
• Makat çatlağı (anal fissür): makat derisinde oluşan küçük bir yırtık, genellikle sert dışkı sonrası
• Kabızlık ve aşırı ıkınma
• Bağırsak polipleri: bağırsak duvarındaki küçük, çoğu iyi huylu oluşumlar
• Bağırsak iltihabı (kolit) ve iltihabi bağırsak hastalıkları
• Bağırsak enfeksiyonları
• Divertikül hastalığı: bağırsak duvarında oluşan küçük cepler
• Kalın bağırsak kanseri (daha seyrek görülür ama en çok akla getirilmesi gereken nedendir)
• Mide-bağırsak ülseri ve mide kanaması (genellikle daha koyu, siyah dışkıyla)
• Kan sulandırıcı ve bazı ağrı kesici ilaçların etkisi
• Makat bölgesine travma veya yabancı cisim
• Tedavi amaçlı ışın (radyoterapi) sonrası bağırsakta gelişen değişiklikler

Risk faktörleri

• Az lifli, işlenmiş gıdaya dayalı beslenme
• Yetersiz sıvı tüketimi
• Tuvalette uzun süre oturma ve sık ıkınma
• Hareketsiz yaşam, uzun süre oturma
• Hamilelik ve doğum sonrası dönem
• Fazla kilo
• 50 yaş üzerinde olmak
• Ailede kalın bağırsak kanseri veya polip öyküsü
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• Kan sulandırıcı veya sık ağrı kesici kullanımı
• İltihabi bağırsak hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yoğun ya da durmayan kanama
• Bayılma, baş dönmesi, hızlı kalp atışı
• Kan kusma veya siyah, katran gibi dışkı
• Ateşle birlikte şiddetli karın ağrısı
• Kanamanın birkaç günden uzun sürmesi
• Bunlardan biri varsa aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun; acil belirtiler varsa 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tuvalet kağıdında tek tük kan görüyorsanız ve birkaç günde geçmiyorsa
• Kanama tekrar ediyorsa
• Ailenizde bağırsak kanseri veya polip öyküsü varsa
• 50 yaş üzerindeyseniz ve ilk kez kanama fark ettiyseniz
• Kanama olmasa bile bağırsak alışkanlıklarınız belirgin biçimde değiştiyse
• Bunlar acil değildir ama ihmal edilmemelidir; uygun bir zamanda randevu almanız yeterlidir.

Tanı

Değerlendirme önce sizi dinlemekle başlar. Doktorunuz kanamanın ne zaman, ne sıklıkla ve nasıl olduğunu, dışkı alışkanlıklarınızı, kullandığınız ilaçları ve aile öykünüzü sorar. Ardından genellikle karın ve makat bölgesinin muayenesi yapılır; gerektiğinde makat içine eldivenli parmakla yapılan kısa bir muayene (dijital rektal muayene) uygulanır. Bu muayene kısa sürer ve çoğu kişi için rahatsızlığı sınırlıdır.

Yapılabilecek testler

• Kan sayımı (kansızlık olup olmadığını gösterir)
• Dışkıda gizli kan testi
• Dışkı kültürü (enfeksiyon şüphesinde)
• Anoskopi: makatın birkaç santim içinin küçük bir aletle görüntülenmesi
• Sigmoidoskopi veya kolonoskopi: kalın bağırsağın kameralı cihazla incelenmesi
• Gerektiğinde karın ultrasonu veya tomografi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında utangaç ya da endişeli hissetmeniz çok normaldir; sağlık ekipleri bu konuda deneyimlidir ve mahremiyetinize özen gösterir. Kolonoskopi gibi işlemler genellikle kısa sürer ve çoğu zaman sakinleştirici bir ilaçla yapılır; işlem sonrası aynı gün evinize dönebilirsiniz. Sonuçlar çoğu zaman birkaç gün içinde belli olur ve doktorunuz size adım adım ne yapacağınızı anlatır.

Tedavi

Tedavi tamamen nedene bağlıdır. Çoğu durumda beslenmenin ve tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesi, basit bakım önlemleri yeterli olur. Bazı durumlarda ise altta yatan sorunun (polip, iltihap, çatlak) doğrudan tedavi edilmesi gerekir. Doktorunuz size en uygun yolu anlatacaktır.

Evde kişisel bakım

• Günde yeterince su içmek (idrar renginin açık olması iyi bir işarettir)
• Lifli beslenmek: sebze, meyve, tam tahıl, kuru baklagil
• Tuvalette uzun süre oturmamak, telefonla oyalanmamak
• Ikınmamak; dışkılama isteği geldiğinde ertelememek
• Düzenli hareket etmek, uzun süre hareketsiz kalmamak
• Makat bölgesini ılık suyla nazikçe temizlemek; sert peçete ve kokulu mendillerden kaçınmak
• Ilık oturma banyosu yapmak (günde birkaç kez 10-15 dakika ılık suya oturmak) makat çevresindeki kasları gevşetir
• Ağır kaldırma ve zorlanmadan kaçınmak
• Kanamanın rengini, miktarını ve sıklığını not etmek; bu bilgiler doktora çok yardımcı olur

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz öncelikle kanamanın nedenini tedavi etmeye yönelir. Kabızlık varsa dışkıyı yumuşatan ve bağırsak hareketini düzenleyen seçenekler; makat bölgesinde iltihap ya da çatlak varsa bölgeyi rahatlatan merhem ve kremler önerilebilir. Bunlardan hangisinin size uygun olduğuna, varsa diğer hastalıklarınızı ve kullandığınız ilaçları da göz önüne alarak doktorunuz karar verir. Lütfen hiçbir ilacı kendi başınıza, bir yakınınızın önerisiyle veya eczacınıza danışmadan kullanmayın. Basur gibi bazı nedenlerde doktorunuzun muayenehanede uygulayabileceği kısa ve küçük girişimler de gündeme gelebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çoğu kişi için gerekli değildir; yalnızca belirli durumlarda düşünülür. Örneğin büyük ve tekrarlayan basurlar, iyileşmeyen makat çatlakları, kanamaya yol açan poliplerin çıkarılması ya da kalın bağırsak kanseri gibi ciddi bir nedenin tedavisi gerektiğinde cerrahi veya girişimsel bir işlem önerilebilir. Böyle bir durumda doktorunuz seçenekleri, yararlarını ve risklerini ayrıntılı olarak anlatır.

Bu durumla yaşamak

Kanama fark ettiğinizde panik yapmadan not alın: kanın rengi, miktarı, ne sıklıkla olduğu ve eşlik eden belirtiler. Bu bilgiler doktora çok yardımcı olur. Günlük hayatınızda tuvalet alışkanlıklarınızı düzenlemek, bol su içmek ve lifli beslenmek çoğu zaman şikayetleri belirgin biçimde azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli yürüyüş gibi hafif-orta egzersizler
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durmak
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmaya çalışmak
• Uzun süre aynı pozisyonda oturmamak, ara vermek
• Tuvalete düzenli çıkmak, isteği ertelememek
• Yeterli uyku ve stres yönetimi

Diyet ve egzersiz

Lif bu konunun en önemli parçasıdır. Yetişkinlerin çoğu için günde 25-30 gram civarı lif hedeflenir; bu miktar sebze, meyve, tam tahıl, kuru baklagil ve kuruyemişle sağlanabilir. Lif alımını bir anda artırmak gaz yapabilir; birkaç haftaya yayarak artırın ve su içimini de birlikte çoğaltın. Haftanın çoğu günü 30 dakika tempolu yürüyüş gibi bir hareket hedefi bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Makattan kan görünce endişelenmek çok insani bir tepkidir. Birçoğumuzun aklına hemen en kötü ihtimal gelir ve bu kaygı uykuyu, iştahı etkileyebilir. Unutmayın: bu belirtinin arkasında çoğu zaman basit bir neden vardır ve değerlendirilmek endişeyi azaltmanın en etkili yoludur. Kaygınız günlük hayatınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bir sağlık uzmanıyla konuşmak iyi gelir; bu konuda yalnız kalmak zorunda değilsiniz. Kendinize zarar verme düşünceleri ya da dayanılmaz bir çaresizlik hissediyorsanız lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Her neden tamamen önlenemez; örneğin ailede bağırsak kanseri öyküsü gibi bazı etkenler sizin elinizde değildir. Yine de en sık görülen nedenlerin (kabızlık, basur, makat çatlağı) büyük kısmı yaşam biçimiyle yakından ilişkilidir ve bu yönüyle büyük ölçüde önlenebilir.

Tarama programları

Kalın bağırsak kanseri taraması, kanamanın nedenleri arasında en ciddi olanı erken yakalamanın en etkili yoludur. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın tarama programları kapsamında belirli yaş aralıklarındaki kişilere aile sağlığı merkezlerinde tarama testleri yapılmaktadır. Hangi yaşta ve hangi sıklıkta taranacağınızı aile hekiminize sorabilirsiniz; ailede erken yaşta bağırsak kanseri öyküsü varsa taramaya daha erken başlanması gerekebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kansızlık (anemi): uzun süre az miktarda kan kaybı halsizlik ve nefes darlığına yol açabilir
• Ani ve yoğun kanamada tansiyon düşüklüğü ve bayılma
• Altta yatan ciddi bir hastalığın (polip, iltihap, kanser) geç fark edilmesi
• Makat çatlağının kronikleşmesi ve ağrının sürmesi
• Basurun büyümesi, pıhtılaşması ve şiddetli ağrıya yol açması
• Özellikle bağışıklığı baskılanmış kişilerde enfeksiyon riski

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu: makattan kanamanın en sık nedenleri kolayca tedavi edilebilir ve kişiler genellikle tamamen rahatlar. Daha ciddi bir neden saptansa bile erken değerlendirme tedavi seçeneklerini genişletir ve sonuçları iyileştirir. Bu yüzden belirtiyi görmezden gelmek yerine bir sağlık uzmanına danışmak kendinize yapabileceğiniz en iyi iyiliklerden biridir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.