Causes of loss of taste

Genel Bakış

Tat kaybı, bir kişinin yemeklerin ve içeceklerin tadını tam olarak alamaması veya tanıyamaması durumudur. Bazen tat alma duyusu tamamen kaybolur (agezi), bazen de bozulur ve yiyecekler tuhaf, metalik veya farklı gelir (disguzi).

Evet, tat kaybı oldukça yaygındır. Özellikle üst solunum yolu enfeksiyonları sırasında birçok insan geçici olarak tat alma duyusunda azalma yaşar. COVID-19 salgını sırasında tat ve koku kaybı çok sık görülmüştür.

Tat kaybı her yaşta görülebilir, ancak yaşlı yetişkinlerde tat tomurcukları sayısı azaldığı ve ilaç kullanımı arttığı için daha sık rastlanır. Ayrıca, kronik hastalığı olanlar, sigara içenler ve belirli ilaçları kullananlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yiyeceklerin tadını hiç alamamak (tam tat kaybı)
• Tat alma duyusunda azalma (hipogezi)
• Sürekli olarak ağızda metalik, acı veya tuhaf bir tat hissi (disguzi)
• Tatlı, ekşi, tuzlu ve acı tatları ayırt edememek

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar yemek yemeyi reddedebilir veya sadece aşırı tatlı yiyecekleri tercih edebilir.
• Bazı çocuklar tat kaybını fark etmeyebilir, ancak iştahsızlık görülebilir.
• Çocuğun ağzında yara, dilde renk değişikliği veya başka enfeksiyon belirtileri varsa, bunlar tat kaybına eşlik edebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda tat kaybı yavaş yavaş gelişebilir ve yaşlanmanın normal bir parçası olarak düşünülebilir.
• Yemeklerin tatsız olması nedeniyle iştahsızlık ve istem dışı kilo kaybı görülebilir.
• Kullanılan birden fazla ilaç, tat alma duyusunu olumsuz etkileyebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Üst solunum yolu enfeksiyonları: Soğuk algınlığı, grip, sinüzit, COVID-19 gibi hastalıklar tat alma hücrelerini geçici olarak etkiler.
• Ağız ve burun sorunları: Alerjiler, burun tıkanıklığı, polipler, diş eti hastalıkları, ağız yaraları tat kaybına neden olabilir.
• İlaçlar: Bazı tansiyon ilaçları, antibiyotikler, antidepresanlar, kemoterapi ilaçları tat değişikliğine yol açabilir.
• Yaşlanma: Yaş ilerledikçe tat tomurcuklarının sayısı ve duyarlılığı azalır.
• Sigara ve tütün ürünleri: Tat alma duyusunu doğrudan köreltir.
• Nörolojik hastalıklar: Felç (inme), baş ve sinir yaralanmaları, Parkinson hastalığı, multipl skleroz tat kaybına sebep olabilir.
• Radyasyon tedavisi: Baş ve boyun bölgesine uygulanan radyoterapi tat alma hücrelerine zarar verebilir.
• Beslenme yetersizlikleri: Çinko ve B12 vitamini eksikliği tat alma bozukluğuna neden olabilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş (65 yaş üstü)
• Sigara içmek
• Kronik hastalıklar (diyabet, yüksek tansiyon, böbrek hastalığı)
• Birden fazla ilaç kullanmak
• Baş veya boyun bölgesine radyasyon tedavisi almış olmak
• Kemoterapi görmek
• Ağız ve diş sağlığına dikkat etmemek
• Alkol bağımlılığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aniden gelişen ve diğer nörolojik belirtilerle (yüz uyuşması, konuşma güçlüğü) birlikte olan tat kaybı
• Kafa travması sonrası ortaya çıkan tat kaybı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tat kaybı birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Tat kaybına iştahsızlık, kilo kaybı veya yetersiz beslenme eşlik ediyorsa
• Yeni bir ilaca başladıktan sonra tat kaybı ortaya çıktıysa
• Ağızda yaralar, diş eti kanaması veya başka belirtiler varsa

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi geçmişinizi dinler, kullandığınız ilaçları ve mevcut sağlık sorunlarınızı sorgular. Ardından ağız, burun ve boğaz muayenesi yapar. Gerekirse tat testi (her bir tadı ayırt edip edemediğinizi ölçen basit bir test) uygulayabilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Ağız içi, dil, diş etleri ve boğazın incelenmesi
• Tat testi: Özel solüsyonlar kullanarak tatlı, ekşi, tuzlu, acı tatları algılayıp algılamadığınızın değerlendirilmesi
• Kan testleri: Enfeksiyon, vitamin eksikliği veya başka bir hastalık şüphesi varsa istenebilir.
• Görüntüleme: Sinüzit, polipler veya tümör şüphesinde bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz tat kaybınızın nedenini bulmak için bir dizi soru soracak ve muayenenizi yapacaktır. Tanı için genellikle birkaç basit test yeterlidir. Testler ağrısızdır ve çoğu muayenehane ortamında yapılabilir. Sonuçlar, tat kaybınızın geçici mi yoksa daha uzun süreli bir tedavi gerektirecek bir durum mu olduğunu belirlemenize yardımcı olacaktır.

Tedavi

Tedavi, tat kaybının altında yatan nedene yöneliktir. Çoğu vaka, altta yatan enfeksiyon geçince veya ilaçlar değiştirilince kendiliğinden düzelir. Bazı durumlarda yaşam tarzı değişiklikleri ve evde uygulanabilecek yöntemler yeterli olabilir.

Evde kişisel bakım

• Ağız hijyeninize dikkat edin: Dişlerinizi günde iki kez fırçalayın, diş ipi kullanın ve dilinizi temizleyin.
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun.
• Yiyeceklerin tadını artırmak için baharat ve otlar kullanın (tuz kısıtlamanız yoksa).
• Yemekleri daha lezzetli hale getirmek için farklı pişirme yöntemleri deneyin (ızgara, fırınlama).
• Yeterli sıvı tüketin ve ağzınızı nemli tutmak için su için.
• Yemeklerinize limon suyu veya sirke gibi asidik tatlar ekleyin (mide sorununuz yoksa).

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, tat kaybına neden olan durumu tedavi edecektir. Örneğin, bir enfeksiyon varsa uygun antibiyotik veya antiviral ilaç reçete edebilir (ilaç ismi önermiyoruz). Alerjiler için antihistaminikler veya burun spreyleri önerilebilir. Kullanmakta olduğunuz bir ilaç tat kaybına yol açıyorsa, doktorunuz ilacınızın dozunu ayarlayabilir veya alternatif bir ilaç verebilir. Vitamin eksikliği durumunda uygun takviyeler verilebilir. Kemoterapi veya radyoterapiye bağlı tat kayıplarında, diyetisyen desteğiyle beslenme alışkanlıklarınız düzenlenebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tat kaybının nedeni burun poliplerinden kaynaklanıyorsa, poliplerin cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir. Nadir durumlarda, ağız veya boğazda tümör varlığında cerrahi müdahale yapılabilir. Bu tür bir durumda doktorunuz sizi kulak burun boğaz uzmanına yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Tat kaybı yaşamak can sıkıcı olsa da, çoğu zaman geçicidir. Yiyeceklerden aldığınız zevki artırmak için farklı tat ve dokular deneyin. Yemeğin sıcaklığı, kıvamı ve kokusuna odaklanın. Ailenizden veya arkadaşlarınızdan yemeklerinizi sizin adınıza tatmalarını isteyebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden kaçının.
• Yeterli ve dengeli beslenmeye özen gösterin, özellikle çinko ve B12 vitamini açısından zengin gıdalar tüketin (et, süt ürünleri, yumurta, kuruyemişler).
• Stres yönetimi için gevşeme teknikleri uygulayın, çünkü stres tat alma duyusunu da etkileyebilir.
• Alerjiniz varsa alerjenlerden uzak durun.

Diyet ve egzersiz

Tat kaybı yaşarken yeterli beslenmek zor olabilir. Yemekleri daha çekici hale getirmek için renkli sebzeler, farklı soslar ve baharatlar kullanın. Sıvı alımınıza dikkat edin. Düzenli egzersiz, genel sağlığınızı iyileştirerek iştahınızı ve tat duyunuzu olumlu yönde etkileyebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli tat kaybı, yemek yeme zevkini azaltabilir ve sosyal hayatı olumsuz etkileyebilir. Yemek davetlerinde zorlanabilir, kilo kaybı veya yetersiz beslenme riski yaşayabilirsiniz. Bu durum moral bozukluğuna ve depresyona yol açabilir. Duygularınızı doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Tat kaybının birçok nedeni önlenebilir veya risk azaltılabilir. Ağız bakımına dikkat etmek, sigara içmemek, sağlıklı beslenmek ve enfeksiyonlardan korunmak (örneğin, ellerinizi yıkamak, kalabalık ortamlardan kaçınmak) tat kaybı riskini azaltabilir. Kullandığınız ilaçların tat üzerindeki etkileri hakkında doktorunuzla konuşarak önlem alabilirsiniz.

Aşılar

Grip aşısı ve COVID-19 aşısı, bu enfeksiyonlara bağlı tat kaybı riskini önemli ölçüde azaltabilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uymak genel sağlığınız için faydalıdır.

Tarama programları

Tat kaybı için rutin bir tarama testi önerilmez. Ancak, düzenli diş hekimi kontrolleri ağız sağlığınızı korumanıza yardımcı olur. Ayrıca, kronik bir hastalığınız varsa (şeker hastalığı gibi) düzenli doktor muayeneleri tat kaybına neden olabilecek sorunları erken yakalamanızı sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İştah kaybı ve yetersiz beslenme nedeniyle kilo kaybı
• Vitamin ve mineral eksiklikleri
• Sosyal izolasyon ve depresyon
• Altta yatan neden (örneğin, enfeksiyon veya nörolojik hastalık) tedavi edilmezse ilerleyebilir.

Uzun vadeli görünüm

Tat kaybı çoğu zaman geçicidir ve altta yatan neden tedavi edildiğinde veya ortadan kalktığında düzelir. Örneğin, enfeksiyon sonrası tat kaybı genellikle 1-2 hafta içinde geri gelir. Yaşlanmaya bağlı hafif tat kaybı kalıcı olabilir ancak çoğu insan hayat kalitesinde ciddi bir düşüş yaşamaz. Nadir durumlarda kalıcı tat kaybı olsa da, beslenme alışkanlıklarınızı uyarlayarak ve uygun tıbbi destekle normal bir yaşam sürdürmek mümkündür. Geçmeyen tat kaybı için mutlaka doktora başvurun.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.