Causes of sleep paralysis

Genel Bakış

Uyku felci, uykuya dalarken veya uykudan uyanırken kısa bir süreliğine hareket edememe ve konuşamama durumudur. Beyniniz uyanıktır ancak vücudunuz hâlâ uykudadır. Bu durum birkaç saniye veya birkaç dakika sürebilir.

Evet, uyku felci oldukça yaygındır. Her 4 kişiden 1'i hayatında en az bir kez uyku felci yaşayabilir.

Uyku felci her yaştan insanı etkileyebilir, ancak en sık genç yetişkinlerde ve üniversite öğrencilerinde görülür. Ayrıca narkolepsi gibi uyku bozukluğu olan kişilerde daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uykuya dalarken veya uykudan uyanırken birkaç saniye/dakika hareket edememe ve konuşamama
• Göğüste baskı hissi
• Odaya birinin girdiği veya bir varlığın olduğu hissi
• Korku veya panik hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar uyku felcini genellikle korkutucu bir rüya olarak tanımlayabilir
• Uyandıktan sonra ağlama veya korkma
• Gece uyanmaları ve tekrar uyumakta zorlanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda uyku felci daha az görülür, ancak altta yatan uyku sorunları ile ilişkili olabilir
• Uyku ilaçları veya diğer sağlık sorunları nedeniyle tetiklenebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Uyku felci, uyku döngüsünde REM (hızlı göz hareketi) evresinden uyanma sırasında beynin uyanmasına rağmen vücudun hâlâ REM felci durumunda kalmasıyla oluşur
• Uyku yoksunluğu (yetersiz uyku) en yaygın tetikleyicilerdendir
• Düzensiz uyku saatleri (örneğin vardiyalı çalışma)
• Sırtüstü yatmak uyku felcini tetikleyebilir
• Stres ve kaygı seviyesi yüksek olduğunda ataklar artabilir

Risk faktörleri

• Narkolepsi (kontrol edilemeyen uyku atakları) olan kişilerde uyku felci çok sık görülür
• Ailede uyku felci öyküsü olması (genetik yatkınlık)
• Uyku apnesi gibi uyku bozuklukları
• Bipolar bozukluk gibi bazı ruhsal hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçlar
• Alkol veya uyuşturucu kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Uyku felci atakları sırasında nefes almakta zorlandığınızı hissediyorsanız (her ne kadar gerçekte nefes alıyor olsanız da, endişenizi değerlendirmek için doktora görünmelisiniz)
• Ataklar çok sık (haftada birkaç kez) oluyorsa ve uyku düzeninizi bozuyorsa
• Uyku felci ile birlikte gündüz uyuklama, aniden uykuya dalma gibi belirtiler varsa (narkolepsi olabilir)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ara sıra yaşanan uyku felci atakları genellikle endişe nedeni değildir, ancak durumu doktorunuzla konuşmak rahatlatıcı olabilir
• Uyku alışkanlıklarınızı iyileştirmek için doktorunuzdan öneri almak isterseniz

Tanı

Doktorunuz, uyku felci öykünüzü dinleyerek ve semptomlarınızı değerlendirerek tanı koyabilir. Genellikle fizik muayene yapılır ve gerekirse uyku alışkanlıklarınız hakkında detaylı bilgi alınır.

Yapılabilecek testler

• Uyku günlüğü tutmanız istenebilir (uyku saati, atak zamanı, öncesindeki aktiviteler)
• Gerekirse, uyku bozukluklarını değerlendirmek için polisomnografi (uyku testi) yapılabilir
• Narkolepsi şüphesi varsa, gündüz uykululuk testi uygulanabilir

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size uyku felcinin ne olduğunu, neden olduğunu ve ne zaman endişelenmeniz gerektiğini anlatacaktır. Testler genellikle gerekli değildir, ancak altta yatan bir uyku bozukluğu düşünülüyorsa yapılabilir. Teşhis koymak için belirtilerinizin tanımlanması çoğu zaman yeterlidir.

Tedavi

Uyku felci tedavisinin temel amacı, tetikleyicileri azaltmak ve uyku kalitesini iyileştirmektir. Çoğu insan için tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri ve uyku hijyenine dikkat etmekten ibarettir. Altta yatan başka bir uyku bozukluğu (örneğin narkolepsi) varsa, bu durum tedavi edilir.

Evde kişisel bakım

• Her gün aynı saatte yatıp aynı saatte kalkarak düzenli bir uyku programı oluşturun
• Yatak odanızı karanlık, sessiz ve serin tutun
• Yatmadan önce kafein, alkol ve ağır yemeklerden kaçının
• Stres yönetimi için rahatlama teknikleri (derin nefes, meditasyon) uygulayın
• Sırtüstü yatmak yerine yan yatmayı deneyin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, uyku felci sık ve rahatsız edici boyutlara ulaştığında, altta yatan bir neden (narkolepsi veya REM uykusu bozukluğu) varsa ilaç tedavisi önerebilir. Bu ilaçlar uyku düzenini düzenlemeye yardımcı olur; ancak ilaçların adını ve dozunu doktorunuz belirlemelidir. Kendi başınıza ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Uyku felci için cerrahi tedavi uygulanmaz.

Bu durumla yaşamak

Uyku felci genellikle hayatınızı çok etkilemez. Ataklar sırasında korkutucu olabilir, ancak ne olduğunu bilmek kaygıyı azaltır. Atak sırasında gözlerinizi veya ayak parmaklarınızı oynatmaya çalışmak felci kırabilir; bu birçok kişi için işe yarar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku saatleri belirleyin
• Uyku öncesi rutin oluşturun (kitap okuma, ılık duş gibi)
• Yatağı sadece uyku için kullanın (televizyon/telefon kullanmayın)
• Gün içinde düzenli egzersiz yapın (ancak yatmadan hemen önce yapmayın)

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenmek ve düzenli egzersiz yapmak uyku kalitesini artırır. Yatmadan 2-3 saat önce ağır yiyeceklerden kaçının. Kafein ve nikotini sınırlayın. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite (yürüyüş gibi) önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uyku felci atakları korkutucu olabileceğinden zamanla uyumaya karşı kaygı gelişebilir. Atakların zararsız olduğunu hatırlamak önemlidir. Kaygı devam ederse bir psikologla görüşmek faydalı olabilir.

Önleme

Uyku felcini tamamen önlemek mümkün olmayabilir, ancak tetikleyicileri azaltarak atak sıklığını düşürebilirsiniz. En etkili yöntem iyi uyku hijyeni uygulamak ve stresten kaçınmaktır. Uyku düzeninize dikkat ederek, sırtüstü yatmaktan kaçınarak ve yeterli uyuyarak atakları azaltabilirsiniz.

Aşılar

Uyku felci için aşı yoktur.

Tarama programları

Uyku felci için bir tarama testi yoktur. Ancak narkolepsi gibi altta yatan bir hastalıktan şüpheleniliyorsa, uyku testleri yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uyku felci genellikle ciddi komplikasyonlara yol açmaz, ancak tekrarlayan ataklar uyku kaygısına neden olabilir
• Ataklar sırasında yaşanan korku, uykuya dalmaktan kaçınmaya yol açabilir ve bu da uykusuzluğa neden olabilir
• Nadir durumlarda, uyku felci narkolepsi gibi daha ciddi bir uyku bozukluğunun belirtisi olabilir

Uzun vadeli görünüm

Uyku felci genellikle zararsızdır ve çoğu insan için zamanla azalır. Altta yatan bir neden yoksa, iyi uyku alışkanlıklarıyla ataklar kontrol altına alınabilir. Kısa süreli olmasına rağmen korkutucu olabilir, ancak uzun vadede sağlık sorunlarına yol açmaz. Çoğu insan yaşamının bir döneminde birkaç kez uyku felci yaşar ve sonrasında hiçbir sorun olmaz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.