Causes of yellow skin eyes

Genel Bakış

Sarılık, cildin ve gözlerin beyaz kısmının sararması durumudur. Bu, vücudunuzda bilirubin adı verilen bir maddenin birikmesi sonucu oluşur. Bilirubin, kan hücrelerinin normal yıkımı sırasında oluşan bir pigmenttir. Karaciğer bu maddeyi işleyerek dışarı atılmasını sağlar. Ancak karaciğerde sorun olduğunda veya safra yolları tıkandığında bilirubin kanda birikebilir ve sarılık belirtilerine yol açar. Sarılık bir hastalık değil, altta yatan bir durumun göstergesidir.

Sarılık, özellikle yenidoğanlarda yaygın olmakla birlikte, her yaşta ve her iki cinste de görülebilir. Hepatit gibi enfeksiyonlar, safra kesesi taşları veya aşırı alkol tüketimi gibi nedenlerle erişkinlerde de sıkça rastlanır.

Sarılık herkesi etkileyebilir. Yenidoğanlarda fizyolojik sarılık yaygındır. Yetişkinlerde ise karaciğer hastalığı, safra yolu tıkanıklığı veya bazı kan hastalıkları olan kişilerde daha sık görülür. Alkol kullanımı, hepatit virüsü taşıyıcılığı veya genetik yatkınlık riski artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Cildin ve göz akının sarı renk alması
• Koyu renkli idrar (çay veya kola rengi)
• Açık renkli dışkı (normalde kahverengi olurken sarımsı veya kil rengi olabilir)
• Kaşıntı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Karın ağrısı veya şişkinlik

Çocuklarda belirtiler

• Yenidoğanlarda doğumdan 2-3 gün sonra başlayan ve genellikle 1-2 haftada geçen fizyolojik sarılık
• Ciltte sararma sıklıkla yüzden başlar vücuda yayılır
• Emme isteksizliği, uyku hali, huzursuzluk
• Sarılık dışında ateş, kusma, aşırı halsizlik varsa acil değerlendirme gerekir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sarılığa ek olarak karın ağrısı, bulantı, kusma
• Kilo kaybı ve iştahsızlık
• Kaşıntı daha belirgin olabilir
• Böbrek veya kalp yetmezliği gibi ek hastalıklar varsa sarılık daha ağır seyredebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Karaciğer hastalıkları (hepatit, siroz, karaciğer hasarı gibi)
• Safra yollarının tıkanması (safra taşı, tümör, inflamasyon nedeniyle)
• Aşırı alkol tüketimi
• Bazı ilaçlar ve toksinler (ilaçların karaciğere yan etkileri)
• Kan hücrelerinin aşırı yıkımı (hemolitik anemi gibi hastalıklar)
• Yenidoğanlarda karaciğerin henüz olgunlaşmamış olması
• Genetik hastalıklar (Gilbert sendromu gibi bazı durumlar)

Risk faktörleri

• Aşırı alkol kullanımı
• Hepatit B veya C virüsü taşıyıcılığı
• Safra kesesi taşı öyküsü
• Karaciğer hastalığı olan aile bireyleri
• Bazı ilaçları uzun süre kullanmak (doktor kontrolü olmadan)
• Zayıf beslenme veya aşırı kilolu olma
• Kontrolsüz diyabet veya yüksek kolesterol

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Sarılık aniden ortaya çıktıysa ve şiddetliyse
• Sarılığa yüksek ateş, karın ağrısı veya bilinç bulanıklığı eşlik ediyorsa
• Koyu renkli idrar ve açık renkli dışkı ile birlikte sarılık varsa
• Yenidoğan sarılığı 2 haftadan uzun sürdüyse veya çok belirginse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sarılık hafifse ve başka şikayet yoksa en kısa sürede aile hekiminize veya bir iç hastalıkları uzmanına başvurun
• Sarılık zamanla yavaşça artıyorsa bir hafta içinde doktora görünün
• Sarılık birkaç haftadır var ve yavaş ilerliyorsa planlı bir muayene yaptırın

Tanı

Doktorunuz önce sağlık geçmişinizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Cilt, göz ve karın bölgesini kontrol eder. Ardından sarılığın nedenini anlamak için bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (tam kan sayımı, karaciğer fonksiyon testleri, bilirubin düzeyi)
• Karın ultrasonu (safra yollarını ve karaciğeri görüntülemek için)
• Bazı durumlarda bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Karaciğer biyopsisi (nadiren, tanı netleşmezse uygulanabilir)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz tanıyı koymak için genellikle birkaç test ister. Bu testlerin çoğu basit kan alımı veya görüntüleme yöntemleridir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz size sonuçları açıklayacak ve gerekli tedavi planını yapacaktır. Endişelerinizi doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin.

Tedavi

Sarılık tedavisi, altta yatan nedene bağlıdır. Tedavi edilmesi gereken asıl hastalıktır. Pek çok sarılık türü, neden ortadan kalktığında veya tedavi edildiğinde düzelir. Doktorunuz size en uygun tedaviyi önerecektir.

Evde kişisel bakım

• Bol su için, vücudunuzu susuz bırakmayın.
• Alkol ve ağır yağlı yiyeceklerden kaçının.
• Dinlenmeye özen gösterin, aşırı yorgunluktan kaçının.
• Doktorunuzun önerdiği şekilde beslenin; karaciğeri destekleyen sağlıklı bir diyet uygulayın.
• Reçetesiz veya bitkisel ilaçları doktorunuza danışmadan kullanmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, karaciğer hastalığına bağlı sarılıkta antiviral ilaçlar, kortikosteroidler veya karaciğer koruyucu tedaviler önerebilir. Safra yolu tıkanıklığında, tıkanıklığı açmak için endoskopik girişimler veya ilaçlar kullanılabilir. Altta yatan bir enfeksiyon varsa uygun antibiyotiklerle tedavi planlanır. Her tedavi kişiye özeldir ve doktor tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Safra kesesi taşları veya tıkanıklık durumunda, cerrahi müdahale gerekebilir. Örneğin safra kesesinin alınması veya safra yollarını temizleyen işlemler uygulanabilir. Karaciğer nakli, ileri karaciğer yetmezliği durumlarında değerlendirilebilir. Cerrahi kararını doktorunuz uzman bir eşlikle verecektir.

Bu durumla yaşamak

Sarılıkla yaşamak, altta yatan hastalığın takibini gerektirir. Genellikle tedavi edilebilir bir durumdur. Günlük aktivitelerinizi doktorunuzun önerileri doğrultusunda sürdürmeye çalışın. Enerjiniz düşükse yavaş tempoda hareket edin ve dinlenmeye özen gösterin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın.
• Düzenli sağlık kontrollerinizi aksatmayın.
• Stres yönetimine dikkat edin, gevşeme teknikleri uygulayın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek karaciğerinizin iyileşmesine yardımcı olabilir. İşlenmiş gıdalar, aşırı tuz ve şekerden kaçının. Bol sebze, meyve, tam tahıllar ve yağsız proteinler tüketin. Ağır egzersizlerden kaçının; ancak doktorunuz izin verirse hafif yürüyüşler yapabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sarılık, özellikle altında yatan ciddi bir hastalık varsa kaygı ve üzüntü yaratabilir. Duygularınızı ailenizle veya arkadaşlarınızla paylaşın. Gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin. Unutmayın, tedaviyle birçok sarılık türü düzelmektedir.

Önleme

Sarılığın bazı nedenleri önlenebilir. Hepatit B ve C aşılarıyla korunmak mümkündür. Aşırı alkolden kaçınmak, sağlıklı bir kiloda kalmak ve riskli ilaçları doktor kontrolünde kullanmak sarılık riskini azaltabilir. Ancak genetik bazı sarılıklar önlenemez, düzenli izlem gerekir.

Aşılar

Hepatit A ve B aşıları, bu virüslerin neden olduğu karaciğer enfeksiyonlarını önleyerek sarılık riskini azaltır. Aşılama takviminize uyun ve gerektiğinde hatırlatma dozlarını yaptırın. Aşılar hakkında aile hekiminizden bilgi alabilirsiniz.

Tarama programları

Hepatit B ve C gibi virüsler için riskli gruplar (örneğin sağlık çalışanları, kan nakli alanlar) düzenli taranabilir. Ayrıca ailede karaciğer hastalığı öyküsü varsa, rutin kontrollerde karaciğer fonksiyon testleri istenebilir. Doktorunuz size uygun taramayı önerecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan karaciğer hastalığı ilerleyebilir (siroz, karaciğer yetmezliği)
• Safra yolu tıkanıklığı durumunda enfeksiyon (kolanjit) gelişebilir
• Bilirubin düzeyi çok yükselirse sinir sistemini etkileyerek kalıcı hasara yol açabilir (özellikle yenidoğanlarda kernikterus denilen durum)
• Kronik karaciğer hastalığına bağlı olarak beslenme bozukluğu ve kilo kaybı görülebilir

Uzun vadeli görünüm

Sarılığın seyri, altında yatan nedene bağlıdır. Birçok sarılık türü, uygun tedavi ile tamamen düzelir. Örneğin, yenidoğan sarılığı genellikle geçicidir. Hepatit gibi enfeksiyonlar iyileşebilir. Ciddi karaciğer hastalıklarında ise erken tanı ve tedavi yaşam kalitesini artırır ve komplikasyonları önler. Umutlu olmak ve doktorunuzla iş birliği yapmak önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.