Günlerce süren ishal

Genel Bakış

İshal (sulu dışkılama) birkaç günden uzun sürüyorsa buna 'uzun süren ishal' denir. Genellikle bağırsak enfeksiyonları, gıda hassasiyetleri veya ilaçlardan kaynaklanır. Vücudun susuz kalmasına (dehidrasyon) neden olabileceğinden özellikle çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı olanlar için dikkat edilmesi gerekir.

Evet, ishal her yaştan insanda sık görülen bir durumdur. Çoğu insan yılda en az bir kez akut ishal (kısa süreli) geçirir. Birkaç gün süren ishal de oldukça yaygındır ve genellikle endişe verici değildir.

Bebekler, küçük çocuklar, yaşlılar, bağışıklık sistemi zayıf olanlar, kronik hastalığı olanlar (örneğin şeker hastaları, böbrek hastaları) ve sık seyahat edenler daha fazla risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sulu ve sık dışkılama (günde 3'ten fazla)
• Karında kramp veya ağrı
• Bulantı ve kusma
• Ateş
• Dışkıda mukus (sümüksü madde) veya kan

Çocuklarda belirtiler

• Huzursuzluk, aşırı ağlama
• Emme veya yemek yemede isteksizlik
• Ağız kuruluğu, gözyaşı azlığı
• Cildin kuru kalması (cilt sıkıldığında eski haline dönmemesi)
• Gözlerde çöküklük

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Şiddetli halsizlik ve yorgunluk
• Baş dönmesi, bayılma hissi
• Kafa karışıklığı veya zihin bulanıklığı
• İdrar miktarında azalma
• Düşük tansiyon

Nedenler

Ana nedenler

• Virüsler (rota virüs, norovirüs gibi)
• Bakteriler (salmonella, E. coli gibi) veya parazitler
• Gıda zehirlenmesi (bozuk veya iyi pişmemiş yiyecekler)
• laktoz intoleransı (süt şekerine hassasiyet) gibi gıda intoleransları
• İrritabl bağırsak sendromu (IBS) gibi kronik bağırsak hastalıkları
• Antibiyotik, magnezyum içeren antiasitler gibi bazı ilaçlar

Risk faktörleri

• Kalabalık ortamlarda bulunmak (kreş, yurt, askeriye gibi)
• Yeterince temiz olmayan su veya yiyecek tüketmek
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar (HIV, kanser tedavisi gibi)
• Yakın zamanda antibiyotik kullanmış olmak
• Sık seyahat etmek, özellikle gelişmekte olan ülkelere

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bir günden uzun süren ve 6 defadan fazla sulu dışkılama
• Kanlı veya mukuslu dışkı
• Yüksek ateş (38,5°C üzeri)
• Susuz kalma belirtileri (aşırı susama, baş dönmesi, idrar azlığı)
• Çocuklarda: 2 saatten fazla idrar yapmama, ağız kuruluğu, uyku hali

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İshal 2-3 gün içinde hafiflemeye başlamıyorsa
• Hafif karın ağrısı devam ediyorsa
• Daha önce benzer bir durum yaşadıysanız ve nedenini bilmiyorsanız
• Herhangi bir kronik hastalığınız varsa (şeker, böbrek, kalp vb.)

Tanı

Doktorunuz, şikâyetlerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinleyerek değerlendirme yapar. Fizik muayene sırasında karın bölgesine dokunarak hassasiyet olup olmadığını kontrol eder, susuz kalma belirtilerini arar.

Yapılabilecek testler

• Gaitada (dışkıda) mikroskobik inceleme: bakteri, parazit veya kan varlığını araştırmak
• Kan testleri: enfeksiyon belirteçleri, elektrolit (vücut tuzu) dengesi ve böbrek fonksiyonları
• Solunum testi veya dışkı asit testi: laktoz intoleransı gibi durumları belirlemek
• Kolonoskopi (kalın bağırsak kamerası): kronik veya şiddetli vakalarda bağırsak iltihabını değerlendirmek

Randevunuzda neler beklenir

Doktor muayenesi genellikle kısa sürer. Belirtilerinize göre bazı testler istenebilir, test sonuçları birkaç saat ile birkaç gün arasında çıkabilir. Doktorunuz, tedavi için size özel önerilerde bulunacaktır.

Tedavi

Tedavinin temel amacı, kaybedilen sıvı ve elektrolitleri (vücut tuzlarını) yerine koymak ve ishalin altında yatan nedeni yönetmektir. Hafif ve orta şiddetteki ishal evde dinlenme ve bol sıvı alımı ile kontrol altına alınabilir. Ağır vakalarda doktor kontrolü gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su, ayran, şekersiz limonata, pirinç suyu veya hazır eczanelerde satılan ağızdan sıvı takviyesi solüsyonları için (doktor veya eczacınıza danışarak).
• Yağlı, baharatlı, lifli ve sütlü yiyeceklerden kaçının; muz, pirinç, elma püresi ve kızarmış ekmek gibi hafif ve sindirimi kolay besinler tüketin.
• Sık sık ve az az beslenin. Mideyi zorlamayın.
• Ellerinizi sık sık sabunla yıkayarak enfeksiyonun yayılmasını önleyin.
• Sigara ve alkolden uzak durun; bunlar bağırsakları tahriş edebilir.

Tıbbi tedaviler

Gerekli durumlarda doktorunuz, bağırsak hareketlerini yavaşlatan ilaçlar veya antibiyotik (eğer bakteriyel enfeksiyon varsa) reçete edebilir. Ayrıca probiyotik (yararlı bakteri) takviyeleri önerilebilir. İlaçlarınızı mutlaka doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın; kendi başınıza ilaç almayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sadece çok nadir durumlarda, örneğin apandisit veya bağırsak tıkanıklığı gibi ciddi bir hastalık ishale neden oluyorsa cerrahi müdahale gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

İshaliniz devam ederken vücudunuzu dinleyin. Her gün bol sıvı alın. Dışkılama sıklığınızı not alın. Ateşinizi ölçün. İyileşme belirtileri (dışkının katılaşması, sıklığın azalması) olduğunda normal beslenmeye yavaşça dönün.

Yaşam tarzı ipuçları

• Hijyene dikkat edin: tuvalet sonrası ve yemek öncesi ellerinizi yıkayın.
• Yeterince uyuyun ve dinlenin; bağışıklık sisteminizi güçlü tutmak önemlidir.
• Stresten kaçının; yoga, meditasyon veya hafif yürüyüşler rahatlamanıza yardımcı olabilir.
• Seyahat ederken sadece şişelenmiş su için ve çiğ yiyeceklerden uzak durun.

Diyet ve egzersiz

İshal sırasında ağır egzersiz yapmaktan kaçının, çünkü vücut sıvı kaybeder. Hafif yürüyüşler iyi gelir. Beslenme olarak BRAT diyeti (muz, pirinç, elma püresi, kızarmış ekmek) ilk günler için uygundur. Daha sonra yağsız et, haşlanmış patates gibi hafif gıdalar ekleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren ishal, sosyal hayatı ve ruh halini etkileyebilir. Endişe, utanç veya çaresizlik hissi normaldir. Bu duygularınızı doktorunuzla paylaşın; gerekirse bir psikologdan destek alabilirsiniz.

Önleme

Tamamen önlenemese de, risk azaltılabilir. Hijyen kurallarına uymak, güvenilir su ve yiyecek tüketmek, seyahat öncesi önlem almak ve el yıkama alışkanlığı kazanmak en etkili yöntemlerdir.

Aşılar

Rota virüs aşısı, bebeklerde görülen şiddetli ishali önlemek için Sağlık Bakanlığı tarafından önerilmektedir. Yetişkinler için rutin bir aşı bulunmamakla birlikte, seyahat öncesi hekiminizle görüşün.

Tarama programları

Kronik ishal durumlarında düzenli doktor kontrolü önerilir. Belirli bir tarama testi rutin olarak yapılmaz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli susuz kalma (dehidrasyon) ve elektrolit dengesizliği
• Böbrek yetmezliği
• Kilo kaybı ve beslenme bozukluğu
• Sanrı, bilinç bulanıklığı gibi nörolojik sorunlar
• Kronik barsak hastalıklarının alevlenmesi

Uzun vadeli görünüm

Uzun süren ishal çoğu zaman uygun tedavi ile tamamen iyileşir. Vücut birkaç gün içinde sıvı dengesini yeniden kurar. Altta yatan ciddi bir hastalık varsa, erken tanı ve tedavi ile iyi sonuçlar alınabilir. Kendinize iyi bakın ve doktorunuzun önerilerini uygulayın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.