Yutma güçlüğü

Genel Bakış

Yutma güçlüğü (tıbbi adıyla disfaji), yiyecek veya sıvıları yutarken zorlanma, takılma veya ağrı hissetme durumudur. Bu durum, ağız, boğaz veya yemek borusundaki kasların düzgün çalışmamasından kaynaklanabilir.

Evet, yutma güçlüğü oldukça yaygın bir sağlık sorunudur. Özellikle ileri yaş, nörolojik hastalıklar (felç, Parkinson gibi) ve kronik reflüsü olan kişilerde sıkça görülür.

Yutma güçlüğü herkesi etkileyebilir. En sık yaşlı yetişkinler, felç geçirenler, Parkinson hastalığı olanlar, baş-boyun kanseri tedavisi görenler ve bazı kas hastalıkları bulunan kişilerde görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yutkunurken boğazda takılma veya bir şey varmış hissi
• Yutkunurken ağrı
• Yemek yerken öksürme veya boğulma hissi
• Yemekten sonra ses kısıklığı veya yiyeceklerin geri gelmesi
• Yutkunmak için birden fazla deneme gereksinimi

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde beslenirken huzursuzluk, emmede zorluk, kilo alamama
• Sık sık öksürme, morarma veya tıkanma nöbetleri
• Çocuklarda yemek yerken ağlama, yutkunamama, yiyecekleri ağızda tutma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yemek yerken çabuk yorulma
• Ağızda yiyecek birikmesi
• Yemek sırasında veya sonrasında sık öksürük
• Tekrarlayan zatürre atakları (aspirasyon pnömonisi)

Nedenler

Ana nedenler

• Boğaz enfeksiyonları (bademcik iltihabı, farenjit)
• Gastroözofageal reflü (mide asidinin yemek borusuna kaçması)
• Yemek borusunda daralma veya tıkanıklık (örneğin iyi huylu darlık veya kanser)
• Nörolojik hastalıklar (felç, Parkinson, ALS, multipl skleroz)
• Kas hastalıkları (miyastenia gravis, distrofi gibi)
• Diş sorunları veya yanlış takılmış protezler
• Bazı ilaçların yan etkileri
• Psikolojik nedenler (anksiyete, yutma fobisi)

Risk faktörleri

• İlerlemiş yaş (60 yaş üzeri)
• Sigara ve alkol kullanımı
• Kronik nörolojik veya kas hastalığı
• Baş-boyun kanseri öyküsü veya radyoterapi tedavisi
• Diş protezi kullanımı
• Bazı tansiyon, depresyon veya Parkinson ilaçları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yutkunamama ve herhangi bir şey yiyememe
• Nefes almada güçlük veya boğulma hissi
• Kanlı balgam veya tükürük
• Hızlı kilo kaybı (birkaç haftada 5 kilodan fazla)
• Yutma güçlüğüyle birlikte göğüs ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yutma güçlüğü birkaç günden uzun sürüyorsa
• Yemek yerken sürekli öksürüyorsanız
• Boğazda takılma hissi geçmiyorsa
• Kilo kaybınız yavaş ama devam ediyorsa
• Yutma güçlüğü günlük yaşamınızı etkiliyorsa

Tanı

Doktor öncelikle şikâyetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ardından yutma işlevini değerlendirmek için çeşitli testler isteyebilir. Tanı genellikle bir kulak burun boğaz veya gastroenteroloji uzmanı tarafından konur.

Yapılabilecek testler

• Baryumlu yutma grafisi (yutarken röntgen çekilmesi)
• Endoskopi (yemek borusuna kameralı ince bir tüp sokulması)
• Yemek borusu basınç ölçümü (manometri)
• Kan testleri (enfeksiyon, kas hastalığı veya reflü belirteçleri)
• Nörolojik muayene

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç hafta sürebilir. Çoğu test ağrısızdır ve hastane ortamında yapılır. Doktorunuz size testler hakkında ayrıntılı bilgi verecek ve sonuçlara göre tedavi planı oluşturacaktır.

Tedavi

Tedavi, yutma güçlüğünün nedenine bağlı olarak değişir. Birçok durumda basit yaşam tarzı değişiklikleri ve egzersizlerle iyileşme sağlanabilir. Altta yatan hastalık tedavi edildiğinde yutma sorunu da düzelebilir.

Evde kişisel bakım

• Yavaş yiyin, küçük lokmalar alın ve iyice çiğneyin.
• Yemek sırasında dik oturun ve yemekten sonra en az 30 dakika dik pozisyonda kalın.
• Yemek yerken konuşmamaya özen gösterin.
• Sıvıları koyulaştırmak için doktorunuzun önerdiği kıvam artırıcıları kullanın.
• Asitli, baharatlı, çok sıcak veya çok soğuk yiyeceklerden kaçının.
• Kaygıyı azaltmak için yemek zamanlarını sakin bir ortamda geçirin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz altta yatan nedene yönelik tedavi düzenler. Örneğin, reflü için mide asidini azaltıcı ilaçlar, enfeksiyon durumunda uygun antibiyotik veya mantar ilaçları kullanılabilir. Nörolojik hastalıklarda dil ve konuşma terapisti eşliğinde yutma egzersizleri yapılır. Bazı durumlarda yemek borusunu genişletme (dilatasyon) veya geçici beslenme tüpü yerleştirme gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, yemek borusunda tümör, ciddi daralma veya yapısal bozukluk varsa cerrahi müdahale düşünülebilir. Bu karar, ilgili uzman doktor tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Yutma güçlüğü olan kişiler yemek yerken daha dikkatli olmalı, acele etmemeli. Yemekleri püre veya yumuşak kıvamda hazırlamak, öğünleri sık ve az miktarda yapmak günlük yaşamı kolaylaştırabilir. Yemek zamanlarını keyifli hale getirmek için aile bireyleriyle birlikte yemek yemek faydalı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkol kullanmamak en önemli adımlardandır.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun, fazla kilo reflüyü artırabilir.
• Stresten uzak durmak ve gevşeme teknikleri uygulamak yutma kaslarını rahatlatabilir.
• Düzenli olarak doktor veya dil ve konuşma terapistinizin önerdiği yutma egzersizlerini yapın.

Diyet ve egzersiz

Yumuşak, püre haline getirilmiş veya nemli gıdalar (yoğurt, çorba, muhallebi, haşlanmış sebze püresi) tercih edin. Susuz kalmamak için sıvı alımına dikkat edin, ancak sıvıları koyulaştırmak gerekebilir (doktorunuza danışarak). Hafif yürüyüş gibi egzersizler genel sağlık için faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yutma güçlüğü, yemek yeme korkusuna, utanç duygusuna ve sosyal ortamlardan kaçınmaya neden olabilir. Kaygı ve depresyon gelişme riski vardır. Bu duyguları yaşıyorsanız, bir psikolog veya psikiyatristten yardım almaktan çekinmeyin.

Önleme

Bazı yutma güçlükleri önlenebilir veya risk azaltılabilir. Sağlıklı beslenme, düzenli diş bakımı, sigara ve alkolden uzak durma, nörolojik hastalıkların erken tedavisi bu riski azaltır. Ayrıca yavaş yemek ve iyi çiğnemek de önleyici alışkanlıklardandır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, yutma güçlüğüne bağlı olarak gelişebilecek akciğer enfeksiyonlarına karşı korunmada önemlidir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uymanız önerilir.

Tarama programları

Yutma güçlüğü için toplum genelinde rutin bir tarama testi bulunmamaktadır. Ancak yaşlılar ve risk grubundaki hastalar, doktor tarafından düzenli kontrollerde yutma fonksiyonu açısından değerlendirilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Beslenme yetersizliği ve istenmeyen kilo kaybı
• Aspirasyon pnömonisi (yiyecek veya sıvının akciğere kaçmasıyla oluşan zatürre)
• Dehidrasyon (vücudun susuz kalması)
• Boğulma ve solunum durması
• Sosyal izolasyon ve depresyon

Uzun vadeli görünüm

Yutma güçlüğünün çoğu nedeni tedavi edilebilir veya başarıyla yönetilebilir. Erken tanı ve uygun tedavi ile yutma işlevi büyük oranda düzelebilir, yaşam kalitesi artar. Altta yatan hastalık kontrol altına alındığında, birçok kişi normal beslenmeye dönebilir.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.