Kuru Öğürme (Kuru Kusma)

Genel Bakış

Kuru öğürme, mide içeriği gelmeden vücudun kusma hareketini yapmasıdır. Yani karın ve göğüs kasları kusuyormuş gibi kasılır, ağızdan bir şey çıkmaz ya da çok az çıkar. Halk arasında 'kuru kusma' da denir. Genellikle midenin rahatsız olduğunu gösteren bir belirtidir, kendi başına bir hastalık değildir. Çoğu zaman kısa sürer ve zararsızdır; ama bazen altta yatan başka bir sorunun habercisi olabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Neredeyse herkes hayatında en az bir kez kuru öğürme yaşar. Özellikle mide bağırsak enfeksiyonları sırasında, yolculukta veya yoğun stres dönemlerinde sık görülür.

Her yaştan kişiyi etkileyebilir. Bebekler ve küçük çocuklar, gebeler, migreni olanlar, reflüsü bulunanlar ve kaygı bozukluğu yaşayan kişilerde daha sık görülür. Yaşlılarda ise susuz kalmayla birlikte daha dikkatli değerlendirilmesi gerekir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Mide bulantısı hissi ve karın kaslarının istemsiz kasılması
• Ağızdan bir şey gelmemesi ya da çok az tükürük veya sıvı gelmesi
• Ağızda tatsız bir his ve salya artışı
• Karında rahatsızlık, şişkinlik veya kramp
• Yüzde solukluk, terleme ve halsizlik
• Baş dönmesi veya hafif sersemlik
• İştahın azalması

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde emmeyi reddetme ve huzursuzluk
• Sık sık ağlama ve karın kaslarını kasma
• Daha az idrar yapma, ağzın kuruması (susuzluk belirtisi olabilir)
• Ateş, ishal veya kusmanın eşlik etmesi
• Halsizlik, uykuya meyil veya normalden çok durgun görünme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Susuzluğun daha hızlı gelişmesi ve baş dönmesi
• İlaçlara bağlı mide rahatsızlığı olabilmesi
• Belirtilerin daha silik görünmesi, örneğin sadece halsizlik ve iştahsızlık
• Kan şekeri veya tansiyon düzensizlikleriyle birlikte ortaya çıkabilmesi
• Düşme riskinin artması

Nedenler

Ana nedenler

• Mide bağırsak enfeksiyonları (ishal ve kusmayla giden 'mide üşütmesi')
• Mide asidinin yemek borusuna kaçması (reflü) ve gastrit gibi mide rahatsızlıkları
• Yol tutması, dönme hareketleri veya iç kulakla ilgili denge sorunları
• Gebelikte görülen bulantı
• Yoğun stres, kaygı ve heyecan
• Bazı ilaçların yan etkisi (özellikle ağrı kesiciler ve bazı antibiyotikler)
• Alkol fazlalığı veya besin zehirlenmesi
• Migren atakları
• Kan şekeri veya böbrek ile ilgili sorunlar
• Bağırsak tıkanıklığı, apandisit gibi acil değerlendirme gerektiren durumlar
• Yeme bozuklukları (özellikle kendini kusturmaya çalışma davranışı)
• Ağız kokusu veya boğazda takılma hissiyle birlikte görülen bazı durumlar (nadir)

Risk faktörleri

• Reflü veya gastrit gibi mide rahatsızlıklarının bulunması
• Migren öyküsü
• Gebelik
• Yoğun stresli bir dönemde olmak veya kaygı bozukluğu yaşamak
• Çok sayıda ilaç kullanmak
• Yolculuk, deniz veya uçak seyahati
• Kalabalık ortamlarda salgın dönemlerinde bulunmak
• Yetersiz sıvı alımı
• Alkol kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kanlı veya kahverengi, kahve telvesi gibi kusma
• Şiddetli karın ağrısı veya karnın sertleşmesi
• Hiç sıvı alamama ve susuzluk belirtileri
• Yüksek ateş, bilinç değişikliği veya şiddetli baş ağrısı
• Göğüs ağrısı, çarpıntı veya nefes darlığı
• Bebeklerde ve yaşlılarda halsizlik, uykuya meyil, az idrar

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öğürme birkaç haftadır aralıklarla tekrarlıyor
• İştah ve kilo kaybı var
• Yemek yerken veya yemekten sonra sürekli rahatsızlık oluyor
• Kullandığınız bir ilacın ardından belirtiler başladıysa
• Gebelikte bulantı ve öğürme günlük yaşamı zorlaştırıyorsa
• Belirtiler kaygı veya yeme davranışıyla ilişkili görünüyorsa

Tanı

Doktorunuz önce sizi dinler: ne zaman başladı, ne sıklıkta oluyor, neyle ilişkili, başka şikayet var mı? Ardından genel bir muayene yapar; karın ve genel durum değerlendirilir. Çoğu durumda bu konuşma ve muayene yeterli olur. Gerekirse bazı testler istenebilir. Tanı, belirtinin nedeninin bulunmasıyla konur; kuru öğürme tek başına bir tanı değildir.

Yapılabilecek testler

• Kan tahlilleri (kan sayımı, şeker, böbrek ve karaciğer değerleri, elektrolitler)
• İdrar tahlili
• Gebelik testi (uygun görülen durumlarda)
• Dışkı incelemesi (ishal veya enfeksiyon şüphesinde)
• Karın ultrasonu veya gerekirse görüntüleme tetkikleri
• Mide ve yemek borusunun kamera ile incelenmesi (endoskopi) — yalnızca gerekli görülürse
• İç kulak veya denge ile ilgili değerlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle kısa sürer ve ağrısızdır. Doktorunuza belirtilerin ne zaman başladığını, kullandığınız ilaçları, beslenme alışkanlıklarınızı ve varsa stres veya kaygı durumunuzu anlatmanız çok yardımcı olur. Gerekirse sizi bir uzmana yönlendirebilir; bu, endişelenmeniz gereken bir durum olduğu anlamına gelmez, sadece nedeni netleştirmek içindir.

Tedavi

Tedavi, kuru öğürmenin nedenine göre planlanır. Çoğu kişide dinlenme, sıvı alımı ve tetikleyicilerden uzak durmak yeterli olur. Altta yatan bir hastalık varsa (örneğin reflü veya enfeksiyon), o hastalığın tedavisi belirtiyi de azaltır. Tedaviyi kendi başınıza değil, mutlaka bir doktorun değerlendirmesiyle planlayın.

Evde kişisel bakım

• Az az ve sık sık su, ayran, açık çay gibi sıvılar için; bir anda çok içmeyin.
• Yağlı, çok baharatlı ve ağır yemeklerden bir süre uzak durun.
• Midenizi boş bırakmayın ama tıka basa da doldurmayın.
• Yemekten hemen sonra uzanmayın; dik oturun.
• Temiz hava alın, dar kıyafetler yerine rahat giysiler seçin.
• Derin ve yavaş nefes alıp vermek bulantı hissini hafifletebilir.
• Yolculuk öncesi hafif yiyin; araçta öne bakın, kitap okumayın.
• Yeterince dinlenin; yorgunluk belirtileri artırabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz önce nedenin ne olduğunu belirlemeye çalışır. Bulantı ve öğürmeyi hafifletmeye yönelik ilaçlar yalnızca doktor değerlendirmesi sonrası, uygun görülen durumlarda ve reçeteyle kullanılır. Reflü veya gastrit gibi bir mide sorunu varsa buna yönelik tedavi planlanır. Enfeksiyon söz konusuysa sıvı desteği ve dinlenme ön plandadır. Kaygı veya yeme davranışıyla ilişkili durumlarda psikolojik destek ve danışmanlık çok işe yarar. Hangi tedavinin size uygun olduğuna mutlaka bir hekim karar vermelidir; ilaç adı veya doz konusunda eczacınıza ya da doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kuru öğürme çoğu zaman ameliyat gerektirmez. Ancak nadiren bağırsak tıkanıklığı, apandisit veya fıtık gibi cerrahi bir neden saptanırsa, doktorunuz ameliyat seçeneğini değerlendirebilir. Böyle bir durumda karar, yapılan değerlendirmeden sonra hekiminizle birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Kuru öğürme günlük hayatı zorlaştırabilir; özellikle toplum içinde yaşanması kişiyi tedirgin edebilir. Tetikleyicilerinizi fark etmek çok işe yarar. Hangi yemek, koku, ortam veya durumun öğürmeyi başlattığını küçük bir not defterine yazmak, doktorunuza da yol gösterir. Belirtilerin çoğu kişide zamanla azalır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku saatleri belirleyin.
• Günlük hayatınıza hafif hareket veya yürüyüş ekleyin.
• Stresinizi yönetmek için nefes egzersizleri veya gevşeme teknikleri deneyin.
• Alkol ve tütünden uzak durun; bunlar mideyi ve reflüyü kötüleştirebilir.
• Öğünlerinizi düzenli tutun, öğün atlamayın.
• Yemek yerken acele etmeyin, iyi çiğneyin.

Diyet ve egzersiz

Mideyi rahatsız eden yağlı, kızarmış, çok baharatlı yiyecekler, aşırı kahve ve gazlı içecekler bazı kişilerde belirtiyi artırır. Bunları bir süre azaltıp nasıl hissettiğinizi gözlemleyebilirsiniz. Posalı besinler ve bol su genel olarak iyi gelir. Yemekten hemen sonra yoğun egzersiz yapmayın; bunun yerine hafif bir yürüyüş sindirimi kolaylaştırır. Kişiye özel beslenme önerisi için doktorunuza veya bir diyetisyene danışabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sık yaşanan bulantı ve öğürme kişide kaygı, utanç veya sosyal ortamlardan kaçınma yaratabilir. Bu duygular çok anlaşılır ve yalnız değilsiniz. Kaygı arttıkça belirtiler de artabilir; bu bir kısır döngü gibi görünse de kırılabilir. Yeme davranışıyla ilgili zorlanmalar söz konusuysa, bunu bir sağlık uzmanıyla konuşmak önemlidir. Kendinizi kötü hissettiğinizde yalnız kalmayın; güvendiğiniz birine anlatın veya bir sağlık kuruluşuna başvurun. Acil bir ruhsal kriz durumunda 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

Her zaman önlenemese de tetikleyicileri tanıyıp azaltmak belirtilerin sıklığını düşürebilir. Elleri sık yıkamak mide bağırsak enfeksiyonlarını azaltır. Yemekleri güvenli şekilde saklamak ve hazırlamak besin zehirlenmesini önler. Yolculuk öncesi hafif yemek ve uygun oturma pozisyonu yol tutmasını azaltabilir. Reflü şikayetiniz varsa geç saatte yememek, yemek sonrası uzanmamak ve başınızı hafif yüksek yatmak yardımcı olur. Stres yönetimi de belirtileri azaltabilir.

Aşılar

Kuru öğürmeye özel bir aşı yoktur. Ancak bazı mide bağırsak enfeksiyonlarına karşı korunmada genel aşı önerileri geçerlidir; hangi aşıların size uygun olduğunu aile hekiminize veya eczacınıza sorabilirsiniz.

Tarama programları

Kuru öğürme için özel bir tarama testi yoktur. Tarama, altta yatan hastalığa göre planlanır. Örneğin yaşınıza ve risk durumunuza göre Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği genel sağlık taramalarını aile hekiminizle konuşabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Susuz kalma (dehidratasyon) ve buna bağlı halsizlik, baş dönmesi
• Elektrolit dengesizliği; bu, kalp ve kas işleyişini etkileyebilir
• Yemek yiyememeye bağlı kilo kaybı ve beslenme yetersizliği
• Yemek borusunda tahriş veya mide asidinin yemek borusuna kaçmasıyla artan yanma
• Altta yatan ciddi bir hastalığın fark edilmemesi
• Kaygı artışı ve sosyal hayattan çekilme

Uzun vadeli görünüm

Genel olarak umut verici: kuru öğürmenin arkasındaki neden çoğu zaman basit ve tedavi edilebilir. Doğru değerlendirme ve uygun destekle belirtiler büyük ölçüde azalır. Nadir durumlarda altta yatan bir hastalık söz konusu olabilir; erken fark edildiğinde bunlar da daha iyi yönetilebilir. Şikayetlerinizi ciddiye almak ve bir sağlık uzmanıyla konuşmak, iyi sonuç almanın en güvenli yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.