Ağız Kuruluğu

Genel Bakış

Ağız kuruluğu, tükürük bezlerinin yeterince tükürük üretmemesi sonucu ağız içinin kurumasıdır. Tükürük, ağzı nemli tutar, yiyecekleri yutmaya yardımcı olur ve dişleri çürümekten korur. Ağız kuruluğu olan kişilerde bu koruyucu tabaka azalır.

Evet, ağız kuruluğu çok yaygındır. Özellikle 65 yaş üstü yetişkinlerin yaklaşık üçte birini etkiler. Sürekli ilaç kullanan kişilerde daha sık görülür.

Ağız kuruluğu her yaşta görülebilir, ancak yaşlı yetişkinlerde ve birden fazla ilaç kullanan kişilerde daha yaygındır. Ayrıca şeker hastalığı, Sjögren sendromu gibi bazı hastalıkları olanlarda, radyoterapi görenlerde ve sigara içenlerde daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ağız içinde sürekli kuruluk ve yapışkanlık hissi
• Sık sık su içme ihtiyacı
• Yutkunmada veya konuşmada zorluk
• Boğazda kuruluk veya ses kısıklığı
• Ağızda kötü tat veya ağız kokusu
• Dudaklarda çatlama ve soyulma
• Çiğneme veya yutma sırasında ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda ağız kuruluğu genellikle ağızdan nefes alma, burun tıkanıklığı veya bazı ilaçlar nedeniyle olur.
• Ağzın sürekli açık olması, dudaklarda kuruma ve çatlama
• Yemek yemede isteksizlik veya yutma güçlüğü
• Diş çürüklerinde artış

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda tükürük bezleri daha az çalışır.
• Daha sık ilaç kullanımı nedeniyle ağız kuruluğu yaygındır.
• Takma diş kullananlarda dişlerin tutunmasında zorluk
• Yutma güçlüğü ve beslenme problemleri

Nedenler

Ana nedenler

• İlaç kullanımı (en yaygın neden – antihistaminikler, tansiyon ilaçları, antidepresanlar gibi birçok ilaç ağız kuruluğuna yol açabilir)
• Yaşlanma ile tükürük bezlerinin işlevinin azalması
• Radyoterapi (baş-boyun kanserlerinde ışın tedavisi tükürük bezlerine zarar verebilir)
• Kemoterapi ilaçları
• Sjögren sendromu (bağışıklık sisteminin tükürük bezlerine saldırması)
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Dehidrasyon (vücudun susuz kalması)
• Sigara içmek veya tütün kullanmak
• Alkol veya kafein tüketimi
• Ağızdan nefes alma (özellikle uyurken)

Risk faktörleri

• 65 yaş ve üzeri olmak
• Birden fazla ilaç kullanmak
• Baş-boyun bölgesine radyoterapi almış olmak
• Şeker hastalığı, Sjögren sendromu, HIV/AIDS gibi kronik hastalıklara sahip olmak
• Sigara veya alkol kullanmak
• Stres ve anksiyete (endişe)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Yutma güçlüğü çok şiddetliyse ve hiçbir şey yiyemiyorsanız acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ağız kuruluğunuz birkaç haftadır devam ediyorsa ve basit önlemlerle geçmiyorsa doktorunuza görünün.
• Diş çürüğü, diş eti kanaması veya ağızda yaralar oluştuysa diş hekiminize başvurun.
• Ağız kuruluğuna neden olan bir ilaç kullanıyorsanız ve durum rahatsız ediciyse doktorunuza durumu bildirin.

Tanı

Doktorunuz sizinle görüşerek ve ağzınızı muayene ederek ağız kuruluğunun nedenini araştıracaktır. Tükürük bezlerinizin ne kadar tükürük ürettiği ölçülebilir. Ayrıca altta yatan bir hastalık olup olmadığını anlamak için kan testleri istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Ağız muayenesi (diş etleri, dil, ağız mukozası incelenir)
• Tükürük akış hızı testi (ne kadar tükürük üretildiği ölçülür)
• Kan testleri (şeker hastalığı, Sjögren sendromu, vitamin eksiklikleri gibi durumlar için)
• Tükürük bezi biyopsisi (nadiren, Sjögren sendromu şüphesinde)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz öncelikle semptomlarınızı ve ilaç kullanımınızı sorgulayacak. Ağzınızı muayene edecek, gerekirse basit bir test ile tükürük miktarınızı ölçecek. Altta yatan bir neden bulunursa ona yönelik tedavi planı yapılacak. Çoğu durumda tedavi edilebilir veya belirtiler hafifletilebilir.

Tedavi

Ağız kuruluğunun tedavisi, altta yatan nedene bağlıdır. Amaç tükürük akışını artırmak, ağzı nemli tutmak ve diş çürüklerini önlemektir. Tedavi genellikle yaşam tarzı değişiklikleri ve doktorun önereceği ürünlerle başlar.

Evde kişisel bakım

• Gün boyunca sık sık su için, yanınızda bir şişe su bulundurun.
• Şekersiz sakız çiğneyin veya şekersiz sert şeker emdirin (tükürük akışını uyarır).
• Kafeinli, alkollü içeceklerden ve sigaradan uzak durun.
• Yemeklerle birlikte su veya sulu gıdalar tüketin.
• Yatmadan önce odaya bir nemlendirici koyun.
• Ağzınızı düzenli olarak suyla çalkalayın.
• Diş fırçalarken florürlü diş macunu kullanın ve diş ipi kullanın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, tükürük üretimini artırmaya yardımcı ilaçlar önerebilir. Ayrıca ağız kuruluğu için reçetesiz satılan ağız spreyleri, jeller ve gargaralar da kullanılabilir. Bunların mutlaka doktor veya eczacı danışılarak seçilmesi önemlidir. Altta yatan neden ilaç kullanımıysa, doktorunuz ilacınızın dozunu değiştirebilir veya başka bir ilaca geçebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ağız kuruluğu için cerrahi tedavi genellikle gerekmez. Ancak tükürük bezleri tıkalıysa veya tümör gibi yapısal bir sorun varsa cerrahi gerekebilir. Bu durumlar nadirdir.

Bu durumla yaşamak

Ağız kuruluğu ile yaşamak zor olabilir, ancak basit alışkanlıklarla rahatlamak mümkündür. Gün boyunca suyun yanınızda olması en önemli adımdır. Tükürük akışını uyarmak için şekersiz sakız çiğneyin. Ayrıca diş sağlığınıza özen gösterin çünkü ağız kuruluğu çürük riskini artırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 8 bardak su içmeye çalışın.
• Alkollü ve kafeinli içecekleri sınırlayın.
• Sigara veya diğer tütün ürünlerini bırakın.
• Ağız gargaraları kullanacaksanız alkolsüz olanları tercih edin.
• Yemeklerden sonra ağzınızı suyla çalkalayın.
• Gece boyunca ağız kuruluğu yaşıyorsanız yatak odanızda nemlendirici kullanın.

Diyet ve egzersiz

Sulu gıdalar tüketmek (çorba, yoğurt, meyve püresi gibi) yutmayı kolaylaştırır. Kuru, gevrek veya baharatlı yiyecekler ağız kuruluğunu artırabilir. Egzersiz sırasında su kaybını önlemek için mutlaka yanınızda su bulundurun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli ağız kuruluğu, konuşma ve yeme güçlüğü nedeniyle sosyal hayatı etkileyerek kaygı veya moral bozukluğuna neden olabilir. Bu durumdan şikayetçiyseniz doktorunuzla veya bir psikologla konuşmaktan çekinmeyin. Unutmayın, bu durum yönetilebilir ve yalnız değilsiniz.

Önleme

Ağız kuruluğunun nedeni her zaman önlenemez, ancak bazı adımlarla riski azaltmak mümkündür. Bol su içmek, ağız hijyenine dikkat etmek, alkol ve sigaradan uzak durmak en önemli koruyucu önlemlerdir. Ayrıca doktorunuza danışmadan ilaçlarınızı değiştirmeyin.

Aşılar

Aşı ile önlenebilen bir durum değildir.

Tarama programları

Ağız kuruluğu için özel bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli diş hekimi kontrolleri hem ağız kuruluğunun belirtilerini erken fark etmek hem de diş sağlığını korumak açısından önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Diş çürüklerinde artış (tükürük asitleri nötrleştirip diş minesini korur, kurulukta bu koruma azalır)
• Diş eti hastalıkları (gingivit, periodontit)
• Ağızda mantar enfeksiyonları (pamukçuk)
• Yutma güçlüğü ve beslenme bozuklukları
• Ağız kokusu (halitozis)
• Takma diş kullananlarda dişlerin yerinde durmasında zorluk

Uzun vadeli görünüm

Ağız kuruluğu genellikle tedavi edilebilir bir durumdur. Altta yatan neden bulunduğu takdirde düzelmesi mümkündür. Tedavi edilmese bile basit yaşam tarzı değişiklikleri ve doktorun önereceği ürünlerle belirtiler büyük ölçüde hafifletilebilir. Diş sağlığına düzenli bakım yapmak uzun vadede oluşabilecek sorunları engellemeye yardımcı olur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.