Disdiadokokinezi: Hızlı ve Sıralı Hareketleri Yapmakta Zorlanma

Genel Bakış

Disdiadokokinezi (okunuşu: dis-di-a-do-ko-ki-ne-zi), el ve ayak gibi vücut bölümlerini hızlı ve art arda gelen hareketlerle kullanmakta zorlanma demektir. Örneğin avucunuzu hızla bir yukarı bir aşağı çevirmek, parmaklarınızı sırayla masaya vurmak veya elinizi dizinize hızlıca vurup çekmek zorlaşır. Bu bir hastalığın adı değil, bir bulgudur; yani vücudun verdiği bir işarettir. Genellikle beyinciğin (beynin denge ve hareket koordinasyonundan sorumlu bölümü) ya da onunla bağlantılı yolların etkilendiğini düşündürür. Bu yüzden asıl önemli olan, bu bulgunun altında yatan nedeni bulmaktır.

Kesin sıklığı bilinmemektedir, çünkü disdiadokokinezi bir hastalık olarak değil, altta yatan nörolojik (sinir sistemiyle ilgili) durumların bir parçası olarak görülür. Yani ne kadar sık görüldüğü, hangi hastalıkların toplumda ne sıklıkta bulunduğuna bağlıdır. Hafif düzeyde ve fark edilmeyen örnekler de olabilir.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Çocuklarda gelişimsel koordinasyon güçlükleri, doğumdan gelen bazı durumlar veya nadiren beyin tümörleri ile ilişkili olabilir. Erişkinlerde ve ileri yaşlarda ise inme (beyin damar tıkanıklığı ya da kanaması), multipl skleroz (MS), bazı ilaçların yan etkileri, alkol kullanımına bağlı etkiler veya vitamin eksiklikleri gibi nedenlerle ortaya çıkabilir. Ailevi geçiş gösteren bazı yürüyüş ve denge bozukluklarında da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Avuç içini hızla bir yukarı bir aşağı çevirmekte, parmakları sırayla vurmakta zorlanma
• Elleri kullanırken sakarlık, düğme ilikleme, kalem tutma veya yazı yazmada güçlük
• Hareket sırasında artan titreme (niyet tremoru denir; hedefe yaklaşırken titreme belirginleşir)
• Dengesiz, düzensiz yürüyüş; ayakta dururken sallanma
• Konuşmanın peltek, hecelerin düzensiz çıkması (dizartri denir, yani konuşma kaslarının koordinasyon bozukluğu)
• Gözlerde istemsiz titreme (nistagmus) veya gözle takip etmede zorluk
• Bacakla hızlı ve ritmik hareketler yapmakta zorlanma
• Bazı kişilerde kas gerginliğinde azalma veya yorgunluk hissi

Çocuklarda belirtiler

• Yaşıtlarına göre belirgin sakarlık, sık düşme, çarpma
• Yürüme, koşma, bisiklete binme gibi becerileri öğrenmede gecikme
• El yazısının okunaksız ve yavaş olması, makas veya kalem kullanmada zorlanma
• Düğme ilikleme, ayakkabı bağlama gibi günlük işlerde yardım ihtiyacı
• Toplu oyunlarda topu yakalamada zorlanma
• Bazı durumlarda konuşmanın geç gelişmesi veya anlaşılırlığının düşük olması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Aniden veya günler içinde gelişen sakarlık (özellikle tek taraflıysa inme açısından önemlidir)
• Daha önce rahat yapılan el işlerinde (yemek yeme, giyinme, bardak tutma) zorlanma
• Tekrarlayan düşmeler ve yürüyüşte güvensizlik hissi
• Konuşma veya yutma güçlüğünün eşlik etmesi
• Yeni başlanan bir ilaçtan sonra ortaya çıkan denge ve el becerisi sorunları

Nedenler

Ana nedenler

• Beyincikte (beynin denge ve koordinasyon merkezi) veya ona bağlanan yollarda hasar: inme, beyin kanaması, tümör, kafa travması
• Multipl skleroz (MS) gibi bağışıklık sistemi kaynaklı sinir sistemi hastalıkları
• Beyincik iltihabı (serebellit) gibi enfeksiyonlar; bazı virüs ve bakterilerle ilişkili olabilir
• Alkolün uzun süreli ve yoğun kullanımına bağlı beyincik etkilenmesi
• B12 vitamini, tiamin (B1 vitamini) veya E vitamini gibi vitamin eksiklikleri
• Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi) gibi metabolik durumlar
• Bazı ilaçların yan etkileri (özellikle sinir sistemini etkileyen ilaçlar) — ilacınızı kendi başınıza bırakmayın, hekiminize danışın
• Ailevi geçiş gösteren ataksi (yürüyüş ve denge bozukluğu) hastalıkları
• Doğum öncesi veya doğum sırasında oluşan beyin etkilenmeleri (örneğin serebral palsi)

Risk faktörleri

• Ailede denge, yürüyüş veya koordinasyon bozukluğu öyküsü
• Yüksek tansiyon, şeker hastalığı, yüksek kolesterol, sigara gibi inme riskini artıran etkenler
• Yoğun ve uzun süreli alkol kullanımı
• Dengesiz veya yetersiz beslenme, vitamin eksiklikleri
• Bazı kronik hastalıklar ve bunlar için kullanılan ilaçlar
• Kafa travması geçirmiş olmak
• İleri yaş (inme ve damar kaynaklı nedenler açısından)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aniden başlayan sakarlık, güç kaybı, konuşma bozukluğu veya yüzde kayma varsa hemen 112'yi arayın
• Baş yaralanması sonrası gelişen belirtiler varsa acil değerlendirme gerekir
• Yutma güçlüğü, nefes alma zorluğu veya bilinç değişikliği varsa acil yardım isteyin

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir devam eden, yavaş ilerleyen el becerisi kaybı veya sakarlık
• Çocuğunuzun yaşıtlarına göre belirgin şekilde sakar olması veya sık düşmesi
• Düğme ilikleme, yazı yazma, çatal-bıçak kullanma gibi ince el işlerinde zorlanma
• Yürüyüşte belirginleşen dengesizlik veya konuşmada pelteklik
• Ailede benzer belirtilerin bulunması
• Vitamin eksikliği veya tiroid ile ilgili bir sorununuz olduğunu biliyorsanız ve yeni belirtiler geliştiyse

Tanı

Tanı, öncelikle hekimin sizi dinlemesi ve ayrıntılı bir nörolojik muayene yapmasıyla başlar. Muayenede sizden avucunuzu hızla çevirmeniz, parmaklarınızı sırayla vurmanız, topuğunuzu diğer bacağınıza sürterek aşağı yukarı kaydırmanız gibi basit hareketleri yapmanız istenir. Hekim ayrıca yürüyüşünüzü, konuşmanızı, göz hareketlerinizi, kas gücünüzü ve reflekslerinizi değerlendirir. Bu bulgular tek başına tanı koydurmaz; altta yatan nedeni bulmak için bazı tetkikler istenebilir. Disdiadokokinezi bir hastalık adı olmadığı için 'tanı' aslında bu bulgunun nedeninin belirlenmesidir.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene (hızlı sıralı hareketler, parmak-burun testi, topuk-diz testi, yürüyüş değerlendirmesi)
• Kan testleri: vitamin düzeyleri (özellikle B12), tiroid işlevleri, şeker ve kolesterol, bazı bağışıklık testleri
• Beyin ve beyincik görüntülemesi: genellikle manyetik rezonans (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT)
• Bazı durumlarda beyin omurilik sıvısının incelenmesi (lomber ponksiyon, halk arasında 'bel suyu alma' olarak bilinir)
• Gerekirse genetik testler (ailevi ataksiler düşünülürse)
• Konuşma ve yutma değerlendirmesi, denge ve yürüme analizi
• Kalp ve damar risklerinin değerlendirilmesi (inme açısından)

Randevunuzda neler beklenir

Süreç genellikle birkaç basamakta ilerler ve herkes için aynı değildir. İlk görüşmede belirtilerin ne zaman başladığı, nasıl seyrettiği, kullandığınız ilaçlar, alkol kullanımı ve aile öyküsü sorulur. Muayene ağrısızdır ve kısa sürer. Tetkiklerin sonuçları birkaç gün ile birkaç hafta arasında çıkabilir. Bazı kişilerde tüm testler normal çıkabilir; bu da endişe verici olmak zorunda değildir, çünkü bazen neden bulunamaz ve belirtiler hafif kalır. Hekiminiz sonuçları sizinle birlikte değerlendirecek ve gerekirse sizi ilgili bir uzmana yönlendirecektir.

Tedavi

Tedavi, disdiadokokinezinin kendisine değil, altında yatan nedene yöneliktir. Vitamin eksikliği varsa yerine koyma, tiroid sorunu varsa düzenlenmesi, ilaca bağlı bir etki düşünülüyorsa ilaç planının gözden geçirilmesi gibi adımlar atılır. Nedeni tedavi edilemeyen durumlarda bile fizyoterapi ve ergoterapi (günlük yaşam becerilerini geliştiren tedavi) kişinin bağımsızlığını ve güvenliğini artırmada çok değerlidir. Amaç, kişinin yapabildiklerini korumak ve yaşam kalitesini yükseltmektir.

Evde kişisel bakım

• Ev içinde kaymayan paspaslar, tutunma barları ve iyi aydınlatma gibi düşmeyi önleyici düzenlemeler yapın
• Günlük işleri acele etmeden, molalar vererek yapın; yorgunluk belirtileri artırabilir
• Alkol kullanımını sınırlayın veya bırakın; bu konuda desteğe ihtiyacınız varsa hekiminize danışın
• Düzenli uyku ve yeterli sıvı alımına özen gösterin
• Kullandığınız tüm ilaçları (bitkisel ürünler dahil) hekiminize ve eczacınıza bildirin, ilaçları kendi başınıza değiştirmeyin
• Bardak, tabak gibi eşyaları kavraması kolay, kırılmayan malzemeden seçmek günlük hayatı kolaylaştırır

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı tamamen nedene göre belirlenir. Altta yatan bir enfeksiyon, vitamin eksikliği, tiroid sorunu veya damar kaynaklı bir problem varsa bunlara yönelik tedaviler planlanır. İlaca bağlı olduğu düşünülen durumlarda hekim, ilaç planını gözden geçirir; bu değişikliği asla kendi başınıza yapmamalısınız. Multipl skleroz gibi bağışıklık sistemi hastalıklarında hastalığın seyrini etkileyen özel tedaviler uzman hekimler tarafından düzenlenir. Hareket bozuklukları için ilaç seçenekleri sınırlıdır ve kişiye göre değerlendirilir. En önemli desteklerden biri düzenli fizyoterapidir: denge, koordinasyon ve günlük hareket becerilerini geliştirmeye yönelik egzersiz programları hazırlanır. Konuşma etkilenmişse konuşma ve dil terapisi, yutma sorunu varsa yutma değerlendirmesi önerilir. Hangi tedavinin size uygun olduğunu mutlaka hekiminizle birlikte kararlaştırın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi genellikle disdiadokokinezinin kendisi için değil, nadir bazı nedenler için gündeme gelir. Örneğin beyincik bölgesinde bir tümör, beyin omurilik sıvısının birikmesi (hidrosefali) veya ameliyatla düzeltilebilecek bir damar sorunu saptanırsa cerrahi değerlendirilebilir. Bu kararlar beyin ve sinir cerrahisi ile nöroloji uzmanlarının ortak değerlendirmesiyle alınır. Çoğu kişide ise tedavi cerrahi olmayan yöntemlerle yürütülür.

Bu durumla yaşamak

Disdiadokokinezi günlük hayatta özellikle el becerisi gerektiren işlerde kendini gösterebilir: düğme ilikleme, yemek yeme, yazı yazma, makyaj yapma, anahtar kullanma. Bu işleri kolaylaştırmak mümkündür: kavraması kolay tutamaçlar, kilit yerine fermuar veya cırt cırt bantlar, kaymaz tabanlı ürünler ve geniş ağızlı bardaklar işleri belirgin şekilde rahatlatır. İşleri bölerek ve acele etmeden yapmak, güvenliği artırır. Unutmayın, yavaş yapmak kötü yapmak değildir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve güvenli egzersiz: yürüyüş, denge çalışmaları, yüzme gibi düşme riski düşük aktiviteler
• Fizyoterapistin önerdiği koordinasyon egzersizlerini düzenli sürdürmek
• Yeterli ve dengeli beslenme; vitamin eksikliği riski varsa hekiminizin önerdiği kontrolü yaptırmak
• Ev kazalarını önlemek için düzenlemeler yapmak, iyi aydınlatma ve kaymayan zeminler
• Sigara kullanımını bırakmak ve tansiyonu, şekeri düzenli takip ettirmek
• Alkol kullanımından kaçınmak veya sınırlamak

Diyet ve egzersiz

Özel bir 'disdiadokokinezi diyeti' yoktur; ancak genel olarak dengeli beslenmek, yeterli protein, sebze, meyve ve tam tahıl almak sinir sistemi sağlığı için önemlidir. Vitamin eksikliği saptanırsa hekiminizin önerisiyle bu eksiklik giderilir; kendi başınıza yüksek doz vitamin takviyesi başlamayın. Egzersiz, denge ve koordinasyon için en değerli araçlardan biridir. Fizyoterapist eşliğinde planlanan, düzenli ve kişiye uyarlanmış bir program en iyisidir; baş döndürücü veya düşme riski yüksek hareketlerden kaçının. Egzersize başlamadan önce hekiminize danışmanız güvenli olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ellerinizi eskisi gibi kullanamamak, sık düşmek veya bir şeyleri sürekli devirmek moral bozucu olabilir. Kaygı, öfke, utanma ve üzüntü hissetmek son derece anlaşılır. Bu duyguları biriktirmek yerine güvendiğiniz biriyle veya hekiminizle paylaşmak iyi gelir. Belirtiler günlük yaşamınızı belirgin şekilde kısıtlıyorsa ya da günlerce süren ümitsizlik, uyku sorunu veya hayattan zevk alamama hali yaşıyorsanız, profesyonel ruhsal destek almak önemlidir. Kendinize zarar verme düşünceniz olursa vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; yalnız kalmayın, bu durumun üstesinden destekle gelinebilir.

Önleme

Disdiadokokinezi her zaman önlenemez, çünkü bazı nedenler (kalıtsal durumlar, doğumla gelen etkilenmeler) engellenemez. Ancak bazı nedenlere karşı korunmak mümkündür: tansiyon, şeker ve kolesterolün kontrol altında tutulması, sigara içilmemesi, alkolün sınırlanması, kafa travmalarından korunma (bisiklet ve motosiklette kask, araçta emniyet kemeri), dengeli beslenme ve vitamin eksikliklerinin tedavisi bunlar arasındadır. İlaç kullanırken yeni belirtiler ortaya çıkarsa hekiminize haber vermek de önemli bir koruyucu adımdır.

Aşılar

Disdiadokokineziye karşı özel bir aşı yoktur. Ancak beyincik iltihabına yol açabilen bazı enfeksiyonlardan korunmak için Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği rutin çocukluk çağı aşılarını ve sizin yaş grubunuza uygun aşıları aile hekiminizle görüşebilirsiniz.

Tarama programları

Disdiadokokinezi için tarama testi bulunmamaktadır. Yine de inme riskini artıran durumlar (yüksek tansiyon, şeker hastalığı, yüksek kolesterol) için düzenli sağlık kontrolü yaptırmak, ailevi denge ve yürüyüş bozukluğu öyküsü varsa bir nöroloji uzmanına danışmak faydalı olabilir. Aile hekiminiz hangi kontrollerin size uygun olduğunu belirlemenize yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve buna bağlı kırık, kafa yaralanması gibi yaralanmalar
• Günlük işlerde bağımsızlığın azalması, yardıma ihtiyacın artması
• Yutma etkilenmişse yemek yerken boğulma veya yiyeceğin soluk yoluna kaçması riski
• Konuşma bozukluğu nedeniyle iletişimde zorlanma ve sosyal olarak geri çekilme
• Araç kullanma ve iş güvenliği açısından riskler
• Altta yatan neden tedavi edilmezse o hastalığın ilerlemesi (örneğin vitamin eksikliği veya damar hastalığı)

Uzun vadeli görünüm

Tabloyu belirleyen en önemli unsur altta yatan nedendir. Bazı nedenler tamamen düzelebilir; örneğin bir vitamin eksikliği veya tiroid sorunu tedavi edildiğinde belirtiler gerileyebilir. Bazı durumlarda belirtiler kısmen kalıcı olabilir ama fizyoterapi, ergoterapi ve güvenli yaşam düzenlemeleriyle kişiler günlük hayatlarını büyük ölçüde sürdürebilir. Hafif belirtilerle yaşayan ve hayatını normal biçimde devam ettiren pek çok kişi vardır. Önemli olan, durumu düzenli takip ettirmek ve ihtiyaç duydukça destek istemektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.