Göz Yorgunluğu (Astenopi)

Genel Bakış

Göz yorgunluğu, gözlerin uzun süre bir noktaya odaklanması gereken işlerden sonra ortaya çıkan rahatsızlık hissidir. Tıptaki adı 'astenopi'dir; 'a' yokluk, 'stenos' güç anlamına gelir, yani gözün 'gücünün azalması' gibi düşünülebilir. Gözleriniz yorulduğunda ağrı, yanma, batma, sulanma ya da geçici bulanık görme gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Önemli olan şu: göz yorgunluğu genellikle gözün kendisinde kalıcı bir hasar anlamına gelmez; çoğu zaman dinlenme ve alışkanlıkları düzenlemekle geriler. Yine de bazen gözde düzeltilmemiş bir görme kusuru ya da kuru göz gibi bir sorunun habercisi olabilir.

Evet, çok yaygındır. Günün büyük bölümünü bilgisayar, telefon veya tablet ekranında geçiren kişilerin büyük bir kısmı zaman zaman göz yorgunluğu yaşar. Ofis çalışanları, öğrenciler, şoförler ve uzun süre okuyan ya da el işi yapan kişilerde sık görülür.

Hemen herkesi etkileyebilir, ama en çok şu kişilerde görülür: gün boyu ekran başında çalışanlar, ders çalışan öğrenciler, gözlük numarası değişmiş ama fark etmemiş kişiler, göz kuruluğu olanlar, 40 yaş sonrası yakın görme zorluğu (presbiyopi) başlayanlar ve kontakt lens kullananlar. Çocuklar da ekran süresi arttıkça bu durumdan etkilenebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gözlerde ağrı, ağırlık veya dolgunluk hissi
• Yanma, batma, kaşıntı ve kum kaçmış gibi bir his
• Gözlerde kuruluk ya da tam tersi sulanma
• Geçici bulanık görme; gözleri kapatıp dinlenince düzelme
• Baş ağrısı, özellikle alın ve şakaklarda
• Işığa karşı hassasiyet
• Boyun, omuz ve sırt ağrısı (uzun süre aynı pozisyonda oturmaya bağlı)
• Odaklanmada zorlanma, okurken satır atlama veya tekrar okuma ihtiyacı
• Göz kapaklarının ağırlaşması, esneme ve konsantrasyon güçlüğü

Çocuklarda belirtiler

• Ekranı veya kitabı çok yakından tutma
• Gözlerini kısarak ya da başını eğerek bakma
• Sık sık gözlerini ovuşturma
• Okurken satır atlama, parmakla takip etme
• Baş ağrısı veya göz ağrısı şikâyeti
• Dikkat dağınıklığı, derse odaklanmada zorluk, okul performansında düşme
• Gözlerde kızarıklık ve sulanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yakın mesafede (kitap, telefon) bulanıklaşma; bu genellikle yaşa bağlı yakın görme değişikliğinin işaretidir
• Göz kuruluğu belirtilerinin daha belirgin olması
• Akşam saatlerinde gözlerde belirgin yorgunluk ve ağrı
• Katarakt gibi göz sorunları varsa belirtilerin daha hızlı ortaya çıkması
• Gözlük numarasının değişmiş olması nedeniyle eski gözlükle zorlanma

Nedenler

Ana nedenler

• Uzun süreli ekran kullanımı (bilgisayar, telefon, tablet, televizyon)
• Uzun süre yakın mesafeye odaklanmayı gerektiren işler: okuma, yazma, dikiş, el işi, müzik aleti çalma
• Ekrana bakarken göz kırpma sayısının belirgin şekilde azalması ve göz yüzeyinin kuruması
• Düzeltilmemiş veya numarası eskimiş gözlük ihtiyacı (miyopi, hipermetropi, astigmatizma, yaşa bağlı yakın görme değişikliği)
• Yanlış ekran konumu, uygun olmayan mesafe ve açı
• Parlaklık ve kontrastın ortama uymaması, ekran yansımaları
• Yetersiz veya yanlış yönden gelen aydınlatma
• Kuru göz, alerji, göz kapağı iltihabı gibi göz yüzeyi sorunları
• Klimalı, rüzgârlı veya çok kuru ortamlar
• Uzun süre aynı pozisyonda oturmaya bağlı boyun ve omuz gerginliği

Risk faktörleri

• Günlük birkaç saati aşan ekran süresi
• Gözlük veya lens ihtiyacı olduğu halde kullanmamak
• 40 yaş üstü olmak (yakın görme değişikliği sıklaşır)
• Kuru göz eğilimi, kontakt lens kullanımı
• Yetersiz uyku ve yüksek stres
• Sigara kullanımı ve yetersiz sıvı alımı
• Bazı ilaçların göz kuruluğunu artırabilmesi (kullandığınız ilaçlar için hekiminize veya eczacınıza danışın)
• Çalışma ortamının kötü aydınlatılması ve ergonomik olmaması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani görme kaybı, görmede hızlı azalma veya görme alanında perde hissi
• Şiddetli göz ağrısı ya da gözde yaralanma, kimyasal temas
• Gözde yoğun kızarıklıkla birlikte bulantı, kusma ve ışığa aşırı hassasiyet
• Ani çift görme veya göz kapağında ani düşme
• Kontakt lens kullanırken gelişen ağrılı kızarıklık

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Dinlenmeye rağmen birkaç haftadır süren göz yorgunluğu
• Sık tekrarlayan baş ağrısı veya göz ağrısı
• Okurken ya da ekranda sık sık bulanıklaşma
• Gözlük numaranızın değiştiğini düşünmeniz
• Sürekli kuru, batmalı veya sulanan gözler
• Çocuğunuzun gözlerini kısarak bakması, ekranı çok yakından tutması veya okulda zorlanması

Tanı

Göz yorgunluğu genellikle öykü ve göz muayenesiyle değerlendirilir. Hekiminiz size ekran ve okuma alışkanlıklarınızı, çalışma ortamınızı, şikâyetlerin ne zaman ortaya çıktığını ve varsa gözlük/lens kullanımınızı sorar. Ardından göz muayenesi yapılır. Amaç, göz yorgunluğuna yol açan ve düzeltilebilir bir neden (görme kusuru, kuru göz, göz yüzeyi sorunu gibi) olup olmadığını anlamaktır. Bu değerlendirme genellikle ağrısızdır ve kısa sürer.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf/şekil okuma tablosu)
• Kırma kusuru ölçümü — miyopi, hipermetropi, astigmatizma ve yakın görme değerlendirmesi
• Göz yüzeyi ve gözyaşı tabakasının incelenmesi (kuru göz değerlendirmesi)
• Göz içi basıncı ölçümü (gerekli görülürse)
• Göz dibi (retina) muayenesi (gerekli görülürse)
• Çocuklarda gerektiğinde göz tembelliği ve şaşılık açısından değerlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Muayene öncesinde varsa gözlüğünüzü ve lenslerinizi yanınıza alın; lens kullanıyorsanız muayeneden önce çıkarmanız istenebilir. Bazı testler için göz bebeğini geçici olarak genişleten damlalar kullanılabilir; bu durumda birkaç saat bulanık görme olabilir, bu yüzden muayeneden sonra araç kullanmamanız iyi olur. Muayene sonrasında hekiminiz size özel, uygulanabilir önerilerde bulunur.

Tedavi

Göz yorgunluğunun tedavisinde ilk adım, belirtilere yol açan etkeni azaltmaktır: ekran alışkanlıkları, çalışma ortamı ve dinlenme düzeni. Göz muayenesinde düzeltilmemiş bir görme kusuru ya da kuru göz gibi bir sorun saptanırsa, asıl sorunun tedavisi genellikle yorgunluk belirtilerini de geriletir. Çoğu kişi ameliyat ya da yoğun bir tedaviye ihtiyaç duymaz.

Evde kişisel bakım

• 20-20-20 kuralını deneyin: her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca yaklaşık 6 metre (20 feet) uzağa bakın.
• Ekranı göz hizasının hafif altına, yaklaşık bir kol boyu uzağa yerleştirin.
• Bilinçli olarak daha sık göz kırpın; ekran başında bunu hatırlatan küçük notlar işe yarar.
• Ekran parlaklığını ve kontrastını ortama uygun hale getirin, yansımaları azaltın.
• Ortamı dengeli aydınlatın; ekran ile arka plan arasında aşırı parlaklık farkı olmasın.
• Her 30-45 dakikada bir kısa mola verin, gözlerinizi kapatıp birkaç saniye dinlendirin.
• Kuru göz hissi için hekiminize veya eczacınıza danışarak uygun nemlendirici göz damlası seçeneklerini öğrenin.
• Ortamı aşırı kuru bırakmayın; gerekirse nem dengesini iyileştirin, klimayı doğrudan yüzünüze çevirmeyin.
• Yeterli süre uyuyun ve gün içinde düzenli olarak su için.
• Ekran karşısında dik oturun, omuzları gevşetin; boyun gerginliği baş ağrısını artırır.

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımı, altta yatan nedene göre belirlenir. Görme kusuru varsa gözlük veya uygun lens ile düzeltme önerilir. Kuru göz saptanırsa göz yüzeyini nemlendirmeye yönelik yaklaşımlar, göz kapağı hijyeni veya iltihap varsa buna yönelik tedavi planlanabilir. Bazen alerji, göz kapağı sorunları ya da çalışma ortamına bağlı etkenlerin düzeltilmesi gerekir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, ilaç gerekip gerekmediğine ve dozuna yalnızca sizi muayene eden hekim karar verir; eczacınız da reçeteli veya reçetesiz ürünler konusunda size rehberlik edebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Göz yorgunluğu için genellikle ameliyat gerekmez. Ancak muayenede katarakt, şaşılık veya başka bir göz sorunu saptanırsa, o sorunun tedavisi kapsamında cerrahi seçenekler hekiminiz tarafından ayrıca değerlendirilebilir.

Bu durumla yaşamak

Göz yorgunluğu günlük yaşamda en çok çalışma ve ders saatlerinde hissedilir. İyi haber şu ki küçük ve düzenli alışkanlık değişiklikleri gün içindeki rahatsızlığı belirgin biçimde azaltabilir. Molaları takviminize eklemek, ekran ayarlarını bir kez düzgün yapmak ve çalışma masanızı gözlerinize uygun hale getirmek uzun vadede büyük fark yaratır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ekran süresini mümkün olduğunca bölümlere ayırın, uzun kesintisiz bloklardan kaçının
• Düzenli uyku saatleri oluşturun; yorgun gözler daha çabuk zorlanır
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; göz yüzeyi kuruluğunu artırabilir
• Bol su için ve bulunduğunuz ortamın nem dengesine dikkat edin
• Düzenli göz muayenesi randevularınızı ertelemeyin
• Çocuklar için ekran süresine ve mesafesine sınır koyun, açık havada oyunu teşvik edin

Diyet ve egzersiz

Göz sağlığı için dengeli beslenme önemlidir: sebze ve meyve ağırlıklı, çeşitlilik içeren bir beslenme düzeni genel sağlığınızla birlikte gözlerinizi de destekler. Bazı besinlerde bulunan sağlıklı yağların gözyaşı tabakasına katkı sağlayabileceği düşünülür. Düzenli hareket, özellikle gün içinde kısa yürüyüşler ve boyun-omuz germe egzersizleri, ekran başında oluşan gerginliği azaltmaya yardımcı olur. Gözlerinizi rahatlatmak için düzenli olarak uzağa bakmayı da bir tür 'egzersiz' gibi düşünebilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli göz yorgunluğu ve baş ağrısı kişinin dikkatini toplamasını zorlaştırabilir, iş ve okul performansını düşürebilir; bu da zamanla stres ve huzursuzluk yaratabilir. Kendinizi bunalmış, sürekli gergin ya da uyku sorunu yaşıyor hissettiğinizde bunu görmezden gelmeyin; ailenizle, iş yerindeki hekimle veya bir sağlık profesyoneliyle konuşmak faydalı olur. Ruhsal olarak zor bir dönemden geçiyorsanız ve kendinize zarar verme düşünceleri varsa, vakit kaybetmeden acil yardım isteyin (112) veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Büyük ölçüde önlenebilir ya da hafifletilebilir. Göz yorgunluğunun nedeni çoğu zaman düzeltilebilir alışkanlıklar ve ortam koşullarıdır. Ekran molaları, doğru mesafe, dengeli aydınlatma ve düzenli göz muayenesi en etkili koruma adımlarıdır.

Tarama programları

Belirgin bir şikâyet olmasa da düzenli göz muayenesi önerilir. Çocuklarda görme taramaları okul döneminde yapılır; yetişkinlerde ise hekiminizin önerdiği sıklıkta göz kontrolü yaptırmak, gözlük numarası değişikliklerini ve kuru göz gibi sorunları erken fark etmeyi sağlar. Sıklık kişiye göre değiştiği için aile hekiminize veya göz hekiminize danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Süren baş ağrısı ve konsantrasyon güçlüğü nedeniyle iş ve okul verimliliğinde düşme
• Kronik kuru göz hissi ve buna bağlı rahatsızlık
• Düzeltilmemiş bir görme kusurunun fark edilmeden kalması
• Çocuklarda okuma güçlüğü ve ders başarısında etkilenme
• Uyku kalitesinde bozulma ve gün içi yorgunluk
• Ekran başında uzun süre hareketsiz kalmaya bağlı boyun ve sırt ağrıları

Uzun vadeli görünüm

Genel görünüm oldukça olumludur. Göz yorgunluğu kalıcı göz hasarına yol açan bir durum değildir ve çoğu kişi basit düzenlemelerle kısa sürede rahatlama yaşar. Şikâyetlerin sürmesi halinde altta yatan nedenin bulunup düzeltilmesi genellikle belirtileri belirgin biçimde azaltır. Kendinize zaman tanıyın ve gerekli kontrolleri ihmal etmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.