Göz Kapağı Sorunları

Genel Bakış

Göz kapakları gözü dış etkenlerden koruyan, nemli tutan ve ışığın göze girişini ayarlamaya yardım eden ince deri, kas ve bağ dokusu katmanlarıdır. 'Göz kapağı sorunları' dediğimizde kapağın şişmesi, kızarması, kaşınması, seğirmesi, sarkması, kapağın kenarında beze oluşması ya da kapağın göz küresine doğru kıvrılması gibi birbirinden farklı pek çok durumu kastediyoruz. Bu sorunların büyük bölümü hafiftir; basit bakım önlemleriyle ya da kısa süreli bir tedaviyle düzelir. Yine de bazı durumlar altta yatan başka bir sağlık sorununun işareti olabileceği için göz hekimine danışmak her zaman en doğrusudur.

Evet, çok yaygındır. Neredeyse herkes hayatında en az bir kez arpacık, göz kapağı şişmesi, seğirme ya da kapak kenarında kabuklanma gibi bir sorun yaşar. Bu nedenle göz kapağı şikâyetleri, aile hekimliği ve göz polikliniklerine en sık başvuru nedenleri arasındadır.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Çocuklarda daha çok arpacık, şalazyon (tıkanmış yağ bezi) ve alerjik şişlikler görülür. İleri yaşlarda ise kapak sarkması, kapağın içe ya da dışa dönmesi ve kapak kenarı iltihabı daha sık ortaya çıkar. Kontakt lens kullananlar, makyajını iyi temizlemeyenler, rozasea (yüzde kızarıklıkla seyreden bir deri hastalığı) veya seboreik dermatiti olanlar ile şeker hastalığı bulunan kişilerde de daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göz kapağında şişlik, dolgunluk veya dokununca hassasiyet
• Kapak kenarında kızarıklık, kabuklanma veya kepeklenme
• Kaşıntı ve gözü ovuşturma isteği
• Kapağın kenarında küçük, ağrılı ya da ağrısız bir beze
• Göz kapağının seğirmesi veya istemsiz kasılması
• Kapağın bir ya da iki taraflı sarkması
• Sulanma, çapaklanma ve sabah kalkınca kirpiklerin birbirine yapışması
• Gözde batma, yanma veya kum kaçmış hissi
• Işığa karşı hassasiyet
• Kapak şiştiği için gözü tam açmakta zorlanma

Çocuklarda belirtiler

• Gözünü sık sık ovuşturma veya kaşıma
• Gözde çapaklanma ve sabahları kirpiklerin yapışması
• Kapakta belirgin bir şişlik ya da kırmızı bir beze
• Doğuştan gelen ya da sonradan fark edilen kapak düşüklüğü
• Tek gözü kısarak bakma veya başını eğerek bakma alışkanlığı
• Okulda tahtayı görmekte zorlanma, göz yorgunluğu

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşa bağlı kapak sarkması ve görüş alanının daralması
• Kapağın içe dönmesi (kirpiklerin göze batması) ya da dışa dönmesi
• Kapak kenarı iltihabının daha inatçı ve tekrarlayıcı seyretmesi
• Göz kuruluğuna bağlı batma ve yanmanın artması
• Kapakta iyileşmeyen yara, kabuk veya renk değişikliği
• Kapak cildinde incelme ve kolay morarma

Nedenler

Ana nedenler

• Göz kapağı kenarındaki yağ bezlerinin tıkanması: arpacık (enfeksiyonlu, ağrılı beze) ve şalazyon (enfeksiyonsuz, daha sert beze)
• Blefarit: göz kapağı kenarının iltihabı; kapak kenarında kızarıklık, kabuklanma ve batma ile seyreder
• Alerjiler: polen, toz, ev hayvanları, kozmetik ürünler veya lens solüsyonlarına karşı tepki
• Bakteri veya virüs kaynaklı enfeksiyonlar
• Göz kuruluğu ve kontakt lens kullanımı
• Yaşlanmayla birlikte kapak kaslarının ve bağ dokusunun zayıflaması
• Sinir hasarı veya sinir hastalıkları (örneğin yüz siniriyle ilgili durumlar) sonucu kapak düşüklüğü
• Tiroid hastalıkları ve bazı kas hastalıkları
• Güneş hasarı ve kapak cildinde iyi huylu ya da kötü huylu büyümeler
• Gözü sürekli ovuşturma, sert makyaj temizliği gibi kapak cildini zorlayan alışkanlıklar

Risk faktörleri

• Kontakt lens kullanmak veya lens bakımını aksatmak
• Göz makyajını düzenli ve tam olarak temizlememek, ortak makyaj ürünü kullanmak
• Rozasea veya seboreik dermatit gibi deri hastalıkları
• Şeker hastalığı gibi bağışıklığı etkileyen kronik hastalıklar
• Göz kuruluğu
• İleri yaş
• Yoğun güneşe maruz kalma
• Sigara kullanımı
• Yetersiz uyku, stres ve uzun süre ekran başında kalmak (seğirme ve kuruluk açısından)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göz kapağında hızla büyüyen, çok ağrılı şişlik veya beze varsa
• Gözde iltihap akıntısı, yoğun çapaklanma ve artan ağrı varsa
• Kirpikler göze batıyor ve batma, ağrı ya da bulanık görme yapıyorsa
• Göz kapağı aniden düştüyse veya çift görme eşlik ediyorsa
• Şişlik bir haftayı geçtiği hâlde gerilemiyorsa
• Kapakta iyileşmeyen yara, kabuk veya renk değişikliği fark ettiyseniz
• Gözünüzde şiddetli ağrı ve ışığa bakamama varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tekrarlayan arpacık veya şalazyon şikâyetleriniz varsa
• Sabahları kirpikleriniz yapışıyor, kapak kenarınız kızarıyor ve kabuklanıyorsa
• Göz kapağı seğirmesi haftalarca sürüyorsa
• Kapak sarkması yavaş yavaş artıyor ve görüş alanınızı daraltıyorsa
• Göz kuruluğu, batma ve yanma günlük işlerinizi etkiliyorsa
• Göz kapağınızda fark ettiğiniz bir şişlik yavaşça büyüyorsa
• Çocuğunuzun göz kapağında tekrarlayan şişlik ya da düşüklük varsa

Tanı

Göz kapağı sorunlarının tanısı çoğu zaman muayene sırasında konur. Hekiminiz şikâyetlerinizin ne zaman başladığını, tek mi çift mi gözde olduğunu, ağrı olup olmadığını ve kullandığınız lens, makyaj ya da ilaçları sorar. Ardından özel bir büyüteçli ışık cihazıyla (biyomikroskop) göz kapağınızı, kirpiklerinizi ve göz yüzeyinizi inceler. Gerekirse kapağı nazikçe ters çevirerek iç yüzeyine de bakar. Bu muayene genellikle birkaç dakika sürer ve ağrılı değildir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf okuma tablosu)
• Biyomikroskopla ayrıntılı göz ve kapak muayenesi
• Göz kapağının iç yüzeyinin incelenmesi
• Gözyaşı miktarını ve kalitesini değerlendiren testler
• Gerekirse alerji veya tiroid şüphesi için kan testleri
• Geçmeyen ya da kuşkulu şişliklerde örnek doku alınması (biyopsi)
• Nadir durumlarda göz çevresinin görüntülenmesi (ultrasonografi veya tomografi)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında gözünüze birkaç damla damlatılabilir; bu damlalar kısa süreliğine görmede bulanıklık yapabilir, bu yüzden muayeneden sonra araç kullanmamanız iyi olur. Hekiminiz size büyük olasılıkla aynı gün bir açıklama yapar ve tedavi planını anlatır. Bazı durumlarda şikâyetin nedeni hemen anlaşılır; bazılarında ise birkaç haftalık takip gerekebilir. Sorularınızı not alıp muayeneye gelmek, aklınızdaki belirsizlikleri gidermenize yardımcı olur.

Tedavi

Tedavi tamamen sorunun nedenine bağlıdır. Çoğu göz kapağı sorunu, evde uygulanan basit bakım yöntemleriyle geriler. Enfeksiyon ya da iltihap varsa hekiminiz uygun tedaviyi planlar; alerji kaynaklıysa tetikleyiciden uzak durmak ön plana çıkar. Kapak yapısındaki bozulmalarda ise küçük cerrahi girişimler gerekebilir. Her durumda, gözünüzü ovuşturmamak ve hekiminizin önerilerine uymak iyileşmeyi kolaylaştırır.

Evde kişisel bakım

• Gün içinde birkaç kez, temiz bir bezle ılık (yakmayacak sıcaklıkta) kompres uygulayın; her seferinde yaklaşık 5-10 dakika yeterlidir.
• Kapak kenarlarını temiz tutun: ılık suya batırılmış temiz bir pamuk veya bezi nazikçe kirpik dibinden dışa doğru sürün.
• Gözünüzü ovuşturmayın; bu, iltihabın yayılmasına ve kapak cildinin zorlanmasına yol açabilir.
• Ellerinizi sık sık yıkayın ve yüzünüze dokunmadan önce temiz olduğundan emin olun.
• Göz makyajınızı her akşam eksiksiz temizleyin; makyaj malzemelerini başkalarıyla paylaşmayın ve eski ürünleri atın.
• Kontakt lens kullanıyorsanız hekiminizin önerdiği şekilde ara verin ve lens bakım kurallarına uyun.
• Sigara dumanı, toz, rüzgâr ve kuru ortamlardan mümkün olduğunca uzak durun.
• Bilgisayar başında uzun süre kalıyorsanız düzenli aralar verin ve gözlerinizi sık sık kırpın.
• Bol su için ve yeterince uyuyun; yorgunluk ve uykusuzluk seğirmeyi artırabilir.
• Şikâyetleriniz kötüleşirse kendi kendinize yeni bir ürün denemeyin; önce eczacınıza veya hekiminize danışın.

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz sorunun nedenine göre farklı tedavi seçenekleri önerebilir. Enfeksiyon düşünülüyorsa mikrop öldürücü etkili damla veya merhemler; alerji varsa alerjiyi bastıran damlalar; göz kuruluğu varsa gözü nemlendiren yapay gözyaşı ürünleri kullanılabilir. Kapak kenarı iltihabında düzenli kapak temizliği tedavinin en önemli parçasıdır. Bazı beze ve iltihaplarda hekimin uygulayacağı küçük girişimler ya da enjeksiyon tedavileri gündeme gelebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, varsa diğer hastalıklarınızı ve kullandığınız ilaçları da değerlendirerek hekiminiz karar verir. Size iyi gelen bir ilacı başkasına önermeyin, kendi kendinize ilaç başlamayın ve reçetesiz ürünler için mutlaka eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi girişim her zaman ilk seçenek değildir; yalnızca belirli durumlarda düşünülür. Örneğin kapağın sürekli içe dönüp kirpiklerin göze batması, kapağın dışa dönmesi, görüş alanını daraltacak kadar ilerlemiş kapak düşüklüğü, büyük ve uzun süre geçmeyen bezeler, kuşkulu şişlikler ya da kozmetik olarak rahatsız eden sarkmalar cerrahi ile düzeltilebilir. Bu işlemler genellikle kısa sürelidir ve çoğunlukla lokal uyuşturma ile yapılır. Ameliyat gerekip gerekmediğine göz hekiminiz ayrıntılı muayeneden sonra karar verir; endişelerinizi ve beklentilerinizi hekiminizle açıkça konuşmanız bu süreci kolaylaştırır.

Bu durumla yaşamak

Göz kapağı sorunları çoğu zaman günlük yaşamı ciddi şekilde kısıtlamaz, ancak biraz sabır ve düzenli bakım ister. Şikâyetlerinizin seyrini basit bir not defterine yazmak (ne zaman başladı, ne iyi geldi, ne kötüleştirdi) hekiminize çok yardımcı olur. Makyaj yaparken göz çevresini zorlamamak, kapağı çekiştirmemek ve gün sonunda yüzünüzü nazikçe temizlemek günlük rutininizin bir parçası olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenme, hem seğirme hem de göz yorgunluğu için önemlidir.
• Ekran başında 20 dakikada bir kısa molalar verin ve uzağa bakarak gözlerinizi dinlendirin.
• Ortam havasını çok kuru tutmamaya çalışın; gerekiyorsa nem dengesini sağlayın.
• Göz makyajı ve cilt bakım ürünlerini değiştirirken tek tek deneyin, böylece hangisinin iyi geldiğini anlayabilirsiniz.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; duman göz yüzeyini ve kapakları sürekli tahriş eder.
• Güneşli havalarda geniş kenarlı şapka ve uygun güneş gözlüğü kullanın.

Diyet ve egzersiz

Göz sağlığı için özel bir diyet gerekmez; dengeli beslenme genel sağlığınızı ve bağışıklığınızı destekler. Sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağları içeren bir beslenme düzeni iyi bir temeldir. Bol su içmek göz kuruluğunun hafiflemesine katkı sağlayabilir. Düzenli, hafif tempolu yürüyüş gibi hareketler genel sağlığınızı ve uyku kalitenizi iyileştirir. Gözünüze kaçabilecek tozlu ortamlarda ya da havuzda yüzerken koruyucu gözlük kullanmanız faydalı olur. Şeker hastalığı gibi kronik bir hastalığınız varsa tedavinizi aksatmamak da göz sağlığınızı korur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Göz kapağı sorunları bazen görünüşle ilgili kaygıya, özgüven azalmasına ya da sosyal ortamlardan kaçınmaya yol açabilir. Bu duygular çok anlaşılırdır ve konuşulmayı hak eder. Çoğu sorunun geçici ya da tedavi edilebilir olduğunu hatırlamak rahatlatıcı olabilir. Kaygınız günlük yaşamınızı, uykunuzu veya ilişkilerinizi etkiliyorsa bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Kendinizi çok kötü hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceleri geçiriyorsanız lütfen hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Her göz kapağı sorunu tamamen önlenemese de riski azaltmak mümkündür. En etkili adımlar el hijyeni, göz makyajının düzenli temizlenmesi, kontakt lens bakımına özen gösterilmesi ve gözü ovuşturmamaktır. Kapak kenarı iltihabına yatkın kişilerde düzenli ve nazik kapak temizliği tekrarlayan şikâyetleri belirgin şekilde azaltabilir.

Aşılar

Göz kapağı sorunlarına karşı koruyucu bir aşı bulunmamaktadır. Genel sağlık kontrollerinizi ve Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği rutin aşı takvimini aksatmamak genel bağışıklığınızı destekler.

Tarama programları

Göz kapağı sorunları için özel bir tarama programı yoktur. Ancak düzenli göz muayenesi, özellikle 40 yaşından sonra ve şeker hastalığı gibi kronik hastalığı olan kişilerde, sorunların erken fark edilmesini sağlar. Yeni veya değişen bir kapak şişliği, iyileşmeyen yara ya da renk değişikliği fark ettiyseniz taramayı beklemeden bir göz hekimine başvurun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmeyen enfeksiyonların kapak içine ve çevresine yayılması
• Kirpiklerin sürekli göze batması sonucu göz yüzeyinde çizik ve yara oluşması (kornea hasarı)
• Uzun süreli iltihap nedeniyle kapak kenarında kalıcı değişiklikler ve tekrarlayan şikâyetler
• Göz kuruluğunun artması ve buna bağlı batma, yanma, bulanık görme
• Görüş alanını daraltacak kadar ilerleyen kapak sarkması
• Büyük bezelerin kalıcı şişlik bırakması
• Nadir durumlarda kuşkulu bir şişliğin geç fark edilmesi

Uzun vadeli görünüm

Göz kapağı sorunlarının büyük çoğunluğunda sonuç çok iyidir. Basit bakım önlemleri ve uygun tedaviyle şikâyetler genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde geriler. Bazı kişilerde arpacık veya kapak kenarı iltihabı tekrarlayabilir; bu durumda düzenli kapak temizliği ve hekim takibi ile kontrol altına alınabilir. Yapısal sorunlarda küçük cerrahi girişimler çoğu zaman çok iyi sonuç verir. Belirtilerinizi izlemeniz ve geçmeyen şikâyetlerde bir sağlık profesyoneline danışmanız, iyi bir sonuç için en önemli adımdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.