Bağırsak Gazı (Flatülans)

Genel Bakış

Bağırsak gazı (flatülans), sindirim sırasında mide ve bağırsaklarda biriken havanın vücuttan atılmasıdır. Bu hava; yutulan hava ve bağırsaktaki bakterilerin besinleri parçalaması sırasında oluşan gazlardan gelir. Gaz çıkarmak tamamen doğal bir bedensel işlevdir, ancak bazı kişilerde fazla gaz şişkinlik, karın ağrısı ve rahatsızlık hissine yol açabilir.

Evet, son derece yaygındır. Herkes hayatının bir döneminde gaz ve şişkinlik şikayeti yaşar. Özellikle yetişkinlerin büyük çoğunluğu haftada en az bir kez şişkinlik hissettiğini belirtmektedir.

Her yaştan bireyi etkiler; bebeklerden yaşlılara kadar herkes gaz çıkarır. Ancak sindirim sistemi hassas olan kişiler (örneğin irritabl bağırsak sendromu olanlar) ve bazı beslenme alışkanlıklarına sahip olanlar daha fazla sıkıntı yaşayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karında şişkinlik ve gerginlik hissi
• Gaz çıkarma sıklığında artış
• Geğirme
• Karında hafif kramp veya ağrı
• Karında guruldama sesleri

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde beslenme sırasında hava yutma nedeniyle gaz sık görülür; huysuzluk, bacakları karna çekme ve ağlama krizleriyle kendini gösterebilir.
• Daha büyük çocuklarda karın ağrısı ve şişkinlik ile ortaya çıkar.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda bağırsak hareketlerinin yavaşlaması ve mide asidinin azalması gaz şikayetini artırabilir.
• Kullanılan bazı ilaçlar da gaz oluşumunu kolaylaştırabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yutulan hava: Hızlı yemek, sakız çiğneme, sigara içme, gazlı içecekler
• Bağırsaktaki bakterilerin besinleri fermente etmesi: Fasulye, lahana, brokoli, soğan ve tam tahıllar gibi yüksek lifli yiyecekler
• Bazı karbonhidratların tam sindirilememesi: Süt ürünlerindeki laktoz, bazı meyvelerdeki fruktoz
• Bağırsak mikrobiyotasının dengesindeki değişiklikler

Risk faktörleri

• Lifli gıdaları birdenbire diyete eklemek
• Laktoz intoleransı veya çölyak hastalığı gibi sindirim bozuklukları
• İrritabl bağırsak sendromu
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Bazı ilaçlar (örneğin ağrı kesiciler ve antibiyotikler)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Gaz şikayetinize şiddetli karın ağrısı, ateş, kusma veya bağırsak alışkanlığında belirgin değişiklik eşlik ediyorsa
• Karnınız giderek şişiyor, sertleşiyor ve bu durum geçmiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Gaz ve şişkinlik yaşam kalitenizi etkiliyorsa
• Diyetinizi değiştirmenize rağmen şikayetleriniz sürüyorsa
• Besin intoleransı veya hassasiyeti olabileceğinizi düşünüyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Çoğu zaman gaz için özel bir teste gerek yoktur; beslenme alışkanlıklarınız ve yaşam tarzınız hakkında sorular sorulur. Gerekirse bir takip planı oluşturulur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri
• Nefes testi (laktoz, fruktoz veya bağırsakta bakteri artışı için)
• Dışkı testi
• Gerekli durumlarda ultrason veya kolonoskopi gibi ileri incelemeler

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz belirtilerinizi değerlendirerek nedeni anlamaya çalışacaktır. Çoğu durumda kesin tanı için diyet değişiklikleri ve kısa bir takip dönemi yeterlidir.

Tedavi

Gaz tedavisinde amaç, altta yatan nedeni belirlemek ve belirtileri azaltmaktır. Çoğu kişi için diyet ve yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olur.

Evde kişisel bakım

• Yemekleri yavaş yiyin, çiğnerken ağzınızı kapalı tutun
• Gazlı içeceklerden ve pipetle içmekten kaçının
• Sakız çiğnemeyin ve sert şeker emmeyin
• Yemeklerden sonra hafif bir yürüyüş yapın
• Fasulye ve baklagilleri tüketmeden önce yeterince suda bekletin ve iyi pişirin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz eczanede bulunan bazı gaz giderici ürünleri önerebilir. Bazı durumlarda sindirim enzimleri veya bağırsak hareketlerini düzenleyen ilaçlar reçete edilebilir. İlaçlar mutlaka doktorunuzun önerisiyle kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sadece gaz tedavisi için cerrahi yapılmaz. Ancak gazın altında bağırsak tıkanıklığı gibi ciddi bir hastalık yatıyorsa, o hastalığın tedavisinde cerrahi yöntem gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Gaz çıkarmak doğal bir ihtiyaçtır. Vücudunuzu zorlamadan, rahat hissettiğiniz bir ortamda bırakmanız sağlığınız için önemlidir. Alışkanlıklarınızı düzenleyerek gaz şikayetlerinizi önemli ölçüde azaltabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli yemek saatleri oluşturun
• Günde 8-10 bardak su içmeye özen gösterin
• Sigara ve benzeri tütün ürünlerini bırakın
• Yemeklerden sonra kısa yürüyüşler yapın
• Gevşeme egzersizleri ve nefes teknikleriyle stresi yönetin

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdaları yavaş yavaş diyetinize ekleyin; birdenbire artırmak gazı çoğaltabilir. Yağlı ve kızartılmış yiyeceklerden kaçının. Düzenli fiziksel aktivite bağırsak hareketlerini destekleyerek gazın atılmasını kolaylaştırır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gaz ve şişkinlik sosyal ortamlarda utanç hissettirebilir ve yaşam kalitesini düşürebilir. Bunun son derece yaygın olduğunu ve herkesin bu durumu yaşadığını unutmayın. Gerekirse bir psikolojik destek almak utanç duygusuyla başa çıkmanıza yardımcı olabilir.

Önleme

Gaz tamamen önlenemese de gaza yol açan besinleri tanıyarak ve yeme alışkanlıklarınızı düzenleyerek şikayetlerinizi büyük ölçüde azaltabilirsiniz.

Aşılar

Gaz ile ilişkili bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Gaz için rutin bir tarama testi önerilmez. Yine de genel sağlık kontrollerinizi aksatmamaya özen gösterin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Gazın kendisi ciddi bir sağlık sorununa yol açmaz.
• Ancak altta yatan bir sindirim hastalığı (örneğin bağırsak iltihabı, tıkanıklık) varsa ve tedavi edilmezse bu hastalık ilerleyebilir.

Uzun vadeli görünüm

Çoğu gaz şikayeti diyet ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kontrol altına alınabilir. Altta yatan bir rahatsızlık olduğu saptanırsa da günümüzde etkili tedavi seçenekleri mevcuttur. Sağlıklı beslenme ve düzenli takip ile yaşam kaliteniz artabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Foundation for Gastrointestinal Disorders ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.