Gözde Uçuşan Cisimler ve Işık Çakmaları

Genel Bakış

Gözün içi, vitreus (göz içi jeli) denilen berrak, jel kıvamında bir maddeyle doludur. Yaşla birlikte bu jel bazen pıhtılaşır ve içinde küçük parçacıklar oluşur. Bu parçacıklar retinaya (gözün arkasındaki ışığa duyarlı sinir tabakası) gölge düşürdüğünde, önünüzde yüzen noktalar, iplikler veya örümcek ağı gibi şekiller görürsünüz; bunlara “uçuşan cisimler” denir. “Işık çakmaları” ise göz içi jelin retinayı hafifçe çekmesiyle ortaya çıkan, çoğu zaman şimşek ya da fotoğraf makinesi flaşı gibi görünen ani parlamalardır. Her iki durum da çoğunlukla zararsızdır, ama bazen ciddi bir göz sorununun ilk işareti olabilir; bu yüzden ani başlayan ya da hızla artan belirtileri göz ardı etmemek önemlidir.

Evet, oldukça yaygındır. Yetişkinlerin büyük bir kısmı hayatlarının bir döneminde uçuşan cisimler fark eder ve çoğu kişide bu durum tamamen iyi huyludur. Göz doktoruna başvuran kişilerin sık nedenlerinden biridir.

En sık 50 yaş üstü kişilerde görülür, çünkü göz içi jel yaşla birlikte doğal olarak değişir. Miyop (uzağı iyi göremeyen) kişilerde, göz ameliyatı ya da göz yaralanması geçirmiş olanlarda ve bazı göz iltihaplarında daha erken yaşlarda da ortaya çıkabilir. Çocuklarda nadirdir; görüldüğünde mutlaka bir göz hekimine danışılmalıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Görüş alanında yüzen küçük noktalar, iplikler, halkalar veya örümcek ağı benzeri şekiller
• Bakış yönünü değiştirdiğinizde kayan, gözünüzü sabitlediğinizde yavaşça yer değiştiren gölgeler
• Açık renkli, aydınlık zeminlerde (örneğin mavi gökyüzü, beyaz duvar) daha belirgin hale gelen cisimler
• Kısa süreli, şimşek gibi ışık parlamaları veya çakmaları
• Bazen göz yorgunluğu ya da dikkat dağınıklığı hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar gördükleri küçük şekilleri genellikle ifade edemez veya önemsemez
• Gözünü kısma, sık sık göz ovuşturma veya bir noktaya odaklanmakta zorlanma fark edilebilir
• Okulda tahtayı görmekte zorlanma ya da okuma isteksizliği görülebilir
• Çocuklarda uçuşan cisimler nadirdir; fark ettiyseniz bir göz hekimine danışmak en doğrusudur

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte göz içi jelin doğal değişimi nedeniyle uçuşan cisimler daha sık fark edilir
• Ani ışık çakmaları ve birlikte artan cisimler, retina yırtığı (gözün sinir tabakasında oluşan bir yırtık) açısından değerlendirilmelidir
• Görüş alanının bir kenarından perde inmesi gibi bir his varsa zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun
• Katarakt ameliyatı gibi göz ameliyatları sonrasında da geçici olarak cisimler görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşa bağlı göz içi jel değişimi: jel büzüşür, içinde küçük parçacıklar oluşur ve bunlar gölge olarak görülür
• Göz içi jelin retinadan ayrılması (arka vitreus dekolmanı): çoğu zaman zararsız olan bu durum ani ışık çakmalarına ve cisimlere yol açabilir
• Retina yırtığı veya retina ayrılması: daha az sıklıkla görülür ama acil değerlendirme gerektiren bir durumdur
• Göz yaralanmaları veya göz ameliyatları sonrası ortaya çıkan değişiklikler
• Göz içi iltihabı (üveit) veya kanama gibi durumlar
• Diyabetin gözü etkileyen komplikasyonları

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 50 yaş üzeri)
• Miyopi (uzağı iyi görememe)
• Daha önce göz ameliyatı veya göz yaralanması geçirmiş olmak
• Ailede retina yırtığı ya da retina ayrılması öyküsü
• Diyabet gibi göz damarlarını etkileyebilen kronik hastalıklar
• Göz iltihabı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Işık çakmaları aniden başladıysa veya sıklaştıysa
• Uçuşan cisimler saatler içinde belirgin biçimde arttıysa
• Görüşünüzde perde, gölge veya karartı oluştuysa
• Görme keskinliğiniz azaldıysa ya da görüşünüzün bir kısmı kaybolduysa
• Gözde ağrı, kızarıklık veya ışığa belirgin hassasiyet varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süredir fark ettiğiniz cisimler değişmeden devam ediyorsa ve görüşünüzü belirgin şekilde etkilemiyorsa
• Cisimler okuma, araç kullanma gibi günlük işlerinizi zorlaştırıyorsa
• Göz kontrolünüzü zaten planlıyorsanız bu konuyu da doktorunuza hatırlatmak için
• Çocuğunuzda veya yakınınızda gözle ilgili yeni bir şikâyet fark ettiyseniz

Tanı

Tanı genellikle bir göz hekiminin yaptığı muayene ile konur. Doktorunuz önce görmenizi ve gözün ön kısmını değerlendirir, ardından göz bebeğini büyüten damlalar kullanarak gözün arkasını, yani retinayı ayrıntılı olarak inceler. Bu inceleme sırasında ışık biraz rahatsız edici olabilir ve görmeniz birkaç saat bulanık kalabilir; bu tamamen normaldir. Şikâyetlerinizin ne zaman başladığını, hangi gözde olduğunu ve ne sıklıkta fark ettiğinizi anlatmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf okuma tablosu)
• Göz bebeği büyütüldükten sonra yapılan göz dibi muayenesi (retina incelemesi)
• Göz içi basınç ölçümü
• Gerektiğinde optik koherens tomografi (OCT) adı verilen, retinanın katmanlarını gösteren ayrıntılı görüntüleme
• Gerekli görülürse göz ultrasonu ile göz içinin değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle kısa sürer ve ağrısızdır. Göz bebeğini büyüten damlalar nedeniyle muayeneden sonra birkaç saat boyunca yakın görüşünüz bulanık olabilir ve güneş ışığı rahatsız edebilir. Bu süre içinde araç kullanmamanız ve yanınızda güneş gözlüğü bulundurmanız önerilir. Doktorunuz gerekli görürse sizi birkaç hafta sonra kontrol için çağırabilir; bu kontroller retinanın durumunu izlemek açısından değerlidir.

Tedavi

Çoğu uçuşan cisim özel bir tedavi gerektirmez; doktorunuz durumunuzun düzenli takibini önerir. Eğer altta yatan bir retina yırtığı gibi durum saptanırsa, tedavi buna göre planlanır. Tedavi kararı her zaman kişinin şikâyetlerinin günlük yaşamı ne kadar etkilediğine ve göz muayenesi bulgularına göre verilir.

Evde kişisel bakım

• Cisimleri fark ettiğinizde gözünüzü hareket ettirerek görüş alanınızdan uzaklaşmalarını sağlayabilirsiniz; bu, gözünüzü ovuşturmadan yapılmalıdır.
• Gözünüzü sert biçimde ovuşturmaktan kaçının.
• Aydınlık ve tek renkli zeminlere uzun süre bakmamaya çalışın; cisimler o ortamlarda daha belirgin görünür.
• Şikâyetlerinizi kısa notlar halinde kaydedin (ne zaman başladı, ne sıklıkta, hangi gözde) ve kontrolde doktorunuza gösterin.
• Yeni veya artan belirtileri ertelemeden bir göz hekimine iletin.
• Düzenli göz kontrolü randevularınızı aksatmayın.

Tıbbi tedaviler

Uçuşan cisimlerin kendisini ortadan kaldıran bir ilaç tedavisi yoktur. Doktorunuz öncelikle altta yatan bir sorun olup olmadığını değerlendirir ve buna göre bir izleme planı yapar. Bazı kişilerde göz hekimi, görüşü ciddi biçimde etkileyen yoğun cisimler için lazerle düzenleme veya cerrahi seçenekleri konuşabilir; ancak bu yöntemler herkes için uygun değildir ve ancak ayrıntılı değerlendirme sonrası düşünülür. Hangi seçeneğin size uygun olduğuna yalnızca göz hekiminiz karar verebilir; lütfen kendi başınıza herhangi bir ilaç veya uygulama denemeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çoğu kişi için gerekli değildir. Ancak retina yırtığı veya retina ayrılması saptanırsa, görmeyi korumak için girişim gerekebilir ve bu durumda zaman önemlidir; bu nedenle yukarıda sıralanan acil belirtilerden birini yaşıyorsanız beklemeyin. Görüşü belirgin biçimde etkileyen, günlük yaşamı zorlaştıran yoğun uçuşan cisimlerde ise göz hekimi cerrahi ya da lazer seçeneklerini kişiye özel olarak değerlendirebilir.

Bu durumla yaşamak

Uçuşan cisimlerle yaşamak çoğu kişi için zamanla daha kolay hale gelir; beyin bu gölgeleri bir süre sonra geri plana iter. Günlük yaşamda okuma, ekran kullanımı ve araç kullanırken zaman zaman dikkat dağıtıcı olabilirler. Araç kullanırken görüşünüzü etkileyen bir durum fark ederseniz kenara çekip mola vermeniz ve gerekirse bir göz hekimine danışmanız güvenli olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Gözlerinizi düzenli aralıklarla dinlendirin; uzun ekran sürelerinde 20 dakikada bir kısa molalar verin.
• Yeterli ve düzenli uyku, göz yorgunluğunu azaltmaya yardımcı olur.
• Sigara kullanımından kaçınmak genel göz sağlığı açısından olumludur.
• Güneşli havalarda ve açık havada gözlerinizi koruyun.
• Diyabet gibi kronik bir hastalığınız varsa tedavi ve takiplerinizi düzenli sürdürün.

Diyet ve egzersiz

Uçuşan cisimleri doğrudan önleyen özel bir beslenme ya da egzersiz programı yoktur. Yine de genel sağlığınızı destekleyen dengeli beslenme, sebze ve meyve ağırlıklı bir düzen ve düzenli hareket, göz sağlığınız dahil bütün vücudunuza iyi gelir. Kan şekeri ve tansiyon kontrolü, göz damarlarını korumak açısından özellikle önemlidir. Beslenme veya egzersiz planınızı değiştirmeden önce kendi hekiminize danışmanız en doğrusudur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görmede yeni bir değişiklik fark etmek kaygı yaratabilir; bu çok anlaşılır bir duygudur. Çoğu zaman durum iyi huyludur ve endişeniz bir göz muayenesi sonrası azalır. Yine de kaygı günlük yaşamınızı etkiliyorsa, uykunuzu bozuyorsa ya da sürekli gözünüzü kontrol etme ihtiyacı duyuyorsanız bir sağlık profesyonelinden destek istemekten çekinmeyin. Kendinizi çok bunalmış veya güvende hissetmiyorsanız, acil durumlarda 112’yi arayabilir ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz.

Önleme

Yaşa bağlı göz içi jel değişimi doğal bir süreç olduğu için tamamen önlenemez. Ancak göz yaralanmalarından korunmak, diyabet ve tansiyon gibi hastalıkları kontrol altında tutmak, sigara kullanmamak ve düzenli göz kontrolü yaptırmak, göz sağlığınızı destekler ve olası sorunların erken fark edilmesine yardımcı olur.

Tarama programları

Özel bir tarama programı bulunmamakla birlikte, düzenli göz muayeneleri önemlidir. Görme değişikliği fark ettiğinizde beklemeden bir göz hekimine başvurmanız önerilir. Diyabet gibi kronik hastalığı olan kişilerin göz kontrollerini aksatmaması ayrıca önemlidir. Aile hekiminiz veya eczacınız, size uygun kontrol sıklığı konusunda yol gösterebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Çoğu uçuşan cisim tedavi gerektirmez ve ciddi bir soruna yol açmaz.
• Nadir durumlarda altta yatan retina yırtığı fark edilmezse retina ayrılması gelişebilir; bu da kalıcı görme kaybına yol açabilir.
• Retina ayrılması erken fark edildiğinde tedavi şansı belirgin biçimde yüksektir; bu nedenle ani belirtilerde beklememek kritik önemdedir.
• Yoğun uçuşan cisimler bazı kişilerde okuma ve araç kullanma gibi günlük işleri zorlaştırabilir.

Uzun vadeli görünüm

Genel tablo umut vericidir: uçuşan cisimlerin büyük çoğunluğu zararsızdır ve zamanla daha az rahatsız edici hale gelir. Belirtilerinizi ciddiye alıp zamanında bir göz hekimine görünmeniz, olası bir sorunun erken yakalanmasını ve görmenizin korunmasını sağlar. Endişelerinizi bir sağlık profesyoneliyle paylaşmak, hem içinizin rahatlamasına hem de doğru takip planının kurulmasına yardımcı olur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.