Sindirim Yolu Kanaması (Gastrointestinal Kanama)

Genel Bakış

Sindirim yolu kanaması, ağızdan anüse kadar uzanan sindirim kanalının herhangi bir yerinde kanama olmasıdır. Buna kısaca mide-bağırsak kanaması da denir. Kanama bazen az az sızıntı şeklinde, bazen de hızlı ve bol olabilir. Yemek borusu, mide ve ince bağırsağın ilk kısmı üst sindirim yolu; kalın bağırsak ve anüs alt sindirim yolu olarak adlandırılır. Her kanama tehlikeli değildir, ancak nedenini ve ciddiyetini anlamak için sağlık uzmanına başvurmak önemlidir.

Sindirim yolu kanaması acil servislerde sık görülen başvuru nedenlerinden biridir. Yine de her kanama ciddi değildir; önemli olan hızlıca değerlendirilmesidir.

Her yaşta görülebilir. İleri yaş, mide veya bağırsak ülseri öyküsü, karaciğer hastalığı, bazı ağrı kesicileri veya kan sulandırıcıları kullanan kişilerde risk daha yüksektir. Çocuklarda da bazı durumlarda görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kanlı veya kahve telvesi gibi kusmuk
• Siyah, katran gibi, kötü kokulu dışkı (melena)
• Makattan parlak kırmızı kan gelmesi
• Dışkıda kırmızı kan veya tuvalet kağıdında kan görülmesi
• Karın ağrısı veya kramp
• Halsizlik, baş dönmesi, nefes darlığı
• Soluk cilt, soğuk terleme, çarpıntı

Çocuklarda belirtiler

• Kanlı kusma veya kahve telvesi gibi kusmuk
• Siyah dışkı
• Bezde veya tuvalette kan görülmesi
• Karın ağrısı, huzursuzluk
• Solukluk, halsizlik, çabuk yorulma
• İştahsızlık
• Hızlı kalp atışı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler silik olabilir: halsizlik, nefes darlığı, baş dönmesi, kafa karışıklığı
• Düşme veya bayılma
• Kansızlık belirtileri
• Karın ağrısı olmayabilir
• Siyah dışkı fark edilmeyebilir; bakım verenin gözlemi önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Mide veya bağırsak ülseri
• Mide iltihabı (gastrit)
• Karaciğer hastalığına bağlı genişlemiş damarlar (varis kanaması)
• Şiddetli öksürme veya kusma sonrası yemek borusunda yırtık
• Kalın bağırsakta divertikül adı verilen küçük ceplerin kanaması
• Kalın bağırsak polipleri veya kalın bağırsak kanseri
• İltihaplı bağırsak hastalıkları (örneğin ülseratif kolit, Crohn hastalığı)
• Hemoroid (basur) veya anal fissür (makatta çatlak)
• Bazı ağrı kesiciler ve kan sulandırıcıların etkisi

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ülser veya mide kanaması öyküsü
• Karaciğer hastalığı
• Aşırı alkol kullanımı
• Sigara kullanımı
• Ailede kalın bağırsak kanseri öyküsü
• İltihaplı bağırsak hastalığı
• Düzenli kan sulandırıcı veya bazı ağrı kesicileri kullanmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bol kanlı kusma veya kahve telvesi gibi kusmuk
• Siyah, katran gibi dışkı
• Makattan yoğun kan gelmesi
• Kanama ile birlikte baş dönmesi, bayılma, göğüs ağrısı veya nefes darlığı
• Kanama sırasında şiddetli karın ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Dışkıda az miktarda kan tekrarlıyorsa
• Tuvalet kağıdında sürekli kan fark ediyorsanız
• Kansızlık (anemi) tanısı aldıysanız
• Ailede kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa ve tarama zamanı geldiyse
• Uzun süren hazımsızlık, karın ağrısı veya açıklanamayan kilo kaybı varsa
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız ve yeni kanama belirtisi fark ettiyseniz

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi, kullandığınız ilaçları ve geçmiş hastalıklarınızı sorar. Ardından fizik muayene yapar ve tansiyon, nabız gibi yaşamsal bulguları değerlendirir. Kanamanın miktarını ve nedenini anlamak için kan ve dışkı testleri isteyebilir; çoğu zaman endoskopi adı verilen kameralı görüntüleme yöntemine başvurur.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (kansızlık ve kan kaybını değerlendirmek için)
• Böbrek ve karaciğer testleri
• Pıhtılaşma testleri
• Dışkıda gizli kan testi
• Üst endoskopi (gastroskopi): ağızdan kamera ile yemek borusu ve mideyi görüntüleme
• Kolonoskopi: makattan kamera ile kalın bağırsağı görüntüleme
• Kapsül endoskopi: yutulan küçük kamera ile ince bağırsağı görüntüleme
• Bilgisayarlı tomografi anjiyografi: damarları görüntüleme

Randevunuzda neler beklenir

Bazı testler için açlık veya bağırsak temizliği gerekebilir. Endoskopi genellikle sakinleştirici ile yapılır; işlem sırasında rahat olmanız sağlanır. Sonuçlar bazen aynı gün, bazen birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz size sonuçları ve bundan sonra ne yapmanız gerektiğini anlatacaktır.

Tedavi

Tedavi kanamanın yerine, miktarına ve nedenine göre değişir. Önce hastanın genel durumu değerlendirilir; gerekirse damardan sıvı, oksijen ve kan desteği verilir. Ardından kanama durdurulmaya ve altta yatan neden tedavi edilmeye çalışılır. Çoğu durumda endoskopi hem tanı hem tedavi için kullanılır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ilaçları ve kontrol randevularını aksatmayın.
• Kanama belirtisi tekrar ederse vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.
• Alkol ve sigaradan uzak durun.
• Doktorunuza danışmadan ağrı kesici veya kan sulandırıcı başlatmayın; mevcut ilacı kendi başınıza bırakmayın.
• Bol sıvı ve dengeli beslenin; aktif kanamada ağızdan bir şey almadan önce sağlık ekibinin talimatına uyun.
• Dışkı rengini ve şikayetlerinizi not edin; kontrolde doktorunuza anlatın.

Tıbbi tedaviler

Endoskopiyle kanamayı durdurma yöntemleri (klip, ısıtma, ilaç enjeksiyonu gibi) kullanılabilir. Mide asidini azaltan tedaviler, enfeksiyon varsa tedavisi, kan sulandırıcı ilaçların düzenlenmesi ve altta yatan hastalığın tedavisi planlanabilir. Ağır kanamada hastanede takip ve kan transfüzyonu gerekebilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, kanama endoskopiyle durdurulamazsa, bağırsakta delinme veya tıkanma varsa ya da kanser gibi bir neden düşünülüyorsa cerrahi gerekebilir. Bu karar uzman hekimler tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

İyileşme döneminde yorgunluk olabilir. Kansızlık varsa merdiven çıkarken veya ayakta uzun süre kalırken baş dönmesi yaşayabilirsiniz. Yavaşlayın, dinlenin ve su için. Dışkı rengini izleyin; siyah veya kanlı dışkı fark ederseniz acil değerlendirme gerekir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkolü sınırlayın veya bırakın.
• Sigara içiyorsanız bırakma desteği alın.
• Dengeli beslenin; lifli gıdalar kabızlığı önlemeye yardımcı olur.
• Doktorunuza danışmadan ağrı kesici kullanmayın.
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız düzenli kontrole gidin.
• Stresi yönetin ve uyku düzeninize dikkat edin.

Diyet ve egzersiz

Aktif kanama veya yeni endoskopi sonrası beslenme doktorun talimatına göre olmalıdır. Genel olarak sebze, meyve, tam tahıl ve su tüketimi; aşırı yağlı, çok baharatlı ve asitli yiyecekler bazı kişilerde rahatsızlık verebilir. Egzersize iyileşince yürüyüş gibi hafif aktivitelerle başlayın; ağır kaldırmayı doktorunuz söyleyene kadar yapmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanama korkutucu olabilir; endişe ve kaygı çok normaldir. Tekrar kanama korkusu uykuyu ve iştahı etkileyebilir. Bu duyguları doktorunuzla paylaşın; gerekirse destek isteyin. Ruhsal olarak zorlanıyorsanız aile hekiminizden yardım alın; acil bir kriz durumunda 112'yi arayın.

Önleme

Her zaman tamamen önlenemez, ancak risk azaltılabilir. Mide veya bağırsak ülseri, karaciğer hastalığı ve kanser gibi nedenlerin erken tedavisi; alkol ve sigaradan uzak durmak; ilaçları doktor önerisiyle kullanmak; tarama programlarına katılmak önemlidir.

Aşılar

Bu konuya özel bir aşı yoktur. Diğer koruyucu sağlık hizmetleri ve rutin aşılar için aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın kalın bağırsak kanseri tarama programı vardır. Yaşınıza ve risk durumunuza göre dışkıda gizli kan testi veya kolonoskopi önerilebilir. Tarama zamanınızı aile hekiminizle konuşun.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kansızlık (anemi)
• Kan kaybına bağlı bayılma veya şok
• Böbrek ve diğer organlarda hasar
• Kanamanın tekrarlaması
• Altta yatan ciddi hastalığın ilerlemesi

Uzun vadeli görünüm

Sindirim yolu kanamalarının çoğu tedavi edilebilir. Erken başvuru ve düzenli takip ile sonuçlar genellikle iyidir. Bazı kişilerde kanama tekrarlayabilir; kontrol randevularına gitmek ve uyarı işaretlerini bilmek önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.