Kan Tükürme (Hemoptizi): Öksürükle Kan Gelmesi

Genel Bakış

Kan tükürme — tıptaki adıyla hemoptizi (okunuşu: he-mop-ti-zi) — öksürük sırasında ağızdan kan veya kanlı balgam gelmesidir. Bu kan, soluk borunuzdan ya da akciğerlerinizden gelir. Bazen balgamın içinde ince kırmızı çizgiler şeklinde, bazen de daha belirgin bir kan olarak görülebilir. Kan tükürmek her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez; ama her zaman bir doktor tarafından değerlendirilmesi gereken bir belirtidir. Çünkü nedeni basit bir solunum yolu iltihabı olabileceği gibi, tedavi edilmesi gereken daha önemli bir akciğer sorununun işareti de olabilir.

Sık görülen bir belirti değildir, ama aile hekimlerine ve acil servislere başvurma nedenleri arasında yer alır. Toplumda görülme sıklığı yaşla birlikte artar. Önemli olan, sık ya da seyrek olması değil; ortaya çıktığında nedeninin araştırılmasıdır.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Sigara içenlerde, uzun süredir öksürüğü olanlarda, kronik (uzun süreli) akciğer hastalığı olanlarda, kan sulandırıcı ilaç kullananlarda ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha sık görülür. Çocuklarda ise daha çok burun kanaması sonrası kanın yutulup öksürükle geri gelmesi ya da solunum yolu enfeksiyonları söz konusudur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Öksürükle birlikte balgamda kırmızı çizgiler veya pembe renk
• Açık kırmızı, köpüklü kan gelmesi
• Kanlı veya pas renginde balgam
• Öksürük (bazen birkaç haftadır süren inatçı öksürük)
• Göğüste ağrı veya sıkışma hissi
• Nefes darlığı veya nefes alırken zorlanma
• Hırıltılı solunum
• Ateş ve titreme
• Gece terlemesi
• İştahsızlık ve istemsiz kilo kaybı
• Ses kısıklığı
• Halsizlik ve çabuk yorulma

Çocuklarda belirtiler

• Çoğu zaman kan, burun kanamasından sonra yutulan kanın öksürükle geri gelmesidir
• Solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı kanlı balgam
• Nadiren küçük bir yabancı cismin (fındık, oyuncak parçası gibi) soluk borusuna kaçması
• Öksürük, hırıltı ve nefes alıp vermede zorlanma
• Kan gelmesi tekrarlıyorsa mutlaka çocuk doktoruna danışılmalıdır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Az miktarda kan bile daha önemli bir hastalığın işareti olabilir; bu nedenle daha hızlı değerlendirilmesi önerilir
• Kan sulandırıcı (kanın pıhtılaşmasını azaltan) ilaç kullananlarda kanama daha kolay ve daha uzun sürebilir
• Nefes darlığı, halsizlik veya kilo kaybı gibi belirtiler daha silik olabilir
• Uzun süreli sigara kullanımı olan kişilerde nedeni araştırmak özellikle önemlidir
• Baş dönmesi veya bayılma hissi varsa bu, kan kaybının belirtisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir

Nedenler

Ana nedenler

• Solunum yolu enfeksiyonları: bronşit (soluk borularının iltihabı), zatürre (akciğer iltihabı), tüberküloz (verem)
• Bronşektazi: soluk borularının genişleyip kalıcı olarak hasar görmesi
• KOAH (kronik obstrüktif akciğer hastalığı) ve uzun süreli sigara kullanımı
• Akciğer kanseri veya solunum yollarındaki iyi huylu büyümeler
• Akciğerde kan pıhtısı (pulmoner emboli)
• Kalp yetmezliği ve buna bağlı akciğerde sıvı birikmesi
• Kan sulandırıcı ilaçların etkisi veya kanın pıhtılaşmasını etkileyen durumlar
• Göğüs kafesi yaralanmaları ve travma
• Soluk borusuna kaçan yabancı cisim (özellikle çocuklarda)
• Nadiren astım, bağ dokusu hastalıkları veya doğuştan gelen damar sorunları

Risk faktörleri

• Sigara veya tütün ürünleri kullanmak
• Tüberküloz (verem) geçirmiş olmak veya yakın temasta bulunmak
• Kronik akciğer hastalığı öyküsü
• Kan sulandırıcı ilaç kullanmak
• Bağışıklık sisteminin zayıflamış olması
• İleri yaş
• Kimyasal duman, toz veya zararlı maddelere uzun süre maruz kalmak
• Bazı maddelerin (örneğin kokain) solunum yoluyla kullanımı
• Yakın zamanda geçirilmiş göğüs travması veya uzun süreli yatak istirahati

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Öksürükle kan gelmesi durumunda, miktarı az olsa bile aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun
• Kan gelmesi tekrarlıyorsa veya miktarı artıyorsa
• Ateş, nefes darlığı veya göğüs ağrısı eşlik ediyorsa
• Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız ve kan geldiyse
• Çocuğunuzun öksürüğünde kan varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tek seferlik, çok az miktarda kan lekesi gördüyseniz ve başka belirtiniz yoksa bile en kısa sürede aile hekiminize danışın
• Üç haftadan uzun süren öksürüğünüz varsa
• Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları geçiriyorsanız
• Sigara içiyorsanız ve öksürük düzeninizde bir değişiklik fark ettiyseniz
• İstemsiz kilo kaybı, gece terlemesi veya sürekli halsizlik yaşıyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce sizi dinler: kan ne zaman başladı, ne kadar geldi, rengi nasıldı, öksürükle mi geldi, başka hangi belirtiler eşlik ediyor? Sigara kullanımınız, kullandığınız ilaçlar ve geçirdiğiniz hastalıklar da sorulur. Ardından fizik muayene yapılır; akciğerlerinizi dinler, nefes alışınızı ve genel durumunuzu değerlendirir. Bu bilgiler ışığında gerekli görülen testler istenir. Çoğu durumda ilk adım bir akciğer filmidir.

Yapılabilecek testler

• Akciğer grafisi (röntgen filmi)
• Bilgisayarlı tomografi (BT) — akciğerlerin ayrıntılı görüntüsü
• Balgam testi ve balgam kültürü (enfeksiyon etkenini aramak için)
• Kan tahlilleri (kan sayımı, pıhtılaşma testleri dahil)
• Bronkoskopi — ince ve esnek bir boruyla soluk yollarının içine bakılması (gerektiğinde küçük doku örneği de alınabilir)
• Solunum fonksiyon testi (nefes gücünü ölçen basit bir test)
• Tüberküloz (verem) açısından değerlendirme testleri

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle birkaç basamakta ilerler ve çoğu zaman ilk testler yeterli olur. Bazı testlerin sonucu birkaç gün sürebilir. Doktorunuz size hangi testin neden istendiğini açıklayacaktır; anlamadığınız bir nokta olursa sormaktan çekinmeyin. Kan tükürmenin nedeni bulunamadığında bile, takip ve tekrar değerlendirme çoğu zaman güven verici bir yol sunar.

Tedavi

Tedavi, kan tükürmenin altında yatan nedene göre planlanır. Yani önce nedeni bulmak, sonra o nedeni tedavi etmek esastır. Kan miktarı fazlaysa veya solunum zorlaşıyorsa önce kanamanın durdurulması ve nefesin rahatlatılması öncelik kazanır. Tedavi planınızı mutlaka bir doktor belirlemelidir; kendi kendine ilaç kullanmaktan kaçının.

Evde kişisel bakım

• Kan geldiğinde oturur ya da hafifçe öne eğik bir pozisyonda durun; bu, kanın soluk yolunu tıkamamasına yardımcı olur
• Kanı yutmamaya çalışın; yutulan kan mide bulantısına yol açabilir
• Kanın miktarını, rengini ve saatini not edin — bu bilgi doktorunuza çok yardımcı olur
• Bol sıvı için; balgamın yumuşaması öksürüğü kolaylaştırır
• Sigara içiyorsanız bırakın; bırakma konusunda destek isteyin
• Duman, toz, kimyasal buhar ve çok kuru hava gibi öksürüğü tetikleyen ortamlardan uzak durun
• Kan sulandırıcı veya benzeri bir ilaç kullanıyorsanız bunu doktorunuza mutlaka söyleyin; ilacınızı kendi kararınızla kesmeyin
• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz önce nedeni belirler ve tedaviyi ona göre düzenler. Enfeksiyon söz konusuysa uygun tedavi verilir. Astım veya KOAH gibi hava yollarını daraltan durumlarda solunum yollarını açmaya yönelik tedaviler ve inhaler (solukla alınan) cihazlar kullanılabilir. Kanama miktarı fazlaysa hastanede gözlem, oksijen desteği ve kanamayı durdurmaya yönelik girişimler gerekebilir; bazı durumlarda kan damarlarının kapatıldığı anjiyografi temelli işlemler uygulanır. Kan sulandırıcı ilaç kullanan kişilerde doktor bu ilaçların düzenini yeniden değerlendirir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca sizi muayene eden doktor karar verebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çok sık başvurulan bir yol değildir; yalnızca belirli durumlarda, örneğin tek bir bölgeden kaynaklanan ve diğer yöntemlerle durdurulamayan kanamalarda, sınırlı bir akciğer bölgesinde kalıcı hasar (bronşektazi) olduğunda veya bir tümör söz konusu olduğunda düşünülebilir. Bu karar, göğüs hastalıkları ve göğüs cerrahisi uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Kan tükürme atakları arasında yaşam genellikle normal seyrine döner. Önemli olan, belirtileri takip etmek ve ne zaman doktora başvurmanız gerektiğini bilmek. Küçük bir not defterine kan gelme tarihini, miktarını ve eşlik eden belirtileri yazmak, kontrollerinizde doktorunuza çok değerli bilgiler sunar. Bu tür bir takip, belirsizliğin verdiği kaygıyı da azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerini bırakmak — bu, akciğer sağlığınız için yapabileceğiniz en önemli tek adımdır
• Ev içi hava kalitesine dikkat etmek: iyi havalandırma, gerekirse nemlendirme
• Öksürüğü tetikleyen toz, duman ve kimyasallardan uzak durmak
• Düzenli uyku ve yeterli dinlenme
• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri ve aşıları aksatmamak
• Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız doz ve kullanım düzenini doktorunuzun belirlediği şekilde sürdürmek

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; dengeli ve çeşitli beslenmek, bol su içmek balgamın incelmesine ve öksürüğün daha kolay olmasına yardımcı olur. Hareket etmek akciğer sağlığı için yararlıdır. Aktif kanama döneminde ağır efordan kaçının; iyileşme sonrasında ise doktorunuza danışarak yürüyüş gibi hafif ve düzenli egzersizlere başlayabilirsiniz. Nefes egzersizleri ve gerektiğinde solunum fizyoterapisi, nefes alıp vermeyi kolaylaştırabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kan görmek doğal olarak korkutur ve kaygı yaratır. Bu duygular çok normaldir. Kaygı nedeniyle uyku bozulabilir, sürekli belirti arama hali gelişebilir. Bu duyguları bir sağlık uzmanıyla konuşmak, hem doğru bilgiye ulaşmanızı hem de rahatlamanızı sağlar. Kendinizi çok kötü hisseder, günlük işlerinizi yapamaz ya da kendinize zarar verme düşünceleri yaşarsanız lütfen hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Yalnız kalmayın; güvendiğiniz bir yakınınızdan yanınızda olmasını isteyin.

Önleme

Kan tükürmenin her nedeni önlenemez; ama riski azaltmak için yapabileceğiniz önemli şeyler var. En etkili adım sigarayı bırakmaktır. Solunum yolu enfeksiyonlarından korunmak, aşılarınızı zamanında yaptırmak, kronik akciğer hastalıklarınızı düzenli takip ettirmek ve kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız düzenli kontrole gitmek riski azaltmaya yardımcı olur. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği koruyucu sağlık hizmetlerini ve aşı takvimini takip etmek de yararlıdır.

Aşılar

Grip (influenza), zatürre (pnömokok) ve COVID-19 gibi solunum yolu enfeksiyonlarına karşı aşılar, akciğer enfeksiyonlarını önlemeye yardımcı olur. Hangi aşının size ve yaşınıza uygun olduğunu aile hekiminize veya eczacınıza sorabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın güncel aşı önerileri bu konuda yol göstericidir.

Tarama programları

Sigara kullanımı yüksek olan kişilerde, tüberküloz (verem) açısından risk taşıyanlarda veya uzun süreli öksürüğü olanlarda doktorunuz ek tarama testleri önerebilir. Kendi durumunuza uygun tarama gerekip gerekmediğini aile hekiminizle konuşmanız en doğru yoldur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kanamanın miktarının artması ve solunum yolunu tıkaması
• Nefes darlığının ağırlaşması ve solunum yetmezliği gelişmesi
• Aşırı kan kaybına bağlı kansızlık (anemi) ve halsizlik
• Yutulan kanın mide bulantısı ve kusmaya yol açması
• Altta yatan hastalığın (örneğin enfeksiyon veya tümör) geç fark edilmesi ve tedavinin gecikmesi
• Nadiren kan basıncının düşmesi (şok tablosu)

Uzun vadeli görünüm

Kan tükürmenin ardındaki nedenlerin büyük çoğunluğu tedavi edilebilir ve birçoğu tamamen iyileşir. Önemli olan, belirtiyi ciddiye alıp zamanında değerlendirmeye gitmektir; erken değerlendirme çoğu zaman hem tedaviyi kolaylaştırır hem de içinizi rahatlatır. Kronik bir akciğer hastalığınız olsa bile düzenli takip ve doğru yaşam alışkanlıklarıyla iyi bir yaşam kalitesi sürdürmek mümkündür. Umutlu olmak için iyi nedenler var: doğru bilgi ve düzenli takip, bu süreçte en güçlü yanınızdadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.