El Ağrısı

Genel Bakış

El ağrısı, elin herhangi bir yerinde (parmaklar, avuç içi, bilek veya eklemler) hissedilen ağrı, sızlama, sertlik veya yanma hissidir. Bazen tek bir parmakta, bazen tüm elde olur. El; tutmak, kavramak, yazmak, taşımak gibi günlük işlerin neredeyse tamamında kullanıldığı için ağrı olduğunda hayatı belirgin şekilde etkileyebilir. Çoğu el ağrısı ciddi bir hastalığın işareti değildir ve basit önlemlerle iyileşir; ancak bazı durumlarda altta yatan bir sorunun (eklem hastalığı, sinir sıkışması, zorlanma veya yaralanma gibi) değerlendirilmesi gerekir.

Evet, el ağrısı toplumda çok sık görülen bir yakınmadır. Özellikle bilgisayar ve telefon kullanımı, tekrarlayan ev işleri veya el emeği gerektiren işler nedeniyle son yıllarda daha da yaygın hale gelmiştir.

Herkesi etkileyebilir. Tekrarlayan el hareketleri yapan çalışanlarda, uzun süre bilgisayar veya telefon kullananlarda, hamilelerde, şeker hastalığı (diyabet) veya tiroid sorunu olanlarda, eklem hastalığı bulunanlarda ve ileri yaştaki kişilerde daha sık görülür. Çocuklarda ise genellikle düşme veya yaralanma sonrası ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Elde veya parmaklarda ağrı, sızlama ya da yanma hissi
• Sabahları veya uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra sertlik ve tutukluk
• Avuç içi, bilek veya parmak eklemlerinde şişlik
• Parmaklarda uyuşma veya karıncalanma (özellikle gece artan)
• Kavrama gücünün azalması, cisimleri düşürme
• Belirli hareketlerde (tutma, sıkma, çevirme) artan ağrı
• Parmakta takılma, kilitlenme veya 'klik' sesi
• Elin renginde değişiklik, soğuğa aşırı hassasiyet

Çocuklarda belirtiler

• Düşme veya çarpma sonrası elini kullanmak istememe
• Eliyle tutmaktan kaçınma, sürekli ağlama veya huzursuzluk
• Parmak veya bilekte şişlik, morarma veya şekil bozukluğu
• Okulda kalem tutmakta veya yazı yazmakta zorlanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Eklemlerde yıpranmaya bağlı (osteoartrit) ağrı ve sertlik
• Sabah tutukluğunun daha uzun sürmesi
• Kavrama gücünde belirgin azalma, kavanoz açmada zorlanma
• Kemik erimesi (osteoporoz) nedeniyle düşme sonrası kırık riski
• Şeker hastalığına bağlı sinir hasarına (nöropati) bağlı uyuşma ve yanma

Nedenler

Ana nedenler

• Aşırı kullanım ve tekrarlayan zorlanma (uzun süre yazı yazmak, bilgisayar kullanmak, ev işi yapmak)
• Tendon iltihabı (tendinit): el ve bilekteki tendonların iltihaplanması
• Karpal tünel sendromu: bilekteki sinirin sıkışması sonucu uyuşma ve ağrı
• Kas-iskelet yaralanmaları: burkulma, zorlanma, kırık, çıkık
• Eklem hastalıkları: yıpranmaya bağlı eklem ağrısı (osteoartrit) veya iltihaplı eklem hastalıkları (romatoid artrit gibi)
• Tetik parmak: parmak tendonunun takılması ve kilitlenmesi
• Ganglion kisti: el veya bilekte sıvı dolu küçük kese
• Sinir kaynaklı ağrı: boyun kaynaklı sinir basısı veya şeker hastalığına bağlı sinir hasarı
• Enfeksiyon veya iltihaplı durumlar (kanal iltihabı, parmak iltihabı)
• Bazı sistemik hastalıklar, hormonal değişiklikler ve hamilelik

Risk faktörleri

• El emeği gerektiren veya tekrarlayan hareketler içeren işler
• Uzun süre bilgisayar, telefon veya oyun kumandası kullanımı
• Şeker hastalığı (diyabet), tiroid hastalıkları
• İltihaplı eklem hastalığı öyküsü veya ailede romatizmal hastalık bulunması
• Önceki el veya bilek yaralanmaları
• Hamilelik ve menopoz gibi hormonal değişim dönemleri
• İleri yaş
• Sigara kullanımı ve hareketsiz yaşam
• Uygun olmayan çalışma duruşu ve ergonomik olmayan ekipman

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yaralanma sonrası elde şekil bozukluğu, aşırı şişlik veya ağrı varsa
• Kızarıklık, ısı artışı, iltihap veya ateş varsa
• Parmaklarda ani ve geçmeyen uyuşma veya güçsüzlük varsa
• Kan akışının bozulduğunu düşündüren solukluk, soğukluk veya morarma varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ağrı iki-üç haftadan uzun sürüyorsa
• Sabah sertliği yarım saatten fazla sürüyorsa
• Ağrı günlük işleri, çalışmayı veya uykuyu etkiliyorsa
• Tekrarlayan şişlik veya parmakta takılma oluyorsa
• Her iki elde benzer yakınmalar varsa ve başka eklemlerde de ağrı eşlik ediyorsa

Tanı

Hekim genellikle önce sizi dinler: ağrı ne zaman başladı, hangi hareketlerde artıyor, uyuşma veya şişlik var mı, işinizde elinizi nasıl kullanıyorsunuz? Ardından el ve bilek muayenesi yapılır; hareket açıklığı, güç, hassasiyet noktaları ve sinir bulguları değerlendirilir. Çoğu zaman tanı bu görüşmeyle konulabilir.

Yapılabilecek testler

• Röntgen: kırık, eklem yıpranması veya kireçlenme için
• Ultrason: tendon, sinir ve kist değerlendirmesi için
• Kan testleri: iltihaplı eklem hastalığı veya başka sistemik nedenler için
• Sinir iletim testi (EMG): sinir sıkışması şüphesinde
• Nadiren MR veya bilgisayarlı tomografi

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle kısa sürer ve ağrılı değildir. Gerekirse testler istenir; sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Bazı durumlarda fizyoterapi veya el cerrahisi gibi bir uzmana yönlendirilebilirsiniz. Randevuya giderken ağrının ne zaman başladığını, neleri zorlaştırdığını ve kullandığınız ilaçları not etmeniz faydalı olur.

Tedavi

El ağrısının tedavisi nedene göre planlanır. Çoğu kişide ilk adım eli dinlendirmek, zorlayan hareketleri azaltmak ve günlük alışkanlıkları düzenlemektir. Gerekirse hekim uygun gördüğünde ilaç tedavisi, fizyoterapi veya bölgesel uygulamalar eklenebilir. Hiçbir ilacı kendi başınıza başlamamanız, özellikle mevcut hastalıklarınız varsa mutlaka hekim veya eczacıya danışmanız önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Ağrıyı artıran hareketlere kısa süre ara verin, eli tamamen hareketsiz bırakmayın
• Yeni başlayan ağrıda buz uygulaması (15-20 dakika, ciltle arasında bez koyarak) yapın
• Sertlik ve tutuklukta ılık su veya ılık kompres rahatlatıcı olabilir
• Eli kalp seviyesinin üzerinde tutarak şişliği azaltın
• Gün içinde nazik parmak ve bilek germe hareketleri yapın
• Bilgisayar başında bilek desteği kullanın, klavye ve fareyi rahat bir yüksekliğe ayarlayın
• Kavanoz, kapak gibi zorlayıcı işlerde yardımcı araçlar kullanın
• Gece uyuşma için hekiminizin önerdiği basit atel veya sargıyı kullanın

Tıbbi tedaviler

Hekim, altta yatan nedene göre farklı yollar izleyebilir: ağrı ve iltihabı azaltmaya yönelik ağrı kesici veya iltihap giderici ilaçlar reçete edilebilir; bazı durumlarda bölgesel enjeksiyon uygulamaları düşünülebilir. Fizyoterapi, el egzersizleri, atel veya ortez kullanımı sık başvurulan yöntemlerdir. Şeker hastalığı, tiroid veya romatizmal hastalık gibi bir neden bulunursa asıl hastalığın tedavisi el ağrısını da rahatlatır. Tüm bu seçeneklerin sizin için uygun olup olmadığına hekiminiz karar vermelidir; ilaç adı ve doz önerisi yalnızca hekim tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat nadiren gerekir. Dinlenme, atel ve fizyoterapi gibi yöntemlere rağmen yakınmalar sürüyorsa veya sinir sıkışması, tendon takılması ya da kırık gibi belirgin bir sorun varsa hekim sizi el cerrahisine yönlendirebilir. Ameliyat kararı her zaman kişiye özel değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

El ağrısıyla yaşarken amaç eli tamamen kullanmamak değil, daha akıllıca kullanmaktır. İşleri küçük parçalara bölmek, molalar vermek ve yardımcı gereçlerden faydalanmak günlük hayatı belirgin biçimde kolaylaştırır. Ağrıyı ve nelerin iyi geldiğini kısa bir günlüğe yazmak, hekimle görüşürken çok işe yarar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Çalışma masanızı ve oturuşunuzu ergonomik hale getirin
• Aynı hareketi uzun süre tekrarlamak yerine kısa molalar verin
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı düşünün; kan dolaşımı ve iyileşme için önemlidir
• Düzenli hafif hareket ve germe egzersizleri yapın
• Ağır çanta ve poşetleri tek elle değil, iki elle veya yardımcı araçla taşıyın
• Ellerinizi soğuktan koruyun, eldiven kullanın

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme, özellikle eklem sağlığı ve kilo kontrolü açısından önemlidir. Fazla kilo el ve bilek eklemlerine binen yükü artırır; sağlıklı kiloyu korumak ağrıyı azaltabilir. Şeker hastalığınız varsa kan şekeri kontrolü sinir kaynaklı ağrılar açısından değerlidir. Egzersizde amaç güç ve esnekliği korumaktır: nazik parmak açma-kapama, bilek çevirme ve hafif sıkma hareketleri faydalıdır. Ağrıyı artıran hareketi zorlamayın; hangi egzersizlerin size uygun olduğunu bir fizyoterapiste veya hekiminize sorabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli ağrı yorucu olabilir; uykuyu bozabilir, kişiyi gergin veya umutsuz hissettirebilir. Bu duygular anlaşılır ve yalnız değilsiniz. Ağrı nedeniyle keyif aldığınız işlerden uzaklaştığınızı fark ederseniz bunu hekiminizle paylaşın. Kendinizi çok kötü, çaresiz veya umutsuz hissediyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceleri varsa vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun veya acil yardım için 112'yi arayın. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın birinci basamak sağlık hizmetleri ve ruh sağlığı birimleri de destek sağlar.

Önleme

El ağrısının her türü tamamen önlenemese de önemli bir kısmı önlenebilir. Tekrarlayan zorlanmaları azaltmak, doğru duruş ve ekipman kullanmak, düzenli ara vermek ve el kaslarını güçlendirmek riski belirgin şekilde düşürür.

Aşılar

El ağrısı için özel bir aşı yoktur. Genel sağlık önerileri ve yaşa uygun rutin aşılar için Sağlık Bakanlığı'nın önerilerini ve aile hekiminizi takip edebilirsiniz.

Tarama programları

El ağrısı için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak el ağrısının sık nedenleri arasında yer alan şeker hastalığı ve tiroid hastalıkları için risk grubundaysanız aile hekiminizle kontrol testleri hakkında görüşebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kavrama gücünde azalma ve günlük işlerde zorlanma
• Parmaklarda kalıcı sertlik veya hareket kısıtlılığı
• Sinir sıkışmasının ilerlemesi ve kalıcı uyuşma
• Uyku bozukluğu ve yorgunluk
• İş ve günlük yaşamda verim kaybı
• Nadiren tedavi edilmeyen enfeksiyon veya kırıklarda daha ciddi sorunlar

Uzun vadeli görünüm

El ağrısının çoğu türünde görünüm iyidir. Basit önlemler ve doğru tedaviyle kişilerin büyük bölümü birkaç hafta ile birkaç ay içinde belirgin rahatlama yaşar. Uzun süredir devam eden yakınmalarda bile fizyoterapi ve uygun tedaviyle işlevsellik büyük ölçüde korunabilir. Önemli olan, yakınmaları görmezden gelmek yerine zamanında bir sağlık uzmanına danışmaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.