Yattığınızda Kötüleşen İşitme: Kulak Burun Boğaz Rehberi

Genel Bakış

Yatınca işitmenin azalması ya da kötüleşmesi; kulakta dolgunluk, tıkanıklık veya basınç hissiyle birlikte görülebilen bir durumdur. Bu şikâyet çoğunlukla orta kulaktaki basınç dengesinin bozulması, östaki borusu adı verilen kulağı genze bağlayan kanalın tıkanması veya kulakta sıvı birikmesi nedeniyle olur. İşitme, kulak kepçesi, dış kulak yolu, orta kulak ve iç kulak adı verilen bölgelerin birlikte çalışmasıyla sağlanır. Yatarken bu dengenin değişmesi bazı sorunların daha belirgin hale gelmesine yol açabilir.

Evet, yaygın bir şikâyettir. Özellikle soğuk algınlığı, alerji, sinüzit ve orta kulak iltihabı sırasında veya sonrasında sıkça karşılaşılır.

Her yaşta görülebilir. Çocuklarda geniz eti büyümesi ve sık kulak enfeksiyonları nedeniyle daha sık ortaya çıkabilir. Erişkinlerde ise alerji, üst solunum yolu enfeksiyonları, uçak yolculuğu ve dalış gibi basınç değişiklikleri ile ilişkili olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yatarken veya bir kulağın üzerine yaslanınca işitmede azalma
• Kulakta dolgunluk, tıkanıklık veya basınç hissi
• Sabah uyanınca veya gece yatınca çınlama, uğultu
• Yutkunma, esneme veya çiğneme ile geçici olarak rahatlama
• Seslerin boğuk veya uzaktan geliyormuş gibi duyulması

Çocuklarda belirtiler

• Televizyonu çok yakından izleme veya sesini çok açma
• Okulda öğretmeni veya arkadaşlarını duymakta zorlanma
• Huzursuzluk, kulağını çekiştirme veya kulakla oynama
• Konuşmada gecikme veya konuşmanın anlaşılmaması
• Uykuya dalarken huzursuzlanma veya ağlama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Karşıdaki kişiyi özellikle yatarken daha zor duyma
• Televizyon ve telefon konuşmalarını takip etmekte zorlanma
• Kulakta sürekli dolgunluk hissi
• Sessiz ortamlarda bile sesleri anlamakta güçlük
• İşitme azlığını yaşlanmaya bağlayarak doktora gitmeyi erteleme

Nedenler

Ana nedenler

• Östaki borusu tıkanıklığı: Soğuk algınlığı, alerji veya sinüzit nedeniyle kulağı genze bağlayan kanal şişebilir, orta kulak basıncı bozulur.
• Orta kulakta sıvı birikmesi: Enfeksiyon sonrası veya östaki borusu iyi çalışmadığında orta kulakta yapışkan sıvı birikebilir.
• Dış kulak yolunda kulak kiri (buşon) birikmesi: Kulak kiri yatınca kayarak kulak yolunu tamamen tıkayabilir.
• Kulak zarı ve orta kulak yapısındaki bozukluklar: Basınç değişikliklerinde işitme daha çok etkilenebilir.
• İç kulak kaynaklı hastalıklar: Meniere hastalığı gibi durumlarda baş dönmesi ve dolgunluk hissi yatınca artabilir.
• Yaşa bağlı işitme kaybı: Sinir hücrelerinin yaşlanmasıyla ortaya çıkan işitme azlığı, yatış pozisyonunda daha belirgin fark edilebilir.

Risk faktörleri

• Sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçirmek
• Alerjik burun iltihabı veya geniz eti büyümesi
• Sigara dumanına maruz kalmak
• Yüksek sesli ortamlarda çalışmak
• Uçak yolculuğu, dalış veya tüple yürüyüş gibi basınç değişikliği yaşamak
• Kulakları pamuklu çubuk veya benzeri cisimlerle karıştırmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani işitme kaybı fark edildiğinde aynı gün acil olarak doktora başvurun.
• Şiddetli baş dönmesi veya denge kaybı varsa hemen 112’yi arayın.
• Kulaktan kan veya iltihap geliyorsa aynı gün sağlık kuruluşuna gidin.
• Kulak ağrısı ile birlikte yüksek ateş varsa en kısa sürede doktora görünün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yatınca kötüleşen işitme birkaç haftadır devam ediyorsa
• Kulakta sürekli dolgunluk veya basınç hissi varsa
• Çocukta tekrarlayan kulak enfeksiyonu veya konuşma geriliği şüphesi varsa
• İşitme azalması giderek artıyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa

Tanı

Kulak burun boğaz doktoru önce şikâyetinizi dinler, ardından kulağınızı, burnunuzu, boğazınızı ve genizinizi muayene eder. Otoskop adı verilen ışıklı aletle dış kulak yolu ve kulak zarına bakılır. Gerekirse işitme testi ve kulak basınç testi yapılır.

Yapılabilecek testler

• Otoskopi: Kulak yolunun ve kulak zarının görsel muayenesi
• Timpanometri: Kulak zarının hareketini ve orta kulak basıncını ölçen ağrısız bir test
• Odyometri: Sessiz bir odada kulaklıkla farklı tonlardaki sesleri duyup duymadığınızı ölçen işitme testi
• Rinne ve Weber testleri: İşitme kaybının iletim tipi mi yoksa sinirsel mi olduğunu ayırmaya yardımcı basit çatal testleri
• Gerekirse görüntüleme yöntemleri: Bazı durumlarda iç kulak veya kafa yapısını değerlendirmek için bilgisayarlı tomografi gibi ileri incelemeler istenebilir

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve testler genellikle ağrısızdır, çoğu birkaç dakika sürer. İşitme testi sırasında sizden verilen sinyallere düğmeye basarak yanıt vermeniz istenir. Sonuçlara göre doktorunuz sorunun kaynağını açıklayacak ve size uygun tedavi planını sunacaktır.

Tedavi

Tedavi, işitme şikâyetine yol açan nedene göre kişiselleştirilir. Östaki borusu tıkanıklığı, orta kulakta sıvı birikmesi, kulak kiri veya iç kulak kaynaklı bir sorun farklı biçimlerde yönetilir. Amaç kulağın normal basınç dengesini ve işitme fonksiyonunu korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Yutkunmak, sakız çiğnemek veya esnemek östaki borusunu açmaya yardımcı olabilir.
• Yatarken başınızı hafif yüksekte tutun; etkilenen kulağın üzerine yatmamaya çalışın.
• Burnu tuzlu su spreyi ile yumuşatmak östaki borusuna iyi gelebilir; ancak önce doktorunuza danışın.
• Kulak çubuğu, ataş, kalem ucu gibi cisimleri kulağınıza sokmayın.
• Yüksek sesten kaçının; gürültülü ortamlarda kulak koruyucu kullanın.
• Sigara dumanı ve alerjenlerden uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, altta yatan nedene bağlı olarak iltihapla mücadele eden, alerjiyi kontrol altına alan veya sıvı birikimini azaltan ilaçlar önerebilir. Bazı durumlarda burun içine uygulanan spreyler veya ağızdan alınan ilaçlar kullanılabilir. Size uygun ilacın adı, dozu ve süresi mutlaka doktorunuz tarafından belirlenmelidir. Kendi başınıza herhangi bir ilaç kullanmadan önce mutlaka doktorunuza veya eczacınıza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda, özellikle tekrarlayan orta kulak iltihabı veya uzamış sıvı birikimi ilaçlarla düzelmiyorsa, kulak zarına küçük bir tüp yerleştirilmesi veya geniz etinin ameliyatla alınması gibi cerrahi yöntemler gerekebilir. Bu kararı doktorunuz; şikâyetinizin süresi, yaşınız ve muayene bulgularınıza göre birlikte planlayacaktır.

Bu durumla yaşamak

İşitme güçlüğü yaşadığınız dönemde konuşurken karşınızdaki kişiyle yüz yüze gelin ve ortam sessizken iletişim kurun. Yatarken başınızı yüksekte tutmak ve burnunuzu dengeli bir şekilde temizlemek şikâyetinizi azaltabilir. İşitme sorununuz uzun sürerse günlük işlerinizde kendinize zaman tanıyın ve mümkünse tek başınıza önemli kararlar vermekten kaçının.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve yeterli su içmeye özen gösterin.
• Kulaklarınızı yüksek sesten koruyun.
• Alerjiniz varsa tetikleyicilerden uzak durun.
• Burnunuzu sümkürürken aynı anda iki burun deliğini sıkıca kapatarak zorlamayın; tek tek sümkürmeyi deneyin.
• Uçak iniş ve kalkışlarında esneyin, su yutun veya sakız çiğneyin.
• Kulak hijyeni için doktorunuza danışmadan kulak damlası kullanmayın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli yürüyüş genel sağlığınızı destekler. Kan dolaşımını iyileştiren Akdeniz tipi beslenme, iç kulak sağlığına da katkı sağlayabilir. Sigara ve aşırı alkolden kaçınmak, işitme sinirlerinin korunmasına yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İşitme sorunları iletişimi zorlaştırabilir, sosyal ortamlarda kaygı ve yalnızlık hissi yaratabilir. Bu duyguların normal olduğunu bilin. Yaşadıklarınızı ailenizle ve güvendiğiniz arkadaşlarınızla paylaşmak rahatlamanıza yardımcı olabilir.

Önleme

Her işitme kaybı önlenemez. Ancak kulak hijyenine dikkat etmek, yüksek sesten kaçınmak, soğuk algınlığı ve alerji belirtilerini ihmal etmemek bazı kulak sorunlarının önüne geçebilir. Orta kulakla ilgili şikâyetlerde erken doktora başvurmak, kalıcı hasar riskini azaltır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, orta kulak iltihabına yol açabilen bazı enfeksiyonlara karşı koruma sağlayabilir. Sizin ve çocuğunuzun aşı takvimi için aile hekiminize veya çocuk doktorunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Yeni doğanlarda işitme taraması Türkiye’de rutin olarak uygulanır. Tekrarlayan kulak enfeksiyonu geçiren çocukların ve işitme yakınması olan yetişkinlerin düzenli işitme kontrolü yaptırması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Orta kulakta uzun süre kalan sıvı, çocuklarda konuşma ve dil gelişimini olumsuz etkileyebilir.
• Kalıcı işitme kaybı gelişebilir.
• Kronik orta kulak iltihabı kulak zarına ve kulak kemikçiklerine zarar verebilir.
• İç kulak tutulumu olan durumlarda baş dönmesi, denge kaybı ve sürekli çınlama görülebilir.

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve doğru tedaviyle çoğu hasta tamamen iyileşir. İşitme kaybı kalıcı olsa bile işitme cihazları ve diğer tıbbi desteklerle başarılı bir tedavi mümkündür. Önemli olan şikâyetinizi ciddiye almak ve zamanında bir kulak burun boğaz uzmanına başvurmaktır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı · Türkiye
• Aile Sağlığı Merkeziniz · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.