Hıçkırık: Neden Olur, Nasıl Geçer?

Genel Bakış

Hıçkırık, göğüs ve karın boşluklarını ayıran diyafram kasının ani ve istemsiz kasılmasıdır. Bu kasılma sonrasında ses telleri aniden kapanır ve 'hık' sesi çıkar. Çoğu hıçkırık birkaç dakika veya saat içinde kendiliğinden geçer.

Evet, hıçkırık oldukça yaygındır. Hemen herkes hayatının bir döneminde hıçkırık yaşar. Çoğu zaman basit bir nedenle ortaya çıkar ve kendiliğinden geçer.

Hıçkırık her yaş grubunda görülebilir. Bebeklerde, yetişkinlerde ve ileri yaştaki bireylerde ortaya çıkabilir. Bazı durumlarda yetişkinlerde erkeklerde kadınlara göre daha sık görüldüğü bilinmektedir. Ameliyat sonrası, bazı ilaçların kullanımı sırasında veya bazı hastalıklarla birlikte de hıçkırık gelişebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Tekrarlayan 'hık' sesi
• Göğüs, karın veya boğazda hafif bir kasılma hissi
• Nefes almada kısa süreli duraksama
• Birkaç dakika veya birkaç saat içinde kendiliğinden durma
• Bazen yemek yedikten veya gazlı içecek içtikten sonra ortaya çıkma

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde beslenme sonrası sık görülür
• Genellikle kendiliğinden geçer ve zararsızdır
• Çocuklarda heyecan, stres veya hızlı yemek yeme ile tetiklenebilir
• Hıçkırık sırasında çocuğun nefes almasına engel olmaz, ancak rahatsız edici olabilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda hıçkırık bazen mide problemleri veya reflü ile ilişkili olabilir
• Uzun süreli hıçkırık, geçmeyen ve çok yorucu olabilir
• İnme, Parkinson gibi nörolojik hastalıklarda daha sık görülebilir
• İlaç kullanımı hıçkırığı tetikleyebilir, bu durumda doktorla görüşülmelidir

Nedenler

Ana nedenler

• Hızlı yemek yeme veya yemek yerken hava yutma
• Gazlı içecekler, alkol veya aşırı sıcak/soğuk yiyecekler tüketme
• Aşırı yemek yeme veya mide şişkinliği
• Ani heyecan, stres veya korku
• Sigara kullanımı
• Sıcaklık değişimleri, örneğin soğuk su ile sıcak duş
• Bazı ilaçlar
• Mide asidinin yemek borusuna kaçması (reflü)
• Diyaframı veya hıçkırık refleksini etkileyen sinirlerin tahrişi
• Bazı nörolojik veya metabolik hastalıklar (uzun süreli hıçkırıkta)

Risk faktörleri

• Erkek cinsiyet (uzun süreli hıçkırıkta daha sık)
• İleri yaş
• Mide veya sindirim sistemi hastalıkları (reflü, gastrit)
• Böbrek hastalığı veya diyabet gibi kronik hastalıklar
• Korku, heyecan veya yoğun duygusal anlar
• Alkol veya tütün kullanımı
• Bazı sinir sistemi hastalıkları (inme, multipl skleroz gibi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hıçkırık 48 saatten uzun sürüyorsa
• Hıçkırıkla birlikte ateş, karın ağrısı, kusma veya nefes darlığı varsa
• Hıçkırık nedeniyle beslenemiyor veya sıvı alamıyorsanız
• Göğüs ağrısı veya inme belirtileri ile birlikte hıçkırık varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hıçkırık sık sık tekrarlıyorsa ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Hıçkırık birkaç günden uzun sürdüyse ve kendiliğinden geçmiyorsa
• Yemeklerden sonra sürekli hıçkırık oluyorsa
• Kullandığınız ilaçların hıçkırık yapabileceğini düşünüyorsanız

Tanı

Doktor hıçkırığı genellikle fizik muayene ile teşhis eder. Hıçkırığın süresi, sıklığı, ne zaman başladığı ve eşlik eden belirtiler hakkında sorular sorar. Altta yatan bir hastalık düşünülüyorsa, doktorunuz gerekli tetkikleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (elektrolit dengesizliği, böbrek veya karaciğer fonksiyonları)
• Mide ve yemek borusunu görüntülemek için endoskopi
• Akciğer filmi
• Diyafram ve sinirlerin işlevini değerlendirmek için ultrason veya manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Nörolojik değerlendirme gerekiyorsa elektromiyografi (EMG)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz öncelikle hıçkırığın süresini ve eşlik eden belirtileri dinleyecektir. Fizik muayenede karın, göğüs ve sinir sistemi muayenesi yapılabilir. Gerekli görülürse kan testleri, görüntüleme veya endoskopi gibi tetkikler istenir. Bu testlerin sonucuna göre hıçkırığın nedeni belirlenmeye çalışılır.

Tedavi

Hıçkırığın tedavisi, altta yatan nedene ve hıçkırığın süresine bağlıdır. Kısa süreli hıçkırıklar için evde uygulanan yöntemler çoğunlukla yeterlidir. Uzun süreli veya inatçı hıçkırıklarda doktor tarafından ilaç tedavisi, sinir blokajı veya fiziksel müdahale önerilebilir. Tedavi kişiye özeldir ve mutlaka bir sağlık profesyoneli rehberliğinde planlanmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Bir bardak soğuk suyu yavaşça içmek veya küçük yudumlar almak
• Nefesinizi birkaç saniye tutmak ve yavaşça bırakmak
• Bir kese kağıdı gibi bir torbanın içine yavaşça nefes alıp vermek (dikkatli olun, asla plastik poşet kullanmayın)
• Limon dilimi ısırmak veya bir çay kaşığı sirke içmek (mide problemi olanlar dikkatli olmalı)
• Dizlerinizi göğsünüze doğru çekip öne eğilmek
• Buzlu su ile gargara yapmak
• Yavaş yemek yemek ve yemek sırasında konuşmamak
• Gazlı içecekler ve alkolden kaçınmak

Tıbbi tedaviler

Uzun süreli hıçkırıklarda doktorunuz hıçkırığı durdurmaya yardımcı ilaçlar reçete edebilir. Bu ilaçlar sinir sistemi veya sindirim sistemi üzerinde etki eder. İlaç dozu ve süresi doktor tarafından belirlenmelidir. Bazı durumlarda hıçkırığa neden olan diyafram sinirine yönelik blokaj, akupunktur veya cerrahi girişim düşünülebilir. Ancak bu tedaviler uzman hekimler tarafından nadir ve dirençli hıçkırıklarda uygulanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir ve tedaviye dirençli hıçkırıklarda, diyaframı uyaran sinire yönelik cerrahi girişimler düşünülebilir. Bu yöntemler yalnızca uzman bir ekip tarafından, altta yatan nedenler araştırıldıktan sonra ve hasta için uygun olduğunda değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Çoğu hıçkırık kısa süreli olduğu için günlük yaşamı ciddi etkilemez. Ancak uzun süreli hıçkırıklar yemek yemeyi, konuşmayı ve uyumayı zorlaştırabilir. Bu durumda hıçkırığı tetikleyen yiyecek ve içeceklerden kaçınmak, yavaş yemek ve stresi yönetmek yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yemekleri sakin ve yavaş yemeye özen gösterin
• Gazlı içecekler, baharatlı yiyecekler ve aşırı sıcak/soğuk gıdaları sınırlayın
• Sigara ve alkol kullanımını azaltın veya bırakın
• Stres yönetimi için derin nefes egzersizleri veya gevşeme teknikleri deneyin
• Yatmadan önce ağır yemeklerden kaçının

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek genel sindirim sağlığını destekler. Yemeklerde porsiyonları küçük tutmak, aşırı doymamak ve yemek sonrası hemen yatmamak hıçkırığı önlemeye yardımcı olabilir. Düzenli yürüyüş gibi hafif egzersizler sindirimi kolaylaştırır. Ancak egzersiz sırasında nefes kontrolüne dikkat etmek önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İnatçı ve uzun süreli hıçkırıklar kişide yorgunluk, öfke, utanç ve sosyal kaygıya neden olabilir. Bu durum yaşam kalitesini düşürebilir. Hıçkırıkla başa çıkmak için psikolojik destek almak, gevşeme teknikleri öğrenmek ve bu konuda yakın çevreyle konuşmak faydalı olabilir.

Önleme

Çoğu hıçkırık aniden ve önlenemez şekilde başlar. Ancak bazı tetikleyicilerden kaçınarak sık hıçkırık yaşanması azaltılabilir: Yemekleri yavaş yemek, gazlı içeceklerden kaçınmak, alkol ve sigarayı sınırlamak, stresi yönetmek ve aşırı yemekten kaçınmak gibi.

Aşılar

Hıçkırık için doğrudan bir aşı bulunmamaktadır. Ancak hıçkırığa yol açabilecek enfeksiyonlara karşı önerilen aşıları (örneğin grip aşısı) güncel tutmak genel sağlık için önemlidir. Aşı takvimi için aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Hıçkırık için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak hıçkırık uzun sürüyorsa veya sık sık tekrarlıyorsa, altta yatan bir hastalığın araştırılması için doktor muayenesi önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süreli hıçkırık uyku düzenini bozabilir
• Yemek yeme ve sıvı alımını zorlaştırarak beslenme yetersizliğine yol açabilir
• Kilo kaybı ve dehidrasyon (sıvı kaybı) görülebilir
• Konuşma ve sosyal iletişimde zorluklar yaşanabilir
• Göğüs kaslarında ağrı ve yorgunluk oluşabilir
• Altta yatan ciddi bir hastalık varsa, bu hastalık fark edilmeden ilerleyebilir

Uzun vadeli görünüm

Çoğu insanda hıçkırık birkaç dakika içinde kendiliğinden geçer ve uzun vadeli bir soruna yol açmaz. Uzun süreli hıçkırıkta bile altta yatan neden bulunup tedavi edildiğinde iyileşme oranı yüksektir. Hıçkırık çoğu zaman kontrol altına alınabilen bir durumdur; endişelenmeyi değil, bir sağlık uzmanına danışmayı gerektirir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.