Hirsutizm (Aşırı Kıllanma)

Genel Bakış

Hirsutizm, kadınlarda yüz, göğüs, karın, sırt ve bacak gibi bölgelerde, normalde erkeklerde daha yoğun görülen koyu ve kalın kılların çıkmasıdır. Bu kıllar ince ve açık renkli tüylerden farklıdır; daha sert, daha koyu ve daha belirgindir. Genellikle vücuttaki erkeklik hormonlarının (androjenler) etkisiyle ortaya çıkar. Bazen hormonlar normaldir ama kıl kökleri bu hormonlara daha duyarlıdır. Hirsutizm bir hastalık değil, bir bulgu olabilir; bu yüzden altında yatan nedeni anlamak önemlidir.

Evet, oldukça yaygındır. Yapılan çalışmalara göre kadınların yaklaşık %5-10'unda hirsutizm görülür. Toplumdan topluma ve kişiden kişiye farklılık gösterebilir; bazı toplumlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Üst dudak, çene ve yanaklarda koyu, kalın kıllar
• Göğüs, göğüs ucu çevresi ve karın orta hattında kıllanma
• Sırt, kalça ve uyluk iç yüzlerinde artmış kıllanma
• Akne (sivilce) ve yağlı cilt
• Adet düzensizliği veya adet görememe
• Saçta incelme, özellikle tepe bölgesinde seyrelme
• Sesin kalınlaşması (nadir ama önemli bir işarettir)

Çocuklarda belirtiler

• Kızlarda 8-9 yaşından önce kasık ve koltuk altı kıllarının çıkması
• Bu dönemde sivilcelenme ve ter kokusunun erken başlaması
• Bu bulgular görüldüğünde bir çocuk sağlığı ve hastalıkları hekimine başvurmak gerekir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası aniden ve hızla artan kıllanma mutlaka değerlendirilmelidir
• Yüzde tek tük kıl çıkması menopoz döneminde sık görülür ve genellikle zararsızdır
• Yeni başlayan kıllanma bazı ilaçlara bağlı olabilir; kullandığınız ilaçları hekiminizle gözden geçirin

Nedenler

Ana nedenler

• Polikistik over sendromu (PKOS): yumurtalıklarda küçük kistler ve hormon dengesizliği ile seyreden, hirsutizmin en sık nedeni
• İdiyopatik hirsutizm: hormonlar normal olmasına rağmen kıl köklerinin hormonlara daha duyarlı olması
• Böbrek üstü bezinden kaynaklanan durumlar (örneğin doğuştan gelen enzim eksiklikleri veya nadiren iyi huylu/kötü huylu büyümeler)
• Cushing sendromu: kortizol denilen stres hormonunun uzun süre yüksek olması
• Yumurtalık veya böbrek üstü bezinde nadir görülen hormon salgılayan tümörler
• Bazı ilaçlar (bazı hormon ilaçları, bazı epilepsi ilaçları gibi) — kullandığınız ilaçları mutlaka hekiminize söyleyin
• Tiroid bezi tembelliği veya prolaktin hormonu yüksekliği gibi hormonal durumlar
• İnsülin direnci: vücudun insüline yeterince yanıt vermemesi, hormon dengesini etkileyebilir

Risk faktörleri

• Ailede hirsutizm veya PKOS öyküsü
• Fazla kilo veya obezite, özellikle karın bölgesinde yağlanma
• İnsülin direnci veya tip 2 diyabet
• Doğurganlık çağında olmak
• Bazı etnik kökenlerde daha belirgin kıllanma eğilimi
• Hormon etkisi olan bazı ilaçların uzun süre kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kıllanma birkaç ay gibi kısa sürede hızla arttıysa
• Sesiniz kalınlaşıyor, saçlarınız erkek tipi dökülüyorsa
• Çok yüksek tansiyon belirtileri varsa
• Kasık veya karın bölgesinde şiddetli ağrı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kıllanma sizi rahatsız ediyorsa ve ne yapacağınızı bilmiyorsanız
• Adetleriniz düzensizleştiyse veya hiç adet görmüyorsanız
• Sivilcelenme arttıysa ve cilt bakımına rağmen geçmiyorsa
• Hamile kalmakta zorlanıyorsanız
• Kilo artışı, yorgunluk veya saç dökülmesi gibi ek şikayetleriniz varsa

Tanı

Hekim önce sizi dinler: kıllanmanın ne zaman başladığını, ne kadar hızlı ilerlediğini, adet düzeninizi, kullandığınız ilaçları ve aile öykünüzü sorar. Ardından muayene yapar ve kıllanmanın yaygınlığını değerlendirir. Bazı durumlarda hormon düzeylerini görmek için kan testleri ve görüntüleme istenebilir. Çoğu zaman tanı, muayene ve birkaç testle netleşir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: erkeklik hormonları (testosteron, DHEAS gibi), 17-OH progesteron, prolaktin ve tiroid hormonları
• Açlık kan şekeri ve insülin düzeyleri (insülin direncini değerlendirmek için)
• Pelvik ultrason: yumurtalıkları ve rahmi görüntülemek için, genellikle karından veya vajinal yolla yapılır
• Nadiren böbrek üstü bezlerinin görüntülenmesi (bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans)
• Hekimin gerekli gördüğü ek testler

Randevunuzda neler beklenir

Süreç kişiye göre değişir; bazen tek bir muayene ve birkaç kan testi yeterlidir, bazen birkaç hafta süren değerlendirme gerekebilir. Adet düzensizliği varsa testlerin adet döngüsünün belirli bir gününde yapılması istenebilir. Sonuçlar çıktığında hekiminiz size seçenekleri sade bir şekilde anlatacaktır. Test sonuçlarını kendi başınıza yorumlamaya çalışmak yerine hekiminizle birlikte değerlendirmeniz en doğrusudur.

Tedavi

Tedavi, kıllanmanın nedenine ve sizin ne kadar rahatsız olduğunuza göre planlanır. Genellikle iki yol birlikte kullanılır: kılları görünür şekilde azaltan yöntemler ve hormon dengesini düzenleyerek yeni kıl oluşumunu yavaşlatan tıbbi yaklaşımlar. Sabır önemlidir; hormonlara yönelik tedavilerin etkisi genellikle 6-12 ay içinde yavaş yavaş görülür. Altta yatan bir neden bulunursa (örneğin tiroid sorunu veya insülin direnci), o nedenin tedavisi de plana eklenir.

Evde kişisel bakım

• Kıl alma yöntemleri: tıraş, cımbız, ağda, epilasyon kremleri veya ağartma — bunlar güvenlidir ve istediğiniz zaman kullanılabilir
• Lazer epilasyon veya iğneli epilasyon: daha kalıcı sonuçlar için seçeneklerdir; uzman bir merkezde ve cilt tipinize uygun şekilde yapılmalıdır
• Kıl aldıktan sonra cildi nemlendirmek ve tahrişten korumak
• Lazer öncesi ve sonrası güneşten korunmak, güneş kremi kullanmak
• Kilo kontrolü: fazla kilo varsa, ılımlı kilo kaybı hormon dengesine yardımcı olabilir
• Düzenli uyku ve stres yönetimi: stres hormonları da dengeyi etkileyebilir
• Kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri hekiminize bildirmek

Tıbbi tedaviler

Hekiminiz nedene göre farklı tedavi yaklaşımları önerebilir. Hormon dengesini düzenleyen ve erkeklik hormonlarının etkisini azaltan ilaçlar (örneğin doğum kontrol hapları veya anti-androjen denilen ilaçlar) sık kullanılan seçeneklerdir. İnsülin direnci varsa buna yönelik tedaviler düşünülebilir. Yüzdeki kılları yavaşlattığı bilinen kremler de hekim önerisiyle kullanılabilir. Bu ilaçların hepsi reçete ile ve hekim kontrolünde kullanılmalıdır; hamilelik planı varsa mutlaka önceden hekiminize söyleyin. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, yararları ve olası yan etkileri değerlendirilerek birlikte karar verilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi çok nadiren gerekir. Yalnızca hormon salgılayan bir tümör (yumurtalık veya böbrek üstü bezinde) saptanırsa, o tümörün çıkarılması için cerrahi düşünülebilir. Hirsutizmin kendisi için cerrahi bir tedavi yöntemi değildir.

Bu durumla yaşamak

Hirsutizm günlük hayatta zaman ve emek isteyen bir durumdur; kıl alma rutini, cilt bakımı ve kontroller günlük planınızın bir parçası olabilir. Kendinize karşı sabırlı olun: tedavilerin etkisi hemen görünmez. Kıllanmanın sadece sizde olmadığını bilmek bile rahatlatıcı olabilir; bu durum çok yaygındır. Görünümünüzle ilgili kendinizi kötü hissettiğiniz anlarda bunu güvendiğiniz birine veya hekiminize anlatmaktan çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli fiziksel aktivite: haftada çoğu gün orta tempolu yürüyüş gibi hareketler
• Kilo kontrolü ve bel çevresini izlemek
• Uyku düzenine özen göstermek
• Sigara kullanımından kaçınmak
• Cildi tahriş eden sert kıl alma yöntemlerinden sakınmak
• Kullandığınız ilaç ve takviyeleri düzenli olarak gözden geçirmek

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli hareket, özellikle insülin direnci veya PKOS varsa hormon dengesine yardımcı olabilir. Şekerli içecekler ve çok işlenmiş atıştırmalıkları azaltmak, sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve protein kaynaklarına ağırlık vermek genel sağlık için iyi bir temeldir. Haftada çoğu gün 30 dakika kadar orta tempolu yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi aktiviteler hem kilo kontrolüne hem ruh haline katkı sağlar. Ani ve çok kısıtlayıcı diyetler yerine sürdürülebilir alışkanlıklar hedefleyin; size uygun bir beslenme planı için hekiminize veya bir diyetisyene danışabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hirsutizm görünümü etkilediği için utanç, kaygı, özgüven azalması ve sosyal ortamlardan çekilme gibi duygulara yol açabilir. Bu duygular çok anlaşılırdır ve yalnız değilsiniz. Kendinizi sürekli kötü hissediyorsanız, uyku ve iştahınız bozulduysa ya da günlük işlerinizi yapmakta zorlanıyorsanız bir sağlık profesyonelinden destek isteyin. Kendinize zarar verme düşünceleri veya intihar düşüncesi olursa bunu yalnız yaşamayın: hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun, güvendiğiniz birine haber verin.

Önleme

Hirsutizmin tüm nedenlerini önlemek mümkün değildir; örneğin genetik yatkınlık veya PKOS engellenemez. Ancak bazı durumlarda riski azaltmak veya durumu daha iyi yönetmek mümkündür: sağlıklı kiloyu korumak, düzenli hareket etmek, kullandığınız ilaçları hekiminizle gözden geçirmek ve düzenli sağlık kontrollerini aksatmamak bunlara yardımcı olabilir.

Tarama programları

Hirsutizmi olan kişilerde altta yatan nedenlere yönelik değerlendirme yapılır. PKOS veya insülin direnci düşünülüyorsa kan şekeri, kolesterol ve tansiyonun düzenli aralıklarla kontrol edilmesi önerilebilir. Tarama sıklığı kişiye göre değişir; size uygun aralığı hekiminiz belirleyecektir. Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği kontrolleri bu takibin bir parçası olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan bir hormonal sorunun gözden kaçması
• Adet düzensizliği ve doğurganlıkta zorluk
• İnsülin direnci, yüksek tansiyon ve kolesterol gibi metabolik sorunların ilerlemesi
• Kıllanmanın zamanla artması ve kıl alma ihtiyacının çoğalması
• Özgüven azalması, kaygı ve depresif duygular
• Nadiren hormon salgılayan bir tümörün fark edilmemesi

Uzun vadeli görünüm

Genel olarak iyi bir tablodur. Hirsutizm çoğu kişide basit yöntemlerle ve hekim kontrolünde rahatlıkla yönetilebilir; kılların incelmesi ve yavaşlaması çoğu zaman mümkündür. Tedavilerin etkisi zaman aldığı için ilk aylarda sabırlı olmak gerekir. Düzenli takip ve size uygun bir planla çoğu kişi bu durumu günlük hayatını engellemeden sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.