Homonim Hemianopsi: Görme Alanının Yarısını Kaybetmek

Genel Bakış

Homonim hemianopsi, her iki gözde de görme alanının aynı yarısının kaybolmasıdır. Yani kişi, baktığı noktanın sağındaki ya da solundaki her şeyi her iki gözüyle birlikte göremez. Bu bir göz hastalığı değildir; sorun gözün kendisinde değil, gözden beyne giden görme yollarında (görüntüyü taşıyan sinir ağlarında) ya da beynin görme merkezinde bir hasar olmasından kaynaklanır. Hasar beynin sağ tarafındaysa genellikle görme alanının solu, sol tarafındaysa sağı etkilenir. Gözler sağlıklı görünse de beyin gelen görüntünün bir kısmını işleyemez.

Nadir görülen bir durumdur; ancak inme sonrası gelişen görme alanı kayıpları arasında en sık rastlanan tiptir. İnme geçiren kişilerin bir bölümünde bir dereceye kadar görme alanı kaybı görülebilir.

Her yaştan kişiyi etkileyebilir. İleri yaşta inme riski arttığı için daha sık görülür; ancak kafa yaralanmaları, beyin tümörleri, multipl skleroz (MS — bağışıklık sisteminin sinir kılıflarına zarar verdiği bir hastalık) veya beyin ameliyatları sonrasında genç kişilerde ve çocuklarda da ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Baktığınız noktanın sağındaki ya da solundaki nesneleri fark etmemek; her iki gözde de aynı tarafın eksik olması
• Okurken satırların başını ya da sonunu kaçırmak, kelimeleri atlamak
• Yemek tabağının bir yarısındaki yemeği fark etmemek veya bitirmemek
• O tarafa doğru yürürken kapı kenarlarına, mobilyalara, insanlara çarpmak
• Aniden o taraftan yaklaşan birinin fark edilmemesi ve irkilme
• Araç kullanırken, bisiklet sürerken o taraftaki araçları, yayaları veya tabelaları görmekte zorlanmak
• Kalabalık ortamlarda, alışverişte veya yürürken kendini güvensiz hissetmek
• Gözlerin normal görünmesi ve kişinin 'ama gözüm görüyor' diye şikâyetini anlatmakta zorlanması

Çocuklarda belirtiler

• Okurken zorlanma, satır atlama, yazarken sayfanın bir kenarını boş bırakma
• Top yakalama, koşma gibi oyunlarda zorlanma veya sık düşme
• Bir tarafa doğru çarpma, eşyalara takılma
• Şikâyetini söyleyemeyebilir; çoğu zaman fark edilmesi yetişkinin dikkatine bağlıdır
• Okulda dikkatsiz veya isteksiz görünme; aslında nedeni göremedikleri alandır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Denge sorunları ve düşme riskinde artış
• Ev içinde eşyalara, kapı kenarlarına çarpma
• Okuma, gazete takibi ve küçük işlerde zorlanma
• Yalnız yaşayan kişilerde yemek yeme, ilaç takibi gibi günlük işlerde aksama
• İnme sonrası dönemde eşlik eden güçsüzlük, konuşma veya dikkat sorunlarıyla birlikte görülme

Nedenler

Ana nedenler

• İnme (beyin damarının tıkanması veya kanaması) — en sık neden
• Beyin tümörleri veya beyin zarı çevresindeki kitleler
• Kafa travması, trafik kazası veya düşme sonrası beyin hasarı
• Beyin ameliyatları sırasında görme yollarının etkilenmesi
• Multipl skleroz (MS) gibi sinir kılıfını etkileyen hastalıklar
• Beyin iltihabı veya apse (iltihaplı birikim) gibi enfeksiyonlar
• Beyin damarlarındaki balonlaşmalar (anevrizma) veya damar gelişim bozuklukları
• Doğum öncesi ya da doğum sırasında oluşan beyin hasarları

Risk faktörleri

• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek kolesterol ve damar sertliği
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• Kalp ritim bozuklukları (örneğin atriyal fibrilasyon) ve kalp hastalıkları
• İleri yaş
• Ailede inme öyküsü
• Obezite, hareketsiz yaşam ve dengesiz beslenme
• Kafa yaralanmasına yol açabilecek riskli iş veya sporlar
• Kontrolsüz migren veya geçici görme kayıpları yaşamak (bu durumda mutlaka hekime danışılmalıdır)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Görme alanınızda ani veya yeni bir kayıp fark ettiyseniz — vakit kaybetmeden en yakın acil servise gidin
• Görmenizde değişiklikle birlikte baş ağrısı, bulantı, konuşma güçlüğü veya güç kaybı varsa
• Kafa çarpması sonrası görmede herhangi bir değişiklik olduysa
• Araç kullanırken görme alanınızda boşluk fark ettiyseniz, o gün araç kullanmayı bırakıp hekime başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bir süredir bir taraftaki nesneleri fark etmekte zorlandığınızı düşünüyorsanız
• Okurken sürekli satır atlıyor, tabağınızın bir yarısını bitirmeden kalkıyorsanız
• Sık sık aynı tarafa çarpıyor veya düşüyorsanız
• Yakınınızda inme, tümör veya MS öyküsü varsa ve görme şikâyetleri geliştiyse
• İnme geçirdiyseniz veya beyin ameliyatı olduysanız, taburcu sonrası düzenli görme değerlendirmesi için

Tanı

Hekim önce şikâyetlerinizi dinler ve basit bir görme alanı testi yapar: karşınıza geçip elini görüş alanınızın farklı köşelerinden göstererek hangi bölgeleri fark ettiğinizi kontrol eder. Ardından göz muayenesi ve ayrıntılı görme alanı ölçümü istenir. Kaybın gözden mi yoksa beyinden mi kaynaklandığını anlamak için genellikle beyin görüntülemesi (tomografi veya emar) yapılır.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği ve göz dibi muayenesi
• Konfrontasyon testi (hekmin el hareketleriyle yaptığı hızlı görme alanı kontrolü)
• Bilgisayarlı görme alanı testi (perimetri) — her gözün ayrı ayrı görme alanını haritalar
• Beyin emarı (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT)
• Nörolojik muayene: refleksler, kas gücü, denge ve duyu değerlendirmesi
• Kan tetkikleri: tansiyon, şeker, kolesterol ve pıhtılaşma ile ilgili değerlendirmeler
• Gerekirse kalp ritmi incelemesi (EKG veya ritim kaydı)

Randevunuzda neler beklenir

Testler ağrısız ve genellikle kısa sürer. Görme alanı testinde ekrana bakıp kenarlarda beliren ışıkları butona basarak bildirmeniz istenir; yorucu olabilir ama sonuçlar yol haritanızı belirler. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar ve hekiminiz size kaybın hangi tarafta olduğunu, nedenini ve bundan sonra neler yapılabileceğini anlatır. Soru sormaktan çekinmeyin; not almak veya bir yakınınızı yanınızda getirmek faydalıdır.

Tedavi

Homonim hemianopsinin kendisine yönelik sihirli bir ilaç ya da ameliyat yoktur. Tedavi iki ana eksende ilerler: birincisi altta yatan nedeni (inme, tümör, enfeksiyon vb.) tedavi etmek ve tekrarını önlemek; ikincisi görme rehabilitasyonu ile kişinin elindeki görme alanını en verimli şekilde kullanmayı öğrenmesini sağlamak. Rehabilitasyon genellikle bir ekip işidir: göz hekimi, nörolog, fizyoterepist ve ergoterapist (günlük yaşam becerileriyle ilgilenen uzman) birlikte çalışır.

Evde kişisel bakım

• Başınızı ve gözlerinizi düzenli olarak kayıp olan tarafa doğru çevirerek 'tarama' alışkanlığı geliştirin
• Evde sık kullandığınız eşyaları her zaman aynı yerde tutun; böylece görmeden de bulabilirsiniz
• Kapı kenarlarına, merdiven başlarına ve cam yüzeylere renkli bant veya etiket yapıştırın
• Okurken bir cetvel veya parmağınızla satırı takip edin; büyük puntolu veya sesli kitap kullanın
• Tabağınızın kayıp taraftaki yarısına yemek koymayın ya da tabağı çevirerek yiyin; yemek sırasında bunu hatırlatan bir not bırakın
• Evde ve dışarıda iyi aydınlatma kullanın; loş ortamlardan kaçının
• Araç kullanıp kullanamayacağınızı mutlaka hekiminize ve yetkili sağlık kuruluşlarına sorun; izin verilmeden araç kullanmayın
• Yürürken kayıp tarafınızda birinin yürümesini isteyin; kalabalıkta bu tarafı size eşlik eden kişiye bırakın
• Düşmeyi önlemek için evdeki kabloları, halı kenarlarını ve eşikleri güvenli hale getirin

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi doğrudan görme alanını geri getirmez; altta yatan hastalığa yöneliktir. Örneğin inme sonrası hekiminiz pıhtı oluşumunu azaltmaya, tansiyonu ve kolesterolü dengelemeye yönelik bir tedavi planı önerebilir. Bu ilaçların adı, dozu ve süresi yalnızca sizi takip eden hekim tarafından belirlenir; kendi kendinize ilaç başlamayın, bırakmayın veya doz değiştirmeyin. Görme rehabilitasyonunda ise özel prizmalar (gözlük camına eklenen, görüntüyü kayıp tarafa kaydıran düzenekler), bilgisayar destekli tarama eğitimi ve görme alanını genişletmeye yönelik egzersizler kullanılabilir. Bu yöntemlerin size uygun olup olmadığını göz hekiminiz ve rehabilitasyon ekibiniz değerlendirir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat, görme alanı kaybının kendisini düzeltmek için değil, nedeni ortadan kaldırmak gerektiğinde gündeme gelir. Örneğin beyinde baskı yapan bir tümör, anevrizma (damar balonlaşması) veya apse varsa cerrahi tedavi düşünülebilir. Bazı durumlarda göz kaslarına yönelik özel cerrahi veya prizma uygulamaları, çift görme ya da baş çevirme alışkanlığı gibi eşlik eden sorunlar için değerlendirilebilir. Ameliyat kararı her zaman kişiye özeldir ve nöroloji, beyin cerrahisi ve göz hekiminin birlikte değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Homonim hemianopsi ile yaşamak, beyninize yeni bir 'tarama düzeni' öğretmek demektir. İlk haftalarda her seferinde hatırlamak zor gelebilir; zamanla başınızı kayıp tarafa çevirmek otomatik bir alışkanlığa dönüşebilir. Günlük işleri küçük parçalara bölmek, sık kullandığınız alanları düzenlemek ve yorulduğunuzda mola vermek büyük fark yaratır. Unutmayın: bu bir irade meselesi değil, öğrenilen bir beceridir. İlk günlerde bir yakınınızdan alışveriş, yürüyüş veya yemek hazırlığı gibi işlerde size eşlik etmesini istemek de tamamen normaldir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ev düzeninizi sadeleştirin: yolları kapatmayan mobilyalar, kayıp tarafınızda daha fazla ışık
• Düzenli uyku ve dinlenme, dikkat ve tarama becerinizi doğrudan destekler
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın — bu, tekrar inme riskini azaltır
• Alkollü içecekleri sınırlandırın; dengesizlik ve düşme riskini artırabilir
• Düzenli ama güvenli fiziksel aktivite: yürüyüş, denge egzersizleri, su içi egzersizler
• Göz yorgunluğunu azaltmak için ekran süresini kısaltın, sık sık uzağa bakın
• Sürücü belgesi ve iş güvenliği konularında hekiminizin yönlendirmesine uyun
• İş yerinizde veya okulunuzda durumunuzu paylaşın; gerekli düzenlemeleri talep edin

Diyet ve egzersiz

Beslenmede sebze, meyve, tam tahıl, zeytinyağı ve balık gibi kalp dostu seçenekleri öne almak; tuzu ve işlenmiş gıdaları azaltmak damar sağlığını korur ve tekrar inme riskini düşürür. Haftada çoğu gün orta tempolu yürüyüş hedeflenebilir; ancak düşme riski varsa veya yeni bir egzersize başlayacaksanız önce hekiminize ve fizyoterapistinize danışın. Kayıp taraftaki görüş alanınızı kapatmayacak şekilde güvenli bir ortamda egzersiz yapın; koşu bandı, bisiklet gibi araçları yalnız kullanmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görme alanının bir kısmını kaybetmek üzücü, hatta korkutucu olabilir. İnsanların 'görmüyorsun ama gözün sağlam' demesi anlaşılmamış hissettirebilir; bu da öfke, kaygı ve içe kapanmaya yol açabilir. Böyle duygular yaşamak zayıflık değildir ve oldukça yaygındır. Uzun süren üzüntü, uyku sorunları, umutsuzluk veya kendine zarar verme düşünceleri varsa mutlaka bir ruh sağlığı uzmanından destek alın; kendinizi güvende hissetmiyorsanız hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Duygularınızı paylaşmak, rehabilitasyonun da bir parçasıdır.

Önleme

Homonim hemianopsinin kendisini önleyen bir yöntem yoktur; çünkü bu bir beyin hasarının sonucudur. Ancak en sık nedeni olan inmeyi önlemek büyük ölçüde mümkündür: tansiyonunuzu, şekerinizi ve kolesterolünüzü hekiminizin önerdiği aralıkta tutmak, sigarayı bırakmak, düzenli hareket etmek ve kalp ritim sorunlarını tedavi ettirmek riski belirgin biçimde azaltır. Kafa yaralanmalarını önlemek için araçta emniyet kemeri, motosiklet ve bisiklette kask kullanmak da önemlidir. Sağlık Bakanlığı'nın birinci basamak sağlık hizmetleri ve aile hekimliği aracılığıyla sunduğu koruyucu sağlık takiplerinden yararlanabilirsiniz.

Aşılar

Homonim hemianopsiye karşı koruyan bir aşı yoktur. Bununla birlikte genel sağlığı korumak ve bazı enfeksiyonların yol açabileceği riskleri azaltmak için hangi aşıların size uygun olduğunu aile hekiminize veya eczacınıza sorabilirsiniz.

Tarama programları

Düzenli tansiyon ve kan şekeri ölçümü, kolesterol kontrolü ve gerektiğinde kalp ritmi değerlendirmesi inme riskini erken yakalamaya yardımcı olur. İnme geçiren veya beyin ameliyatı olan kişilerin taburcu sonrası görme değerlendirmesinden geçmesi, görme alanı kaybının erken fark edilmesini sağlar. Gözlük veya kontakt lens kullanıyorsanız rutin göz muayenelerinizi aksatmayın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve çarpma sonucu yaralanmalar, kalça kırığı gibi ciddi sonuçlar
• Araç veya bisiklet kullanırken kaza riskinde artış
• Okuma, yazma ve ekran kullanımında sürekli zorlanma
• Tek taraflı yemek yeme, ilaç kullanma gibi günlük işlerde aksama ve beslenme sorunları
• Kalabalıkta ve dış ortamda kaygı, kaçınma ve sosyal hayattan çekilme
• Depresyon ve uyku sorunları
• Altta yatan neden tedavi edilmezse (inme, tümör, enfeksiyon) durumun ilerlemesi veya tekrarlaması
• İş, okul ve bağımsız yaşam becerilerinde kayıp

Uzun vadeli görünüm

Homonim hemianopsi çoğu zaman tamamen geçmez, ama bu 'hiçbir şey yapılamaz' anlamına gelmez. Beyin esnektir; ilk haftalarda ve aylarda bir miktar iyileşme görülebilir. Asıl kazanç, görme rehabilitasyonu ve günlük yaşam düzenlemeleriyle elde edilir: pek çok kişi tarama becerisi geliştirir, evini ve işini buna göre düzenler ve bağımsızlığını büyük ölçüde korur. Süreç kişiden kişiye değişir; umudunuzu korurken gerçekçi beklentiler geliştirmek için sağlık ekibinizle açık açık konuşmanız en sağlıklı yoldur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.