Yüksek Tansiyon ve Baş Ağrısı

Genel Bakış

Yüksek tansiyon (hipertansiyon), kanın damarlarınıza yaptığı basıncın normalden sürekli olarak yüksek olmasıdır. 'Hipertansiyon baş ağrısı' ise tansiyonun yükseldiği dönemlerde ortaya çıkabilen baş ağrısını anlatır. Burada bilinmesi gereken en önemli şey şudur: yüksek tansiyon çoğu zaman hiçbir belirti vermez ve pek çok baş ağrısının nedeni de tansiyon değildir. Baş ağrısı ile tansiyon arasındaki bağ en çok, tansiyonun çok yüksek seviyelere çıktığı durumlarda belirgin hale gelir. Yani baş ağrınız varsa bu tek başına 'tansiyonum yüksek' anlamına gelmez; ama tansiyonunuz çok yüksekse bu bir uyarı işareti olabilir.

Baş ağrısı toplumda en sık görülen şikâyetlerden biridir; yüksek tansiyon da yetişkinlerde oldukça yaygındır. Ancak ikisinin aynı kişide bulunması, baş ağrısının mutlaka tansiyondan kaynaklandığı anlamına gelmez. Bu yüzden baş ağrısı çeken pek çok kişide asıl neden başkadır.

Yüksek tansiyon her yaşta görülebilir; en sık orta ve ileri yaş yetişkinlerde, ailesinde yüksek tansiyon olanlarda, fazla kilolu kişilerde, hareketsiz bir yaşam sürenlerde ve çok tuzlu beslenenlerde ortaya çıkar. Çocuklarda ve gençlerde de görülebilir, ancak genellikle başka bir sağlık sorununun araştırılması sırasında fark edilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle başın arka kısmında veya ense bölgesinde hissedilen, zonklayıcı ya da baskı tarzında baş ağrısı
• Sabah uyandığınızda baş ağrısıyla uyanmak
• Baş dönmesi veya sersemlik hissi
• Kulaklarda çınlama veya uğultu
• Görmede geçici bulanıklık veya net görememe
• Halsizlik, çabuk yorulma, konsantrasyon güçlüğü
• Nadiren burun kanaması

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda yüksek tansiyon çoğu zaman hiçbir belirti vermez
• Tekrarlayan baş ağrısı veya baş dönmesi
• Görmede bulanıklık, göz önünde uçuşma
• Halsizlik, oyunlarda çabuk yorulma, okulda dikkat dağınıklığı
• Bebeklerde huzursuzluk, emmekte isteksizlik, kilo alamama
• Çocuklarda tansiyon genellikle başka bir nedenle yapılan muayene sırasında fark edilir; bu yüzden düzenli kontrol önemlidir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha silik ve kolay gözden kaçabilir
• Hafif ama sürekli baş ağrısı
• Denge bozukluğu, düşme korkusu veya düşmeler
• Kısa süreli unutkanlık, zihin bulanıklığı
• Nefes darlığı, çarpıntı, ayaklarda şişlik gibi eşlik eden şikâyetler
• Bazı ilaçlar ve mevcut hastalıklar tansiyonu etkileyebildiği için düzenli takip çok önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Tansiyonun çok yüksek seviyelere çıkması; baş ağrısı en çok bu durumda tansiyonla ilişkilendirilir
• Tansiyon için önerilen tedavinin aksatılması veya ilaçların kendi kendine bırakılması
• Bazı ağrı kesici ve soğuk algınlığı ilaçları; bunlar tansiyonu yükseltebilir
• Aşırı tuzlu beslenme, alkol kullanımı, aşırı kafein
• Uyku apnesi (uykuda soluk durması) gibi uyku sorunları
• Böbrek hastalıkları, bazı hormonal bozukluklar ve tiroid sorunları
• Stres, kaygı, yetersiz uyku ve susuzluk gibi günlük etkenler
• Migren ve gerilim tipi baş ağrısı gibi tansiyondan bağımsız, çok yaygın baş ağrısı nedenleri

Risk faktörleri

• Ailede yüksek tansiyon öyküsü
• İleri yaş
• Fazla kilo veya obezite, özellikle karın bölgesinde yağlanma
• Çok tuzlu ve işlenmiş gıdalardan zengin beslenme
• Hareketsiz yaşam
• Sigara ve alkol kullanımı
• Sürekli stres ve yetersiz uyku
• Şeker hastalığı, böbrek hastalığı, yüksek kolesterol
• Uyku apnesi
• Ağrı kesici ilaçları sık ve uzun süre kullanmak
• Gebelik dönemi ve bazı hormonal değişiklikler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tansiyonunuz 180/120 ve üzerindeyse ve dinlenmeye rağmen düşmüyorsa
• Baş ağrısı çok şiddetliyse veya aniden başladıysa
• Baş ağrısına görme bozukluğu, konuşma güçlüğü, güç kaybı veya bilinç değişikliği eşlik ediyorsa (bu durumda 112'yi arayın)
• Göğüs ağrısı veya nefes darlığı varsa (bu durumda 112'yi arayın)
• Baş ağrısıyla birlikte ateş ve ense sertliği varsa
• Yeni başlayan ve gün geçtikçe kötüleşen bir baş ağrınız varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sık sık baş ağrısı çekiyorsanız ve nedenini bilmiyorsanız
• Evde ölçtüğünüz tansiyon sık sık yüksek çıkıyorsa
• Ailenizde yüksek tansiyon varsa ve hiç kontrol ettirmediyseniz
• Tansiyon ilacı kullanıyorsanız ve baş ağrınızın tedaviyle ilgisi olabileceğini düşünüyorsanız
• Baş ağrısı için sık sık ağrı kesici alıyorsanız (bu durum baş ağrısını kötüleştirebilir)
• Kilo, uyku, stres veya beslenme konusunda destek istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce baş ağrınızın ne zaman, nasıl ve nerede başladığını, ne kadar sürdüğünü ve nelerin eşlik ettiğini sorar. Ardından tansiyonunuzu ölçer. Doğru ölçüm için birkaç dakika oturarak dinlenmeniz, kolunuzun kalp hizasında olması ve ölçümün uygun bir manşonla yapılması gerekir. Çoğu zaman tek ölçüm yeterli olmaz; farklı zamanlarda yapılan ölçümler ve evde tuttuğunuz bir tansiyon günlüğü çok değerlidir. Baş ağrınızın tansiyonla mı yoksa başka bir nedenle mi ilgili olduğunu anlamak için bu bilgiler bir arada değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Dinlenme sırasında yapılan tansiyon ölçümü, gerekirse her iki koldan
• Evde tansiyon ölçüm günlüğünün değerlendirilmesi
• Gerekirse 24 saatlik tansiyon takibi (gün boyu taşınan bir cihazla)
• Kan tahlilleri: böbrek ve karaciğer fonksiyonları, şeker, kolesterol, elektrolitler
• İdrar tahlili
• Elektrokardiyografi (EKG): kalbin elektriksel kaydı
• Gerekirse kalp ultrasonu (ekokardiyografi)
• Gerekirse böbrek ultrasonu veya hormon testleri
• Gerekirse uyku testi
• Baş ağrısı için uyarıcı belirtiler varsa doktorunuz uygun gördüğünde görüntüleme isteyebilir

Randevunuzda neler beklenir

Değerlendirme genellikle birkaç basamakta ilerler: önce konuşma ve muayene, sonra ölçümler ve gerekli görülen tahliller. Bazı sonuçlar aynı gün çıkar, bazıları birkaç gün sürebilir. Doktorunuz size tansiyonunuzun hangi aralıkta olduğunu, baş ağrınızın olası nedenini ve izlenecek yolu açıkça anlatacaktır. Sorularınızı not alıp sormaktan çekinmeyin; anlamadığınız bir noktayı tekrar sormak son derece normaldir.

Tedavi

Tedavide iki hedef vardır: tansiyonu güvenli aralıkta tutmak ve baş ağrısını hafifletmek. Çoğu kişide yaşam alışkanlıklarında yapılan değişiklikler ile tıbbi tedavi birlikte yürütülür. Baş ağrısı tansiyondan kaynaklanıyorsa tansiyon kontrol altına alındıkça ağrı genellikle azalır. Ama baş ağrınızın nedeni farklıysa (örneğin migren veya gerilim tipi baş ağrısı), o nedene yönelik ayrı bir değerlendirme gerekir.

Evde kişisel bakım

• Tansiyonunuzu doktorunuzun önerdiği sıklıkta ve doğru teknikle evde ölçün
• Ölçümlerinizi tarih ve saatle birlikte bir deftere veya telefonunuza kaydedin
• Baş ağrılarınızı da not edin: ne zaman oldu, ne kadar sürdü, o sırada tansiyon kaçtı
• Tuzu azaltın; hazır soslar, turşu, salamura, işlenmiş etler ve paketli ürünler gizli tuz kaynağıdır
• Düzenli uyuyun ve susuz kalmamaya özen gösterin
• Kafeini ölçülü tüketin; aniden kesmek de baş ağrısı yapabilir
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın, alkolü sınırlandırın
• Stresinizi yönetmek için nefes egzersizleri, kısa yürüyüşler veya gevşeme çalışmaları deneyin
• Doktorunuzun önerdiği tansiyon tedavisini kendi kararınızla bırakmayın; değişiklik için önce onunla konuşun
• Ağrı kesici kullanmadan önce doktorunuza veya eczacınıza danışın; bazı ağrı kesiciler tansiyonu yükseltebilir

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz önce genel sağlık durumunuzu, baş ağrınızın özelliklerini ve tansiyon ölçümlerinizi değerlendirir. Tansiyonun düşürülmesi gerekiyorsa yaşam alışkanlıklarına ek olarak tansiyon düşürücü ilaçlar önerilebilir; hangi ilacın ve hangi dozun size uygun olduğuna yalnızca hekiminiz karar verir. Baş ağrısı için ilaç düşünülüyorsa, tansiyonunuzu etkilemeyecek seçenekler tercih edilir. Baş ağrısı ilaçlarının sık kullanımı baş ağrısını arttırabileceği için bu konuda da hekiminizin yönlendirmesini izleyin. İlaçlarınızı eczacınıza danışarak düzenli ve önerilen şekilde kullanmak tedavinin en önemli parçasıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek tansiyonda cerrahi genellikle söz konusu değildir; tedavi ağırlıklı olarak yaşam değişiklikleri ve ilaçlarla yürütülür. Ancak çok nadir durumlarda tansiyon yüksekliğine yol açan bir damar darlığı, böbrek sorunu veya böbreküstü bezi kaynaklı bir problem saptanırsa, doktorunuz ilgili uzmanlarla birlikte girişim seçeneklerini değerlendirebilir. Bu tür durumlar istisnadır ve karar kişiye özel olarak verilir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek tansiyonla yaşamak, günlük küçük alışkanlıkların düzenli hale gelmesiyle çok daha kolay hale gelir. Tansiyonunuzu aynı saatlerde ölçmek, sonuçları not etmek ve kontrollerinizi aksatmamak size kontrol hissi verir. Baş ağrısı defteri tutmak da hem sizin hem doktorunuzun tabloyu daha iyi görmesini sağlar. Unutmayın, bu uzun soluklu bir yol arkadaşlığıdır; mükemmel olmak zorunda değilsiniz, düzenli olmak yeterlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada çoğu gün orta tempolu hareket edin; tempolu yürüyüş iyi bir başlangıçtır
• Tuz tüketimini azaltın; yemeklere sonradan tuz eklememeye çalışın
• Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve kuruyemişten zengin beslenin
• Uyku düzeninizi koruyun; her gün aynı saatlerde yatıp kalkmaya çalışın
• Sigara kullanmıyorsanız başlamayın, kullanıyorsanız bırakmak için destek isteyin
• Alkol tüketimini sınırlandırın veya bırakın
• Stresinizi azaltacak bir uğraş edinin: yürüyüş, müzik, bahçe işleri, nefes çalışmaları
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutmaya çalışın; küçük kilo kayıpları bile tansiyonu olumlu etkiler
• Düzenli sağlık kontrollerinizi planlayın ve ilaçlarınızı aksatmayın

Diyet ve egzersiz

Beslenmede en etkili adım tuzu azaltmaktır; çünkü tuz, tansiyonu yükselten en önemli etkenlerden biridir. Taze sebze ve meyve, tam tahıllar, kuru baklagiller, zeytinyağı ve sınırlı miktarda kuruyemiş dengeli bir tabak oluşturur. Salamura, turşu, hazır çorba, sucuk-sosis gibi işlenmiş ürünler ve paketli atıştırmalıklar sodyum açısından zengindir; etiket okumak işinizi kolaylaştırır. Harekette hedefiniz, haftada çoğu gün 30 dakika civarı orta tempolu aktivite olsun; yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi keyif aldığınız bir şeyi seçin. Egzersize yeni başlıyorsanız veya kalp, böbrek gibi ek bir hastalığınız varsa, başlamadan önce doktorunuza danışın. Egzersiz sırasında baş ağrısı veya göğüs ağrısı olursa durun ve bir sağlık uzmanına başvurun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Baş ağrısı ve tansiyon takibi zamanla kişide gerginlik, kaygı veya yorgunluk yaratabilir; 'acaba bugün kaç çıkacak' düşüncesi stresi artırabilir. Stresin kendisi de hem tansiyonu hem baş ağrısını etkileyebildiği için bu bir kısır döngüye dönüşebilir. Bu duygular çok normaldir ve konuşulduğunda hafifler. Kaygınız günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkiliyorsa, uyku ve iştah düzeniniz bozulduysa veya kendinizi umutsuz hissediyorsanız bir sağlık uzmanından destek alın. Ruh sağlığınızla ilgili acil bir kriz yaşıyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Yüksek tansiyonun önlenmesinde ve kontrol altında tutulmasında en güçlü araçlar günlük alışkanlıklardır. Tuzu azaltmak, düzenli hareket etmek, sağlıklı kiloyu korumak, sigarayı bırakmak, alkolü sınırlamak ve uykuya özen göstermek tansiyonu anlamlı ölçüde etkiler. Ailesinde yüksek tansiyon öyküsü olan kişilerde genetik yatkınlık değiştirilemez, ancak yaşam tarzı önlemleri yine de büyük fark yaratır. Baş ağrısı açısından da düzenli uyku, yeterli su içmek ve öğün atlamamak atakları azaltmaya yardımcı olabilir.

Tarama programları

Yüksek tansiyon erken dönemde belirti vermediği için düzenli tansiyon ölçümü en etkili tarama yöntemidir. Yetişkinlerin yılda en az bir kez tansiyonunu kontrol ettirmesi, aile hekimliği kontrollerinde bu ölçümün yapılması önerilir. Ailesinde yüksek tansiyon, şeker hastalığı veya böbrek hastalığı olanlar, fazla kilolu kişiler ve 40 yaş üzerindekiler daha sık kontrol ettirmelidir. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği ve toplum sağlığı hizmetleri kapsamında tansiyon ölçümü yapılmaktadır; aile hekiminize başvurarak kişisel takip planınızı birlikte oluşturabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi riskinde artış
• İnme (felç) riskinde artış
• Kalp yetmezliği
• Böbrek hasarı ve zamanla böbrek işlevlerinde azalma
• Gözde retina denilen tabakada hasar ve görme sorunları
• Damarlarda sertleşme ve daralma
• Bacak damarlarında dolaşım sorunları
• Bellek ve düşünme işlevlerinde yavaşlama
• Cinsel işlev sorunları

Uzun vadeli görünüm

Yüksek tansiyonu olan pek çok kişi, düzenli takip ve yaşam alışkanlıklarındaki değişikliklerle uzun, sağlıklı ve aktif bir yaşam sürebilir. Önemli olan tansiyonu kontrol altında tutmak ve kontrolleri aksatmamaktır. Baş ağrınız sürüyorsa bunun nedenini birlikte bulmak için bir sağlık uzmanıyla konuşmanız hem içinizi rahatlatır hem de doğru yolu çizmenizi sağlar. Bugün atacağınız küçük bir adım bile uzun vadede büyük fark yaratır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.