Eklem çıtırtısı

Genel Bakış

Eklem kıtırdaması, eklem hareket ettiğinde duyulan 'kıt' veya 'çıt' sesidir. Genellikle zararsızdır ve eklem içindeki gaz kabarcıklarının patlaması veya tendonların kemik üzerinden kayması sonucu oluşur. Ses eşlik ediyorsa ancak ağrı yoksa endişelenmeyi gerektirmez.

Evet, eklem kıtırdaması oldukça yaygındır. Özellikle diz, parmak, boyun ve sırtta sıkça duyulur. Çoğu insan hayatının bir döneminde eklem kıtırdaması yaşar.

Her yaş grubunu etkileyebilir. Gençlerde sık görülürken, yaşlılarda eklem yüzeylerinin aşınmasına bağlı olarak ortaya çıkabilir. Sporcular ve tekrarlayan hareketler yapan kişilerde daha sık duyulur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklem hareket ettirildiğinde kıtırdama, çıtlama veya patlama sesi duymak
• Sesin yanında ağrı olmaması (genellikle zararsız)
• Diz, dirsek, parmak, boyun ve sırtta sık duyulması

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda eklem kıtırdaması genellikle normal büyüme sürecinin bir parçasıdır.
• Ağrı veya şişlik yoksa endişe edilmemelidir.
• Fakat çocuk eklemde ağrı, şişlik veya hareket kısıtlılığı yaşıyorsa doktora götürülmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda eklem kıtırdaması sıklıkla kireçlenmeye (osteoartrit) bağlıdır.
• Kıtırdamaya ağrı, tutukluk veya şişlik eşlik edebilir.
• Yaşlı bireylerde eklem sağlığını korumak için düzenli doktor kontrolü önerilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Eklem içindeki sinovyal sıvıda çözünmüş gazların (azot, oksijen) basınç değişimiyle kabarcık oluşturup patlaması
• Tendonların (kasları kemiğe bağlayan bantlar) kemik çıkıntıları üzerinden kayması
• Eklem yüzeylerinin pürüzlü hale gelmesi (özellikle kireçlenme durumunda)
• Bağların (ligamentlerin) gerilmesi veya gevşemesi

Risk faktörleri

• Eklem hipermobilitesi (aşırı esnek eklemler)
• Tekrarlayan aynı hareketleri yapmak (örneğin sürekli diz bükme, parmak çıtlatma)
• Obezite (fazla kilo eklemlere ek yük bindirir)
• Yaşlanma (kıkırdak aşınması)
• Geçirilmiş eklem yaralanmaları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kıtırdamaya eklemde şiddetli ağrı, şişlik veya şekil bozukluğu eşlik ediyorsa hemen 112'yi arayın veya acil servise gidin.
• Bir yaralanma sonrası eklemde anormal ses ve ağrı varsa
• Eklemi hiç hareket ettiremiyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kıtırdama uzun süredir devam ediyor ve ağrıya neden oluyorsa bir aile hekimine veya ortopedi uzmanına başvurun.
• Kıtırdamayla birlikte eklemde şişlik, kilitlenme veya takılma hissi varsa
• Ağrı nedeniyle uyku veya günlük işleriniz etkileniyorsa

Tanı

Doktor öncelikle size şikayetlerinizi sorar ve ekleminizi muayene eder. Kıtırdamanın ağrılı olup olmadığını, eklem hareket açıklığını, şişlik veya hassasiyet olup olmadığını değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Genellikle ek tetkike gerek yoktur.
• Gerekirse röntgen (direkt grafi) çekilerek eklem yapısı ve kıkırdak durumu incelenir.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR) nadiren, şiddetli ağrı veya yaralanma şüphesinde istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktor eklem hareketlerinizi yapmanızı isteyebilir. Kıtırdama sesini dinler, ağrı olup olmadığını kontrol eder. Genellikle işlem ağrısızdır ve kısa sürer. Sonuçlara göre gerekli yönlendirme yapılır.

Tedavi

Ağrısız eklem kıtırdamaları tedavi gerektirmez. Ağrılı durumlarda amaç ağrıyı azaltmak, eklem fonksiyonlarını korumak ve altta yatan nedeni tedavi etmektir. Çoğu durumda basit önlemler yeterlidir.

Evde kişisel bakım

• Ağrılı eklemi dinlendirin, aşırı zorlamaktan kaçının.
• Günde birkaç kez 15-20 dakika buz uygulayın (buz torbasını bir bezle sararak).
• Hafif germe ve güçlendirme egzersizleri yapın (fizik tedavi uzmanı önerebilir).
• Sağlıklı kilonuzu koruyarak eklemlere binen yükü azaltın.
• Yüksek etkili aktivitelerden (koşu, zıplama) kaçının; yüzme, bisiklet gibi düşük etkili sporları tercih edin.

Tıbbi tedaviler

Doktor, ağrı kesici veya iltihap giderici ilaçlar (nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar) önerebilir. Fizik tedavi, eklem çevresindeki kasları güçlendirmek ve esnekliği artırmak için faydalı olabilir. Bazı durumlarda eklem içi kortikosteroid enjeksiyonları uygulanabilir. İlaçlar ve tedavi yöntemleri mutlaka doktor tarafından belirlenmelidir; kendi başınıza ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi müdahale çok nadiren gerekir. Yalnızca ileri derece kireçlenme, eklem faresi (eklem içinde serbest kıkırdak parçası) veya menisküs yırtığı gibi durumlarda düşünülebilir. Bu karar mutlaka bir ortopedi uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Eklem kıtırdaması genellikle günlük yaşamı etkilemez. Ağrı yoksa normal aktivitelerinize devam edebilirsiniz. Eklemlerinizi zorlamamaya dikkat etmek ve düzenli egzersiz yapmak, genel eklem sağlığı için önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersiz (yürüyüş, yüzme, bisiklet) yapın.
• Oturma ve kalkma sırasında eklemleri koruyucu teknikler kullanın (örneğin eğilirken dizlerinizi bükün, belinizi düz tutun).
• Uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçının; ara sıra pozisyon değiştirin.
• Eklemlerinizi zorlayan tekrarlayıcı hareketlerden kaçının.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme eklem sağlığına katkıda bulunur. Kemikleri güçlendiren kalsiyum ve D vitamini açısından zengin besinler (süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler, balık) tüketin. Kilo vermeniz gerekiyorsa diyetisyen eşliğinde sağlıklı bir kilo verme programı izleyin. Düzenli egzersiz, eklem çevresindeki kasları güçlendirir ve kıkırdak sağlığını destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Eklem kıtırdaması genellikle ruhsal sorunlara yol açmaz. Ancak sürekli ses duymak bazı kişilerde kaygıya neden olabilir. Bunun zararsız olduğunu bilmek rahatlatıcı olabilir. Ağrı veya kısıtlılık nedeniyle günlük aktivitelerde zorluk yaşıyorsanız, bu durum ruh halinizi etkileyebilir. Böyle bir durumda doktorunuzdan veya bir psikologdan destek isteyebilirsiniz.

Önleme

Tamamen önlenemese de bazı önlemler eklem kıtırdaması ve buna bağlı sorun riskini azaltabilir. Düzenli egzersiz, sağlıklı kilo ve doğru hareket teknikleri eklem sağlığını korur. Aşırı ve tekrarlayan zorlamalardan kaçınmak faydalıdır.

Aşılar

Eklem kıtırdaması için doğrudan bir aşı yoktur. Ancak, eklem iltihabına neden olabilen bazı enfeksiyonlara karşı (örneğin grip, zatürre) aşı olmak, eklem sorunlarını dolaylı olarak önleyebilir. Aşı takviminiz için aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Eklem kıtırdaması için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli doktor kontrolleri sırasında eklem şikayetleriniz varsa bunu belirtmek, erken tanı ve tedavi için fırsat sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ağrıya neden olan kıtırdamalar tedavi edilmezse kronik ağrı ve eklem fonksiyon kaybı gelişebilir.
• Altta yatan kireçlenme gibi bir durum ilerleyebilir.
• Eklemde takılma hissi veya kilitlenme zamanla kas güçsüzlüğüne yol açabilir.

Uzun vadeli görünüm

Çoğu eklem kıtırdaması zararsızdır ve hiçbir tedavi gerektirmez. Ağrılı durumlarda bile uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle şikayetler genellikle kontrol altına alınabilir. Eklem sağlığınıza dikkat ederek, doktorunuzun önerilerine uyarak uzun yıllar sağlıklı ve aktif kalabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.