İşitme Kaybı ve Uzun Vadeli İşitme Sağlığı

Genel Bakış

İşitme kaybı, sesleri duymada azalma veya tamamen duyamama durumudur. Kulağın dış, orta veya iç bölümündeki bir sorundan kaynaklanabilir. Hafif bir işitme azalması olabileceği gibi ileri derecede işitme kaybı da görülebilir. Uzun süreli işitme sağlığını korumak, oluşabilecek işitme kayıplarını erken fark etmek ve doğru tedaviye yönlenmek anlamına gelir.

Evet, oldukça yaygındır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyada milyonlarca insan işitme kaybıyla yaşamaktadır. Türkiye’de de özellikle ileri yaştaki kişilerde işitme kaybı sık görülür. Ayrıca yeni doğan işitme taraması sayesinde erken teşhis yapılabilmektedir.

İşitme kaybı, doğuştan yeni doğanları, çocukları, yetişkinleri ve yaşlıları etkileyebilir. Ancak ilerleyen yaş, gürültülü işyerlerinde çalışma, ailede işitme kaybı öyküsü gibi faktörler riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Başkalarının konuşmalarını anlamakta zorluk çekmek
• Televizyon veya radyonun sesini sürekli artırma ihtiyacı
• Seslerin boğuk veya uzaktan geliyor gibi duyulması
• Kulakta çınlama (tinnitus)
• Kulakta dolgunluk hissi
• Kalabalık ortamlarda konuşmaları takip edememek

Çocuklarda belirtiler

• Konuşma gelişiminde gecikme veya konuşmada bozukluk
• İsmine tepki vermeme veya başını çevirmeme
• Televizyona çok yakın oturma ve sesi çok açma
• Okul başarısında düşüş
• Sık sık 'efendim?' diye tekrarlatma
• Yüksek sesle konuşma eğilimi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Konuşmaları takip etmekte giderek zorlanma
• Sosyal ortamlardan kaçınma veya içine kapanma
• Kapı zili veya telefon sesini duyamama
• Kulak çınlaması
• Denge sorunları ve düşme riskinin artması
• Yalnızlık veya depresyon hissi

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanmaya bağlı iç kulak hücrelerinin zayıflaması
• Yüksek sese uzun süre maruz kalma (gürültüye bağlı işitme kaybı)
• Kulak kirinin (buşon) dış kulak yolunu tıkaması
• Orta kulak iltihapları ve sıvı birikimi
• Bazı ilaçların kulak üzerinde toksik etkisi (ototoksik ilaçlar)
• Genetik ve ailesel faktörler
• Kafa travmaları veya kulak zarı yaralanmaları
• Menopoz, diyabet gibi metabolik ve hormonal hastalıklar

Risk faktörleri

• İlerleyen yaş
• Gürültülü ortamlarda çalışmak (inşaat, fabrika, müzik endüstrisi)
• Yüksek sesle kulaklıkla uzun süre müzik dinlemek
• Sigara içmek
• Yüksek tansiyon, kalp-damar hastalıkları
• Ailede işitme kaybı öyküsünün bulunması
• Sık kulak enfeksiyonu geçirmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani işitme kaybı durumunda ilk 24 saat içinde mutlaka hekime başvurun.
• Şiddetli baş dönmesi ile birlikte işitme kaybı, müdahale gerektirir.
• Kulaktan kan veya beyin omurilik sıvısı geliyorsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli kulak çınlaması şikayeti varsa
• Televizyon sesini diğerlerine göre sürekli artırdığınızı fark ediyorsanız
• İşitme kaybı sebebiyle günlük iletişimde zorlanıyorsanız
• Çocuğunuzun konuşma gelişiminde gecikme yaşandığından şüpheleniyorsanız
• İşitme cihazı veya cerrahi seçenekleri öğrenmek istiyorsanız

Tanı

Doktor önce kulak ve çevresini muayene eder, ardından işitme testleri ile işitme eşiğinizi ölçer. İşitme kaybının tipini (iletim tipi veya sensörinöral tip) ve derecesini bu testlerle belirler.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve otoskop ile dış kulak ve kulak zarının incelenmesi
• Odyometri (standart işitme testi)
• Timpanometri (orta kulak basıncı ve kulak zarı hareketliliğinin ölçümü)
• Yenidoğanlarda işitme tarama testi (otoakustik emisyon ve işitsel beyin sapı yanıtı)
• Gerekli görülürse bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR)

Randevunuzda neler beklenir

İşitme testleri ağrısızdır. Ses geçirmez bir odada kulaklık takarak farklı frekanstaki seslere tepki vermeniz istenir. Testler genellikle 20-30 dakika sürer ve sonuçlar doktor tarafından sizinle paylaşılır. Ayrıca hangi cihaz veya tedavi yönteminin size uygun olduğu da değerlendirilir.

Tedavi

İşitme kaybının tedavisi; sorunun yerine, derecesine ve nedenine göre değişir. Kulak kirine bağlı kayıplarda basit bir temizlik yeterli olabilir. Orta kulak iltihabında ilaç tedavisi, kalıcı işitme kaybında ise işitme cihazı veya cerrahi yöntemler önerilebilir. Tedavinin temel amacı, işitme kaybını mümkün olduğunca telafi etmek ve yaşam kalitesini artırmaktır.

Evde kişisel bakım

• Yüksek sesli konser, inşaat gibi ortamlarda kulak koruyucu tıkacı kullanın.
• Kulaklıkla müzik dinlerken ses seviyesini %60’ı geçmeyin ve saatte bir ara verin.
• Kulak çöpü veya herhangi bir sivri cisimle kulağı karıştırmayın; kulak kiri temizliğini doktora yaptırın.
• Soğuk algınlığı ve alerji dönemlerinde burun tıkanıklığını gidermeye özen gösterin, çünkü orta kulağa basınç oluşabilir.
• İşitme cihazı kullanıyorsanız cihazı düzenli temizleyin ve pillerini kontrol edin.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi işitme kaybının nedenine göre planlanır. Örneğin orta kulak iltihaplarında hekimin uygun göreceği ilaçlar kullanılır. Ani işitme kaybında, hekim tarafından önerilen enflamasyonu azaltıcı tedavi uygulanabilir. İlaçların adı, dozu ve süresi mutlaka doktor tarafından belirlenmelidir. Ayrıca işitme kaybının kalıcı olduğu durumlarda işitme cihazları, iletişimi güçlendiren başlıca medikal destektir. İşitme cihazları sayesinde sesler daha net duyulabilir ve günlük yaşam kolaylayabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Orta kulaktaki yapısal bozukluklarda, kronik orta kulak iltihabında, kulak zarı yırtılmalarında ve otoskleroz gibi durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir. İleri derecede işitme kaybı yaşayan ve normal işitme cihazlarından fayda göremeyen kişilere koklear implant (biyonik kulak) cerrahisi önerilebilir. Cerrahi karar, mutlaka kulak burun boğaz uzmanı tarafından detaylı değerlendirme sonrası verilir.

Bu durumla yaşamak

İşitme kaybıyla yaşamak, iletişim stratejileri geliştirmek ve gerektiğinde destek almaktan geçer. Yüz yüze konuşmaya dikkat edin, ortamın sessiz olmasını sağlayın ve işitme cihazınızı düzenli olarak kullanın. Aileniz ve arkadaşlarınızla işitme durumunuz hakkında konuşarak anlaşılmayı kolaylaştırın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sosyal etkinliklere katılmaya devam edin; yalnızlıktan kaçının.
• İşitme cihazınızı her gün düzenli kullanın ve temizliğine özen gösterin.
• Gürültülü ortamlarda dinlenme kısa molaları verin.
• Gerekirse randevu, yemek ve toplantılarda kendiniz için en iyi oturma yerini seçin.
• Günlük yaşamınızda güvenliği artırmak için telefon ve kapı zilleri için titreşim veya ışıklı uyarı sistemlerini araştırın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme, kan dolaşımını destekleyerek iç kulak sağlığına olumlu katkı sağlayabilir. Sebze ve meyveden zengin, tuz oranı düşük ve doymuş yağlardan fakir bir beslenme genel sağlık ve işitme sağlığı açısından önerilir. Düzenli yürüyüş veya yüzmek gibi hafif egzersizler de kan akışını artırabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İşitme kaybı, iletişim güçlüklerine yol açarak sosyal izolasyon, kaygı ve depresyon yaşanmasına neden olabilir. Bu duyguları hissetmeniz çok doğaldır. Bir ruh sağlığı uzmanından veya doktorunuzdan destek almak, bu süreci daha kolay yönetmenize yardımcı olabilir. Unutmayın, ihtiyaç duyduğunuzda yardım istemek güçlü olmaktır.

Önleme

İşitme kaybının bir bölümü tamamen önlenemese de, gürültüye bağlı işitme kayıplarının büyük çoğunluğu önlenebilir. Yüksek seslerden kaçınmak, kulak koruyucu kullanmak, kulak sağlığını düzenli kontrol ettirmek ve kulak kiri temizliğine dikkat etmek en önemli önlemlerdir. Ayrıca emniyet kemeri takmak, kafa travmalarını azaltarak işitme kaybını önlemeye yardımcı olabilir.

Aşılar

Çocukluk çağı aşı takvimi kapsamındaki kızamık, kabakulak, kızamıkçık ve menenjit aşılarına düzenli olarak uyulması, bu hastalıklara bağlı işitme kayıplarının önlenmesinde etkilidir. Erişkinler için de grip ve zatürre aşıları orta kulak iltihabı riskini azaltabilir. Aşılar konusunda aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Türkiye’de yeni doğan her bebeğe Sağlık Bakanlığı tarafından işitme taraması yapılmaktadır. Erken tanı, işitme kayıplı bebeklerin konuşma ve dil gelişimini büyük ölçüde destekler. Okul çağında ve ileri yaşta da işitme taramaları düzenli olarak tekrarlanmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Çocuklarda konuşma ve dil gelişiminde kalıcı gecikmeler görülebilir.
• Sosyal izolasyon ve depresyon riski artar.
• Bilişsel işlevlerde (düşünme, hafıza) gerileme hızı artabilir.
• Denge sorunları nedeniyle düşme ve yaralanma riski yükselir.
• İş yaşamında verimlilik düşer ve ekonomik güçlükler yaşanabilir.

Uzun vadeli görünüm

İşitme kaybı günümüzde birçok farklı destek ve tedavi yöntemiyle yönetilebilir. Erken tanı, doğru tedavi ve işitme cihazları gibi yardımcı cihazlarla işitme kaybı yaşayan bireylerin büyük çoğunluğu bağımsız ve aktif bir yaşam sürdürebilir. Tıbbi gelişmeler sayesinde umut her zaman vardır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.