Uzun Süreli Osteoporoz (Kemik Erimesi)

Genel Bakış

Osteoporoz, yani uzun süreli kemik erimesi, kemiklerin zamanla zayıflayıp kolay kırılır hale geldiği bir hastalıktır. Sağlıklı kemikte, yıkılan ve yeniden yapılan kemik dengesi vardır; osteoporozda bu denge bozulur ve kemik kaybı yenilenmekten daha hızlı olur. Bu durum yıllar içinde sessizce ilerler ve genellikle kırık oluşana kadar fark edilmez.

Evet. Osteoporoz dünyada en sık görülen kemik hastalıklarından biridir. 50 yaş üzerindeki her 3 kadından 1'inde ve her 5 erkekten 1'inde osteoporoza bağlı kırık gelişebilir.

Bu hastalık en çok menopoz sonrası kadınları etkiler. Ayrıca ileri yaştaki erkekler, ailesinde osteoporoz olanlar, hareketsiz yaşayanlar, yetersiz kalsiyum ve D vitamini alanlar ve uzun süre bazı hastalıklar veya bazı ilaçlarla tedavi görenlerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Osteoporoz genellikle yıllarca hiçbir belirti vermez.
• İlk belirti sıklıkla bir kırık sonrası ortaya çıkar.
• Sırt ve bel ağrısı, boy kısalması ve kamburlaşma ilerlemiş hastalığı işaret edebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda osteoporoz çok nadirdir ve genellikle altta yatan bir hastalık veya uzun süreli ilaç kullanımına bağlıdır.
• Belirtiler arasında kemik ağrısı, sık düşme ve kolay kırılma sayılabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda kalça, omurga ve el bileği kırıkları daha sık görülür.
• Boyda gözle görülür kısalma ve sırtta eğrilik (kamburluk) oluşabilir.
• Hafif düşmeler veya eşyalara çarpmalar bile kırığa neden olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kemik yıkımının kemik yapımından daha hızlı olması.
• Menopoz sonrası östrojen hormonunun azalması.
• Yaşlanma ile kemiklerin doğal olarak incelmesi.
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı.
• Uzun süreli hareketsizlik veya yatak istirahati.
• Bazı hastalıklar (örneğin tiroit veya paratiroit hastalıkları) ve bazı ilaçların uzun süreli kullanımı.

Risk faktörleri

• İlerlemiş yaş
• Kadın olmak
• Ailede osteoporoz veya kırık öyküsü
• Düşük vücut ağırlığı ve zayıflık
• Sigara ve aşırı alkol tüketimi
• Hareketsiz yaşam
• Erken menopoza girmek
• Yetersiz beslenme
• Sık düşme veya denge problemi yaşamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme veya travma sonrası şiddetli ağrınız varsa.
• Kemikte şekil bozukluğu veya hareket edememe varsa.
• Birkaç gündür geçmeyen ve giderek artan sırt ağrınız varsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Menopoz dönemine yeni girdiyseniz ve risk faktörleriniz varsa.
• 65 yaş üzerindeyseniz ve daha önce kemik yoğunluğu ölçümü yaptırmadıysanız.
• Ailenizde osteoporoz öyküsü varsa.
• Boyunuzun kısaldığını veya duruşunuzun değiştiğini fark ediyorsanız.

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi ve risk faktörlerinizi değerlendirdikten sonra kemik yoğunluğunu ölçen bir test isteyebilir. Bu test, kemiklerinizin gücünü gösterir. Ayrıca kan testleri ve bazı durumlarda görüntüleme yöntemleriyle tanı doğrulanır.

Yapılabilecek testler

• Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA)
• Kan testleri: kalsiyum, D vitamini, böbrek ve tiroit fonksiyonları
• İdrar testleri: kemik yıkımını gösteren belirteçler
• Omurga röntgeni: kırık veya çökme için
• Gerekirse bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR)

Randevunuzda neler beklenir

Kemik yoğunluğu ölçümü ağrısız ve yaklaşık 10-20 dakika sürer. Sonuçlar normal değerlerle karşılaştırılır. Bu sonuçlara göre doktorunuz size özel bir tedavi planı hazırlar.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinde amaç, kırık riskini azaltmak, kemik kaybını yavaşlatmak ve mümkünse kemik kütlesini korumaktır. Tedavi uzun sürelidir ve düzenli doktor kontrolü gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kalsiyum ve D vitamini desteğini alın.
• Haftanın çoğu günü yürüyüş gibi hafif egzersizler yapın.
• Evde düşme riskini azaltın: kaygan zeminlere önlem alın, dağınıkları kaldırın, gece lambası kullanın.
• Sigara ve alkol kullanımını bırakın veya azaltın.
• Doktor kontrolünde ilaçlarınızı düzenli kullanın.

Tıbbi tedaviler

Osteoporoz tedavisinde doktorunuz kemik kaybını yavaşlatan, kemik yapımını artıran veya kırık riskini azaltan ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar hap veya enjeksiyon şeklinde olabilir. Kalsiyum ve D vitamini takviyeleri de sıkça önerilir. Hangi ilacın size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir; önerilen ilaçları ve dozları mutlaka onun talimatlarına göre kullanın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda, özellikle kalça kırığı gibi büyük kırıklarda cerrahi müdahale gerekebilir. Omurga kırıklarında ise ağrıyı azaltmak ve omurgayı desteklemek için bazı özel işlemler yapılabilir. Cerrahi gerekip gerekmediğine ortopedi uzmanı karar verir.

Bu durumla yaşamak

Osteoporozla yaşarken günlük aktivitelerinizi güvenli bir şekilde sürdürebilirsiniz. Düşmelere karşı dikkatli olmak, ağır kaldırmaktan kaçınmak ve evdeki düşme risklerini ortadan kaldırmak yaşam kalitenizi korur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Dengeli ve düzenli beslenmek
• Güvenli egzersiz yapmak (denge ve kas güçlendirme)
• Düzenli uyku ve stresten kaçınmak
• Gerekirse baston veya yürüteç gibi yardımcı cihazları fizyoterapist eşliğinde kullanmak

Diyet ve egzersiz

Kalsiyum için süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, roka), badem ve tahin iyi kaynaklardır. D vitamini için güneş ışığından yararlanın ve doktorunuzun önerdiği takviyeleri kullanın. Egzersiz olarak haftada en az 5 gün, 30 dakika hızlı yürüyüş (ağırlık taşıyan egzersiz) ve haftada 2 gün hafif direnç çalışmaları yapabilirsiniz. Denge geliştirici egzersizler de düşmeyi önlemede çok faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman endişe ve moral bozukluğu yaratabilir. Bu duyguları ailenizle veya bir uzmanla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse psikolojik destek almak, hastalıkla başa çıkmanızı kolaylaştırır.

Önleme

Osteoporoz tamamen önlenemeyebilir, ancak risk büyük ölçüde azaltılabilir. Yeterli kalsiyum ve D vitamini almak, düzenli egzersiz yapmak, sigara ve alkolden kaçınmak, sağlıklı vücut ağırlığını korumak hastalığın önlenmesinde en etkili yöntemlerdir.

Aşılar

Osteoporoz için özel bir aşı bulunmamaktadır. Ancak kemik erimesi nedeniyle kırık riski yüksek olan kişilerde zatürre ve grip aşıları, genel sağlık için önerilebilir. Aşıların sağlık kurumunda doktorunuzla planlanması önemlidir.

Tarama programları

Kemik yoğunluğu ölçümü, risk grubundaki bireylerde önerilir. Özellikle 65 yaş üzerindeki kadınlar, menopoz sonrası kadınlar ve ailede osteoporoz öyküsü olanlar düzenli tarama için doktorlarına danışmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalça, omurga ve el bileği kırıkları
• Boy kısalması ve kamburluk
• Kronik sırt ve bel ağrısı
• Hareket kabiliyetinde azalma ve bağımsızlığın kaybı
• Hareketsizliğe bağlı pıhtı oluşumu ve akciğer enfeksiyonu riskinde artış
• Yaşam kalitesinde düşüş ve depresyon

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz, doğru tedavi ve destekle yönetilebilen bir hastalıktır. Düzenli doktor kontrolü, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve gerekli tedavi ile çoğu kişi kırık yaşamadan aktif bir hayat sürdürebilir. Erken tanı ve tedavi, hastalığın ilerlemesini belirgin şekilde yavaşlatabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.