Osteoporoz ve Sabah: Güne Sağlıklı Başlamak İçin Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerinizin güç ve yoğunluğunu kaybetmesidir. Kemikler incelir ve kırılgan hale gelir. Sabah saatlerinde bazı kişilerde tutukluk veya ağrı olabilir; bu genellikle kemiğin kendisinden değil, çevredeki kas ve eklemlerden kaynaklanır. Ancak osteoporoz, sabah kalkarken veya hareket ederken dikkat edilmesi gereken bir durumdur.

Evet. Türkiye'de ve dünyada 50 yaş üstü her 3 kadından 1'inde ve her 5 erkekten 1'inde osteoporoza bağlı kırık görülebilir.

Özellikle menopoz sonrası kadınları etkiler. Ancak erkeklerde, ileri yaşlarda ve bazı kronik hastalığı olanlarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle hiçbir belirti yoktur, ta ki bir kırık olana kadar.
• Sabah kalkınca sırtta veya kalçada tutukluk ya da ağrı hissedilebilir.
• Boy kısalması ve kamburlaşma (kifoz) zamanla fark edilebilir.
• Günlük aktivitelerde zorlanma artabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanmaya bağlı kemik yoğunluğunun azalması
• Menopoz sonrası östrojen düzeylerinin düşmesi
• Kalsiyum ve D vitamini eksikliği
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketimi

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın cinsiyeti
• Ailede osteoporoz veya kırık öyküsü
• Düşük vücut ağırlığı
• Uzun süreli kortikosteroid kullanımı (doktor kontrolünde)
• Romatoid artrit gibi iltihaplı hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme veya darbe sonrası ani ağrı
• Özellikle sırtta şiddetli ağrı ve hareket kısıtlılığı
• Kol veya bacakta şekil bozukluğu ya da güçsüzlük

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaşını geçtiyseniz ve risk faktörleriniz varsa
• Menopoz döneminde veya erkeklerde 70 yaşından sonra
• Daha önce düşük enerjili bir kırık geçirdiyseniz
• Ailenizde osteoporoz varsa ve kemik sağlığınızı öğrenmek istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü alır ve fizik muayene yapar. Ardından kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA taraması) istenir. Bu ağrısız bir röntgen yöntemidir.

Yapılabilecek testler

• DEXA (kemik yoğunluğu) ölçümü
• Kan testleri (kalsiyum, D vitamini, böbrek fonksiyonları)
• FRAX skoru (kırık riski hesaplama)
• Gerekirse omurga röntgeni

Randevunuzda neler beklenir

Test genellikle 10-20 dakika sürer. Sonuçlar 'T skoru' adı verilen bir değerle değerlendirilir. -1 ve üzeri normal, -1 ile -2.5 arası osteopeni (düşük kemik kütlesi), -2.5 ve altı osteoporoz olarak yorumlanır. Doktorunuz bu sonuçlara göre bir plan yapar.

Tedavi

Osteoporoz tedavisi kırıkları önlemeye odaklanır. Tedavi planı kişiye özeldir; doktorunuz yaşınıza, risklerinize ve kemik yoğunluğunuza göre bir yol izler.

Evde kişisel bakım

• Düzenli, kemik dostu egzersizler yapın (yürüyüş, denge ve güçlendirme hareketleri)
• Evde düşme riskini azaltın: kaymaz paspaslar, iyi aydınlatma, tutunma barları
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının
• Sabah yataktan kalkarken önce oturun, birkaç saniye durun, sonra ayağa kalkın
• Doktorunuza danışmadan yeni bir egzersize başlamayın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kalsiyum ve D vitamini takviyeleri önerebilir. Ayrıca kemik yoğunluğunu artıran veya kemik kaybını yavaşlatan çeşitli ilaçlar bulunur. Bu ilaçların hangisinin size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar verir. İlaçların yararları ve yan etkileri hakkında doktorunuzla konuşun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi gerektiren durumlar genellikle kırıklarla ilişkilidir. Örneğin kalça kırığı sonrası protez ameliyatı, omurga kırığında ise bazı girişimsel yöntemler düşünülebilir. Bu karar ortopedi uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Osteoporozla yaşamak, kendinize iyi bakmak ve düşmelerden kaçınmak demektir. Sabahları yavaş hareket edin, kapı eşiklerine dikkat edin ve destek ayakkabılar tercih edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Denge egzersizleri yapın (örn. tek ayak üzerinde durma, denge topu)
• Güneşli saatlerde kısa süreli güneşlenerek D vitamini alın (doktorunuzun önerisiyle)
• Evinizdeki halıları sabitleyin, elektrik kablolarını ortadan kaldırın
• Yılda bir göz muayenesi olun; görme sorunları düşme riskini artırır

Diyet ve egzersiz

Kalsiyumdan zengin besinler tüketin: süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler, badem ve tahin. Ayrıca her gün 10-15 dakika güneş ışığı almak D vitamini için önemlidir. Yürüyüş, merdiven çıkma, hafif direnç egzersizleri kemikleri güçlendirir. Ancak zıplama veya ağır kaldırma gibi aktivitelerden kaçının; önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Osteoporoz, özellikle kırık sonrası kaygı ve depresyona yol açabilir. Düşme korkusu kişiyi sosyal aktivitelerden uzaklaştırabilir. Kendinizi yalnız hissettiğinizde, bir ruh sağlığı uzmanı veya destek hattından yardım isteyebileceğinizi unutmayın.

Önleme

Osteoporoz tamamen önlenemese de, sağlıklı yaşam tarzı ile kemik kaybını yavaşlatmak ve kırık riskini azaltmak mümkündür. Erken yaşta yeterli kalsiyum almak ve düzenli egzersiz yapmak kemiklerin güçlü olmasına yardımcı olur.

Tarama programları

Kemik yoğunluğu testi, risk altındaki kişilerde önerilir. 65 yaş üstü kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler düzenli tarama yaptırmalıdır. Risk faktörü olanlar için daha erken yaşta doktora başvurulabilir. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı, risk gruplarının düzenli kontrolünü önermektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Omurga, kalça ve bilek kırıkları
• Boy kısalması ve kamburlaşma
• Şiddetli ağrı ve hareket kısıtlılığı
• Kırık sonrası bağımlı yaşam riski
• Düşme korkusu nedeniyle sosyal izolasyon

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz yaşamı tehdit eden bir hastalık değildir, ancak kırık riskini artırır. Erken tanı, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile çoğu kırık önlenebilir. Pek çok kişi osteoporozla aktif ve bağımsız bir hayat sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.