Tek Tarafta Görülen Sedef Hastalığı (Psoriasis)

Genel Bakış

Psoriasis, halk arasında sedef hastalığı olarak bilinen, bağışıklık sisteminin cilt hücrelerine yanlışlıkla saldırması sonucu ortaya çıkan kronik bir cilt hastalığıdır. Genellikle vücudun iki tarafında simetrik olarak görülür; ancak bazı kişilerde belirtiler yalnızca bir tarafta, örneğin sadece sağ kolda veya sol bacakta başlayabilir. Bu tek taraflı görünüm, ciltteki bir tahriş, yaralanma veya sürtünme sonrası o bölgede belirtilerin ortaya çıkmasından kaynaklanabilir.

Psoriasis dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen yaygın bir cilt hastalığıdır. Türkiye'de de dermatoloji polikliniklerine en sık başvuru nedenlerinden biridir.

Psoriasis her yaşta görülebilir; ancak en sık 15-35 yaş arasında ilk kez ortaya çıkar. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kızarık, kalın ve gümüşi beyaz pullu plaklar
• Etkilenen bölgede kaşıntı, yanma veya hassasiyet
• Ciltte kuruluk ve çatlaklar
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya renk değişikliği
• Belirtilerin vücudun yalnızca bir bölgesinde görülmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda plaklar daha ince ve daha az pullu olabilir.
• Yüz, saçlı deri ve bez bölgesinde daha sık görülür.
• Kaşıntı belirgin olabilir ve uyku düzenini etkileyebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta cilt daha kuru olduğu için plaklar daha çatlak ve pullu görünebilir.
• Kullanılan diğer ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar psoriasis belirtilerini etkileyebilir.
• Cilt inceldiği için tahriş ve kanama riski artabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin deri hücrelerine yanlışlıkla saldırması
• Genetik yatkınlık
• Enfeksiyon, stres, cilt hasarı gibi çevresel tetikleyicilerin belirtileri ortaya çıkarması

Risk faktörleri

• Ailede psoriasis öyküsü olması
• Yoğun ve uzun süreli stres
• Boğazda beta enfeksiyonu gibi geçirilmiş enfeksiyonlar
• Ciltte kesik, yanık, böcek ısığı veya sürtünme gibi travmalar
• Sigara ve alkol kullanımı
• Soğuk ve kuru hava

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler hızla yayılıyorsa ve günlük yaşamı zorlaştırıyorsa
• Eklem ağrısı ve şişlik eşlik ediyorsa
• Ciltte enfeksiyon belirtileri varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Cildinizde pullu, kızarık bir leke fark ettiğinizde
• Geçmeyen kaşıntı veya döküntü olduğunda
• Psoriasis tanısı aldıktan sonra düzenli dermatoloji kontrolü için

Tanı

Psoriasis tanısı genellikle dermatoloji uzmanının cildi muayene etmesi ve hastanın şikayetlerini dinlemesiyle konulur. Çoğu durumda ek test gerekmez; gerekirse deri biyopsisi yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Ayrıntılı cilt muayenesi
• Deri biyopsisi: küçük bir deri örneği alınarak mikroskopta incelenmesi
• Eklem şikayetleri varsa röntgen veya bazı kan testleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz belirtilerin ne zaman başladığını, vücudun hangi bölgelerini etkilediğini, ailenizde psoriasis olup olmadığını ve kullandığınız ilaçları soracaktır. Muayene genellikle ağrısızdır ve birkaç dakika sürer.

Tedavi

Tedavinin amacı belirtileri kontrol altına almak, alevlenmeleri azaltmak ve cilt sağlığını korumaktır. Tek taraflı ya da yaygın fark etmeksizin tedavi kişiye özeldir ve dermatoloji uzmanı tarafından planlanmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Cildi düzenli olarak nemlendirici kremlerle nemlendirmek
• Banyoda ılık su kullanmak ve cildi ovalamadan yumuşak havluyla kurulamak
• Cildi tahriş eden dar ve sentetik kıyafetlerden kaçınmak
• Doktorunuzun uygun görmesi durumunda kontrollü güneş ışığından faydalanmak
• Stresi azaltmaya yönelik nefes egzersizleri veya yürüyüş yapmak

Tıbbi tedaviler

Psoriasis tedavisinde cilde sürülen krem ve merhemler, ışık tedavisi ve ağızdan ya da enjeksiyon yoluyla uygulanan sistemik ilaçlar kullanılabilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna hastalığın yaygınlığına, süresine ve kişinin genel sağlık durumuna göre doktor karar verir. İlaç adları ve dozları mutlaka hekim tarafından belirlenmelidir; bu nedenle doktor önerisi olmadan ilaç kullanılmamalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Psoriasis cerrahi bir hastalık değildir ve ameliyatla tedavi edilmez. Aşırı kalın plakların cerrahi olarak alınması kalıcı bir çözüm sağlamaz. Tedavi öncelikle tıbbi ve cilt bakımına dayanır.

Bu durumla yaşamak

Psoriasis ile yaşam sürdürülebilir. Düzenli cilt bakımı, belirtileri tetikleyen durumlardan kaçınmak ve doktor kontrolünü aksatmamak önemlidir. Alevlenme dönemlerinde tedaviye sadık kalmak ve kendinize karşı sabırlı olmak gerekir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenmeye özen göstermek
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Cildi her gün nemlendirmek
• Banyo sonrası vücut kremini düzenli uygulamak
• Stresle başa çıkma yöntemlerini günlük hayata katmak

Diyet ve egzersiz

Psoriasis için özel bir diyet yoktur; ancak bol sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar içeren dengeli bir beslenme cilt sağlığını destekler. Düzenli egzersiz stresi azaltır ve kilo kontrolüne yardımcı olur. Egzersiz sırasında cildi tahriş etmeyen rahat kıyafetlerin seçilmesi önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Psoriasis kaşıntı, ağrı ve görünüm değişiklikleri nedeniyle ruhsal sağlığı etkileyebilir; kaygı, üzüntü ve özgüven eksikliği yaşanabilir. Bu duygular normaldir. Ancak kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa veya kendinizi çok kötü hissediyorsanız vakit kaybetmeden bir ruh sağlığı uzmanına başvurun; acil durumlarda 112'yi arayın.

Önleme

Psoriasis genetik yatkınlığa bağlı bir hastalık olduğu için tamamen önlenemez. Ancak tetikleyicilerden kaçınarak, cildi düzenli nemlendirerek ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinerek alevlenmeler büyük ölçüde azaltılabilir.

Aşılar

Psoriasis gelişimini doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak bağışıklık sistemini etkileyen bir tedavi kullanıyorsanız doktorunuz bazı aşıları önerebilir; aşı konusunda mutlaka hekiminize danışın.

Tarama programları

Psoriasis için özel bir tarama testi yoktur. Ciltte pullu, kızarık bir leke fark ettiğinizde erken dönemde dermatoloji muayenesi yaptırmanız en doğru yaklaşımdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Psoriatik artrit adı verilen eklem hastalığı gelişebilir; bu durumda eklemlerde ağrı, şişlik ve tutukluk görülür.
• Kaşıntı ve çatlaklara bağlı cilt enfeksiyonları oluşabilir.
• Yoğun kaşıntı uyku bozukluklarına ve yaşam kalitesinde düşüşe neden olabilir.
• Şiddetli ve kontrolsüz seyreden psoriasis kalp-damar hastalığı riski ile ilişkilendirilmiştir.

Uzun vadeli görünüm

Psoriasis kronik bir hastalıktır, ancak günümüzde uygun tedavi ve düzenli takip ile belirtilerin büyük ölçüde kontrol altına alınması mümkündür. Tedaviye düzenli devam eden birçok kişi sağlıklı, üretken ve normal bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.