Sedef Hastalığı Yatarken Neden Kötüleşir?

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin bir yanlışlıkla vücudun kendi deri hücrelerine saldırması sonucu ortaya çıkan, ciltte kalın, kırmızı, pullu ve kaşıntılı plaklara yol açan uzun süreli bir cilt hastalığıdır. Sağlıklı bir insanda deri hücreleri yaklaşık bir ay içinde yenilenirken, sedef hastalığında bu süre birkaç güne iner ve fazla hücre cilt yüzeyinde birikir. "Yatarken kötüleşme" durumu, genellikle gece sıcağı, ter, sürtünme veya uykuda kaşımaya bağlı olarak belirtilerin daha belirgin hale gelmesi anlamına gelir; yatma pozisyonu hastalığın kendisini başlatmaz, ancak mevcut belirtileri geçici olarak artırabilir.

Evet, sedef hastalığı oldukça yaygın bir cilt sorunudur. Dünya genelinde insanların yaklaşık %1-2'sini etkiler; Türkiye'de de sık görülen hastalıklardan biridir.

Sedef hastalığı her yaşta başlayabilir; ancak en sık 20-30 ve 50-60 yaş aralıklarında ortaya çıkar. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür. Ailede sedef hastalığı olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte keskin sınırlı, kırmızı, üzeri gümüşi beyaz pullarla kaplı plaklar
• Genellikle diz, dirsek, saçlı deri ve bel bölgesinde yerleşen lezyonlar
• Kaşıntı, yanma veya acı hissi
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya ayrılma
• Ciltte kuruluk ve çatlama
• Gece yatağa yatınca sürtünme veya ter ile artan rahatsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Küçük noktalar halinde damla şeklinde (guttat) döküntüler
• Saçlı deride kepek benzeri pullanma
• Bebeklerde alt bölgesinde tebeşir gibi kırmızı, iyi sınırlı plaklar
• Kaşıntıya bağlı huzursuzluk ve uyku sorunları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Cilt inceldiği için plaklar daha ince ve kanamaya yatkın olabilir
• Eklem ağrıları ve sertlik daha belirgin olabilir
• Yatak yaraları ve sürtünmeye açık bölgelerde kötüleşme görülebilir
• İlaç kullanımına bağlı olarak sedef belirtileri tetiklenebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi deri hücrelerine saldırması
• Kalıtım: ailede sedef hastalığı olması riski artırır
• Deri hücrelerinin normalden çok daha hızlı çoğalması
• Yatarken oluşan basınç, sürtünme ve ısı belirtilerin geçici olarak alevlenmesine neden olabilir

Risk faktörleri

• Stres ve kaygı
• Boğaz enfeksiyonları, özellikle beta mikrobu ile oluşan bademcik iltihabı
• Cilt yaralanmaları, kesikler, güneş yanığı, kaşınma
• Sigara ve aşırı alkol tüketimi
• Bazı ilaçlar (örneğin lityum, sıtma ilaçları, bazı tansiyon ilaçları)
• Soğuk ve kuru hava
• Aşırı kilo ve diyabet

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler hızla yayılıyorsa ve günlük yaşamı ciddi etkiliyorsa
• Evde bakıma rağmen şiddetli kaşıntı veya ağrı devam ediyorsa
• Eklemlerde şişlik ve ağrı, özellikle sabahları tutukluk varsa
• Ciltte enfeksiyon belirtileri (akıntı, sarı kabuklanma) fark ediliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ciltte iyileşmeyen pullu, kızarık bir bölge fark ettiğinizde
• Teşhis ve uygun bir tedavi planı almak için
• Uygulanan tedaviye rağmen belirtiler kontrol altına alınamıyorsa
• Hastalık hayat kalitenizi, uykunuzu veya ruh halinizi etkiliyorsa

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinleyecek ve cildinizi, saç derinizi ve tırnaklarınızı dikkatlice muayene edecektir. Sedef hastalığının görünümü genellikle karakteristiktir; çoğu durumda dermatoloji uzmanı muayene ile tanı koyabilir.

Yapılabilecek testler

• Genellikle özel bir test gerekmez.
• Şüpheli durumlarda ciltten küçük bir örnek alınarak (biyopsi) mikroskop altında incelenebilir.
• Eklem tutulumu düşünülüyorsa kan testleri ve röntgen istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz size döküntülerin ne zaman başladığını, ailede sedef hastalığı olup olmadığını, geçirdiğiniz enfeksiyonları, kullandığınız ilaçları ve stres düzeyinizi soracaktır. Uyku düzeniniz ve yatarken belirtilerdeki değişiklikler de tanıya yardımcı olabilir. Tanı konulduktan sonra doktorunuz size bir tedavi planı oluşturacak ve hastalığı yönetme konusunda bilgiler verecektir.

Tedavi

Sedef hastalığının kesin bir tedavisi yoktur; ancak belirtileri kontrol altına almak ve cildin görünümünü düzeltmek için birçok etkili yöntem mevcuttur. Tedavi, hastalığın şiddetine, tutulan bölgelere ve kişinin genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Amaç; iltihabı azaltmak, cilt hücrelerinin aşırı çoğalmasını yavaşlatmak ve kaşıntıyı gidermektir.

Evde kişisel bakım

• Cildinizi günde en az bir kez nemlendirici ile nemlendirin; özellikle duştan hemen sonra
• Ilık su ile kısa süreli duş alın; sıcak su cildi tahriş edebilir.
• Yumuşak, pamuklu ve bol giysiler tercih edin; yün ve sentetik kumaşlardan kaçının.
• Gece yatarken hafif ve nefes alan bir yatak örtüsü kullanın, terlemeyi önleyin.
• Kendinizi kaşımaktan kaçınmak için tırnaklarınızı kısa tutun, gerekirse eldivenle uyuyun.
• Stresi yönetmeye çalışın; derin nefes, meditasyon veya sevdiğiniz aktiviteler ile rahatlayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz öncelikle cilde sürülen krem ve merhemler (topikal tedaviler) önerebilir. Bu ürünler; iltihabı azaltmaya, pullanmayı gidermeye ve deri hücrelerinin çoğalmasını yavaşlatmaya yardımcı olur. Yaygın tutulumlarda ışık tedavisi (fototerapi) uygulanabilir; bu yöntemde belirli dalga boyundaki ultraviyole ışınları cildin iyileşmesini sağlar. Daha ağır veya yaygın hastalıkta ağız yoluyla alınan ya da enjeksiyon şeklinde uygulanan sistemik ilaçlar ve biyolojik ajanlar devreye girebilir. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğuna yalnızca dermatoloji uzmanınız karar verecektir. Tedavilerin yan etkileri olabileceğinden düzenli doktor kontrolü şarttır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığının doğrudan cerrahi bir tedavisi yoktur. Ancak eklem tutulumu nedeniyle (psoriatik artrit) ilerleyen dönemlerde ciddi eklem hasarı gelişirse, ortopedi uzmanı tarafından eklem protezi gibi cerrahi işlemler değerlendirilebilir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığı ile yaşarken düzenli bir cilt bakım rutini oluşturmak, belirtileri önlemenin ve iyilik halinizi korumanın en önemli parçasıdır. Tetikleyicilerinizi tanıyın; hangi mevsimde, hangi koşullarda belirtiler artıyorsa buna göre önlem alın. Gece kaşıntısını azaltmak için yatmadan önce nemlendirici uygulayın, yatak odasını serin tutun ve rahat, pamuklu kıyafetler giyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresle başa çıkma yöntemleri geliştirin; yoga, nefes egzersizleri, hobiler
• Düzenli ve yeterli uyku uyumaya çalışın
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durun
• Cildinizi koruyun; güneş yanığından kaçının, uygun güneş koruyucu kullanın
• Cilt yaralanmalarına karşı dikkatli olun
• Kilo kontrolüne özen gösterin

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı beslenme, bağışıklık sistemini destekler ve iltihabı azaltabilir. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve yağlı balık tüketmeye çalışın. Akdeniz tipi beslenmenin sedef belirtilerini hafifletebileceğine dair bazı bulgular vardır. Düzenli egzersiz yapmak hem kilo kontrolüne yardımcı olur hem de stresi azaltır; ancak ter ve sürtünme belirtileri artırabileceğinden egzersiz sonrası duş almak ve cildi nemlendirmek önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sedef hastalığı yalnızca fiziksel bir rahatsızlık değildir; kaşıntı, ağrı ve görünüm endişesi stres, kaygı ve depresyona yol açabilir. Gece kaşıntısı uykunuzu bölerek gün içinde yorgunluk yaratabilir. Bu duygular hissettiğinizde bunda yalnız olmadığınızı bilin. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten profesyonel destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Sedef hastalığı şu anki bilgilerle tamamen önlenemez. Ancak hastalığı tetikleyen faktörleri tanımak ve uzak durmak, alevlenmeleri önemli ölçüde azaltabilir. Düzenli doktor kontrolü ve tedaviye uyum, belirtilerin kontrol altında tutulmasının en etkili yoludur.

Aşılar

Grip aşısı gibi bazı aşıların sedefi tetikleyebildiğine dair nadir raporlar vardır; ancak genel olarak aşılar koruyucudur. Aşı yaptırırken mevcut sedef hastalığınız olduğunu ve aldığınız tedavileri mutlaka doktorunuza bildirin.

Tarama programları

Sedef hastalığı için rutin bir tarama önerilmez. Ancak ailesinde sedef veya eklem iltihabı olan kişilerde belirtiler erkenden fark edilmeli ve dermatoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklem iltihabı (psoriatik artrit): eklemlerde ağrı, şişlik ve kalıcı hasar gelişebilir.
• Cilt enfeksiyonları: kaşıma veya çatlaklardan bakteri girerek enfeksiyon oluşabilir.
• Uyku bozuklukları ve kronik yorgunluk
• Kardiyovasküler hastalık, diyabet, yüksek tansiyon gibi sorunların riski artabilir.
• Psikolojik sorunlar: depresyon, anksiyete, sosyal izolasyon

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı ömür boyu sürebilen bir hastalıktır; ancak iyi bir tedavi ve yaşam tarzı uyumu ile belirtiler uzun süreler boyunca hafif seyredebilir hatta kaybolabilir. Tedavideki gelişmeler sayesinde artık birçok kişi hastalığından çok az etkilenerek yaşamına devam edebilmektedir. Umutlu olmak için her neden var; doğru bilgi ve düzenli doktor desteği ile bu durumla baş edilebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.