Sleep paralysis

Genel Bakış

Uyku felci, uykuya dalarken veya uykudan uyanırken birkaç saniye veya dakika boyunca hareket edememe veya konuşamama durumudur. Beyin uyanık olmasına rağmen vücut geçici olarak felç olur. Bu durum genellikle korkutucu olsa da zararsızdır.

Evet, uyku felci oldukça yaygındır. Her 4 kişiden 1'i hayatında en az bir kez uyku felci yaşayabilir.

Uyku felci her yaşta görülebilir ancak en sık genç erişkinlerde ve ergenlerde ortaya çıkar. Kadınlarda erkeklerden biraz daha yaygındır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Vücudu hareket ettirememe veya konuşamama (geçici felç)
• Göğüste baskı veya nefes darlığı hissi
• Korku veya panik hissi
• Odaya birinin girdiğini veya bir varlık olduğunu hissetme (halüsinasyonlar)
• Rüya ile gerçeği ayırt edememe

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda uyku felci genellikle daha kısa sürer. Çocuklar yaşadıkları korkuyu ifade etmekte zorlanabilir.
• Uyandıktan sonra ağlama, huzursuzluk veya uyumaya karşı isteksizlik görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda uyku felci daha nadirdir. Ancak mevcut uyku bozuklukları veya ilaç kullanımıyla ilişkili olabilir.
• Yaşlılarda düşme riski olmadığı için genellikle ek bir risk oluşturmaz.

Nedenler

Ana nedenler

• REM uykusu ile uyanma arasındaki geçişin bozulması: Beyin uyanırken vücut hâlâ REM uykusunun felç durumundadır.
• Uyku düzeninin bozulması (düzensiz uyku saatleri, yetersiz uyku)
• Stres ve kaygı
• Sırt üstü uyuma pozisyonu

Risk faktörleri

• Narkolepsi gibi altta yatan uyku bozuklukları
• Ailede uyku felci öyküsünün bulunması
• Vardiyalı çalışma veya sık seyahat nedeniyle uyku-uyanıklık döngüsünün bozulması
• Depresyon veya diğer ruh sağlığı sorunları
• Bazı ilaçlar (örneğin, uyku ilaçları veya antidepresanlar)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Uyku felci sırasında gerçek nefes alma güçlüğü yaşanıyorsa ve bilinç kaybı varsa 112 aranmalıdır (ancak bu durum uyku felcinde çok nadirdir).

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uyku felci sık tekrarlıyorsa ve uyku kalitesini bozuyorsa
• Uyku felci ile birlikte gündüz aşırı uyku hali, uyku atakları veya uykuda halüsinasyonlar varsa
• Uyku felci nedeniyle korku veya anksiyete geliştiyse

Tanı

Uyku felci tanısı genellikle hastanın yaşadıklarını anlatmasıyla konulur. Doktor, ayrıntılı bir uyku öyküsü alır ve altta yatan başka bir uyku bozukluğunu ekarte etmek için fizik muayene yapabilir.

Yapılabilecek testler

• Özel bir test genellikle gerekmez.
• Gerekli görülürse, uyku labaratuvarında bir gece uyku testi (polisomnografi) yapılabilir.
• Narkolepsi şüphesi varsa çoklu uyku latans testi (MSLT) yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size uyku alışkanlıklarınız, stres düzeyiniz, kullandığınız ilaçlar ve diğer sağlık sorunlarınız hakkında sorular soracaktır. Tanı genellikle tek bir görüşmede konulabilir. Bazen uyku günlüğü tutmanız istenebilir.

Tedavi

Uyku felci tedavisinde ana hedef, altta yatan nedenleri ele almak ve uyku kalitesini iyileştirmektir. Çoğu durumda yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olur. Nadiren ilaç tedavisi gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli uyku saatleri oluşturun, her gece aynı saatte yatıp aynı saatte kalkın.
• Yeterli uyku almaya çalışın (yetişkinler için 7-9 saat).
• Sırt üstü değil, yan yatarak uyuyun.
• Stresten uzak durmaya çalışın; rahatlama teknikleri (derin nefes, meditasyon) deneyin.
• Yatmadan önce kafein, alkol ve ağır yemeklerden kaçının.
• Yatak odanızı karanlık, sessiz ve serin tutun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, uyku felci sık tekrarlıyorsa veya narkolepsi gibi başka bir uyku bozukluğu varsa, altta yatan durumu tedavi etmek için ilaç önerebilir. Bu ilaçlar genellikle REM uykusunu düzenleyen ilaçlardır (örneğin, trisiklik antidepresanlar veya selektif serotonin geri alım inhibitörleri). İlaçlar mutlaka doktor reçetesiyle kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Uyku felci için cerrahi bir tedavi yoktur.

Bu durumla yaşamak

Uyku felci genellikle hayatınızı büyük ölçüde etkilemez. Ancak sık yaşanıyorsa, uyku düzeninize dikkat etmek ve stresi azaltmak önemlidir. Bir uyku felci atağı sırasında sakin kalmaya çalışın; genellikle birkaç saniye içinde geçer.

Yaşam tarzı ipuçları

• Uyku saatlerinizi düzenli hale getirin.
• Yatmadan önce rahatlatıcı bir rutin oluşturun (kitap okuma, ılık duş).
• Stres yönetimi tekniklerini öğrenin (yoga, meditasyon).
• Gündüz kısa şekerlemeler yapabilirsiniz ancak çok uzun olmamasına dikkat edin.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli egzersiz uyku kalitesini artırır. Yatmadan hemen önce ağır egzersiz yapmaktan kaçının. Akşam yemeğini hafif yiyin ve yatmaya yakın kafeinli içecekler tüketmeyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uyku felci, özellikle ilk kez yaşandığında korkutucu olabilir ve kaygıya neden olabilir. Sık tekrarlayan ataklar uyku kalitesini bozabilir ve gündüz yorgunluğuna yol açabilir. Bu durumda bir doktora danışmak ve yaşadıklarınızı paylaşmak rahatlama sağlayabilir.

Önleme

Uyku felcini tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, uyku hijyenine dikkat ederek ve risk faktörlerini azaltarak sıklığını azaltmak mümkündür. Düzenli uyku, stresten kaçınma ve sırt üstü yatmamak en etkili önlemlerdir.

Tarama programları

Uyku felci için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak sık tekrarlayan durumlarda uyku bozuklukları açısından değerlendirilmek faydalı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık tekrarlayan uyku felci atakları uyku kalitesini bozarak gündüz yorgunluğuna neden olabilir.
• Ataklar sırasında yaşanan korku nedeniyle uyumaya karşı isteksizlik veya kaygı gelişebilir.
• Nadiren, uyku felci narkolepsi gibi altta yatan bir durumun belirtisi olabilir; bu durum tedavi edilmezse gündüz aşırı uyku hali gibi sorunlara yol açabilir.

Uzun vadeli görünüm

Uyku felci genellikle zararsız bir durumdur ve çoğu insan için tedavi bile gerektirmez. Uyku alışkanlıklarını düzenlemek ve stresi azaltmak atakların sıklığını önemli ölçüde azaltabilir. Altta yatan bir uyku bozukluğu varsa, uygun tedavi ile kontrol altına alınabilir. Uyku felci olan kişilerin büyük çoğunluğu normal bir hayat sürer.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.