Ani Bademcik İltihabı (Akut Tonsillit)

Genel Bakış

Ani bademcik iltihabı, boğazınızın iki yanında yer alan bademciklerin kısa sürede iltihaplanması ve şişmesidir. Genellikle virüsler, bazen de bakteriler tarafından oluşturulur. Halk arasında 'bademcik şişmesi' ya da 'bademcik ağrısı' olarak da bilinir.

Evet, özellikle okul çağındaki çocuklar ve genç erişkinlerde en sık görülen boğaz enfeksiyonlarından biridir.

Her yaşta görülebilir; ancak 5-15 yaş arası çocuklarda ve gençlerde daha sık ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Boğaz ağrısı
• Yutkunurken ağrının artması
• Bademciklerde kızarıklık ve şişlik
• Bademciklerde beyaz veya sarı noktalar (irin)
• Ateş (genellikle 38°C ve üzeri)
• Baş ağrısı ve genel vücut kırgınlığı
• Boyun lenf bezlerinde hassasiyet

Çocuklarda belirtiler

• Beslenme isteğinin azalması ve huzursuzluk
• Karın ağrısı, bulantı veya kusma
• Salya akıtma ve yutmak istememe (küçük çocuklarda)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ateş daha düşük olabilir, bazen hiç çıkmaz
• Boğaz ağrısından çok genel halsizlik, iştahsızlık ve ses kısıklığı ön planda olabilir
• Bademcikler yaşla küçüldüğü için belirtiler daha silik olabilir; bu yüzden geç fark edilebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Viral enfeksiyonlar: soğuk algınlığı, grip ve diğer solunum yolu virüsleri
• Bakteriyel enfeksiyonlar: en sık A grubu streptokok adlı bakteri
• Nadiren mantar enfeksiyonları (özellikle bağışıklığı zayıf kişilerde)

Risk faktörleri

• Kalabalık ortamlar (okul, kreş, yurt, toplu taşıma)
• El hijyenine yeterince dikkat edilmemesi
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması (yorgunluk, stres, yetersiz uyku)
• Sigara dumanına ve kirli havaya maruz kalmak
• Mevsim geçişleri ve ani sıcaklık değişiklikleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yutkunamadığınızı veya nefes almakta zorluk çektiğinizi hissediyorsanız hemen tıbbi destek alın
• Boynunuzda veya ağzınızın içinde belirgin, ağrılı bir şişlik oluşursa hemen doktora başvurun
• Yüksek ateş, döküntü ya da vücutta yaygın ağrı ile birlikte genel durumunuz kötüleşiyorsa
• Belirtiler 48 saat içinde artarak şiddetleniyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Boğaz ağrısı 3 günden uzun sürüyorsa
• Bademciklerde beyaz noktalar fark ettiyseniz
• Ateş 3 günden fazla tekrarlıyorsa
• Yıl içinde dörtten fazla boğaz enfeksiyonu geçiriyorsanız

Tanı

Doktorunuz şikâyetlerinizi dinleyip boğazınızı, bademciklerinizi ve boynunuzdaki lenf bezlerini muayene ederek ön değerlendirme yapar. Gerek görürse boğaz kültürü veya hızlı antijen testi gibi yöntemlerle nedeni belirlemeye çalışır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (boğaz, bademcik ve boyun lenf bezleri)
• Boğaz kültürü: steril bir çubukla bademciklerin sürüntüsü alınır, laboratuvarda bakteri üretilir
• Hızlı strep testi: A grubu streptokok varlığını dakikalar içinde gösteren bir test
• Gerekirse kan testi: iltihap seviyesi ve olası komplikasyonları değerlendirmek için

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz dil basacağı ile boğazınıza bakarken hafif bir öğürme hissi yaşayabilirsiniz. Kültür testi ağrısızdır, boğazınızın arka kısmından bir çubukla örnek alınır. Sonuçlar birkaç dakika ile 2 gün arasında çıkabilir. Tanı konulduktan sonra doktorunuz size uygun tedaviyi önerecektir.

Tedavi

Tedavi, enfeksiyonun viral mi bakteriyel mi olduğuna bağlıdır. Viral enfeksiyonlarda antibiyotik kullanılmaz; semptomları hafifletmeye yönelik destek tedavisi uygulanır. Bakteriyel enfeksiyonlarda doktorunuz uygun bir antibiyotik planı yazacaktır; bu ilacı reçetede belirtilen süre düzenli kullanmalısınız.

Evde kişisel bakım

• Bol su için; gün içinde sıvı alımını artırın, ılık bitki çayları ve çorba gibi sıvılar tercih edin.
• Tuzlu su gargarası yapın: bir bardak ılık suya yarım çay kaşığı tuz ekleyip günde birkaç kez gargara yapın.
• Yeterince uyuyun ve istirahat edin; vücudun iyileşmesi için enerjiye ihtiyacı vardır.
• Kuru hava boğazı tahriş edebilir; odanızın havasını nemlendirin.
• Yutkunma güçlüğü çekiyorsanız soğuk içecekler, dondurma veya buz parçaları yutma sırasında rahatlatabilir.

Tıbbi tedaviler

Boğaz ağrısı ve ateşi kontrol etmek için doktorunuz reçetesiz bir ağrı kesici önerebilir. Bakteriyel bir enfeksiyon tespit edilirse, doktorunuzun reçete ettiği antibiyotiği eksiksiz kullanmanız önemlidir. Reçetesiz ilaçlar dahil hiçbir ilacı doktor veya eczacı önerisi olmadan kullanmayın; doz ve süre her kişiye göre belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bademcik ameliyatı genellikle yılda 5-7 veya daha fazla tekrarlayan, şiddetli enfeksiyonlar, nefes almayı engelleyen büyümeler veya bademcik çevresinde apse oluşması gibi durumlarda önerilebilir. Ameliyat kararı mutlaka kulak burun boğaz uzmanı tarafından verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Ani bademcik iltihabı sırasında işe ya da okula gitmekten kaçının; kendinizi izole etmeniz hem iyileşmenizi hızlandırır hem de başkalarına bulaştırma riskini azaltır. El temizliğine dikkat edin, kullandığınız eşyaları ayırın. Belirtiler düzelince günlük aktivitelerinize kademeli olarak dönün.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ellerinizi sık sık su ve sabunla yıkayın.
• Bardak, tabak, çatal gibi kişisel eşyalarınızı başkalarıyla paylaşmayın.
• Dengeli beslenin ve yeterli uyuyun.
• Sigara kullanmıyorsanız kullanmayın, kullanıyorsanız bırakmayı deneyin; dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Kalabalık ortamlarda bulunduktan sonra ellerinizi mutlaka yıkayın.

Diyet ve egzersiz

Yutma güçlüğü nedeniyle yumuşak ve sıvı besinler tüketin: çorba, yoğurt, püre, yulaf lapası gibi. Asitli, baharatlı ve çok sıcak yiyeceklerden kaçının. Enfeksiyon döneminde ağır egzersiz yapmayın; iyileştikten sonra hafif yürüyüşlerle günlük aktivitenize dönebilirsiniz. Normal beslenmeye döndüğünüzde bol sebze ve meyve tüketmeye özen gösterin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Şiddetli ağrı, uyuyamama ve beslenememe kendinizi huzursuz ve gergin hissetmenize yol açabilir. Bu durumun geçici olduğunu ve iyileşeceğinizi kendinize hatırlatın. Kendinizi çok bunalmış hissederseniz bir güvendiğiniz biriyle konuşun; acil bir kriz anında 112'yi arayın veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Tamamen önlemek mümkün olmasa da, el hijyenine dikkat etmek, bağışıklığı güçlü tutmak ve hastalarla teması sınırlandırmak riski belirgin şekilde azaltır. Mevsim geçişlerinde kalın giyinmek ve ıslak kıyafetlerle beklememek de koruyucu olabilir.

Aşılar

Diğer solunum yolu enfeksiyonlarına karşı yapılan grip ve zatürre aşıları, bademcik iltihabına yakalanma riskini azaltabilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimi ve sizin için uygunluğu konusunda aile hekiminize danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bademcik çevresinde apse (irin birikimi) oluşabilir; bu durum şiddetli ağrı ve yutma güçlüğüne yol açar.
• Enfeksiyon orta kulağa, sinüslere veya boyundaki dokulara yayılabilir.
• Nadiren eklem romatizması (akut romatizmal ateş) ve böbrek iltihabı gibi bağışıklık kaynaklı hastalıklar gelişebilir.

Uzun vadeli görünüm

Ani bademcik iltihabı; dinlenme, bol sıvı ve uygun tedaviyle çoğunlukla tamamen iyileşen, geçici bir hastalıktır. Bakteriyel kaynaklı vakalarda bile erken ve doğru tedaviyle komplikasyon riski çok düşüktür. Belirtileri yakından takip ederek doktorunuzun önerilerine uyduğunuzda iyileşme süreci genellikle rahat geçer.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.